Συνταγματική έκρινε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας τη μη επαναφορά των επιδομάτων Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας στους δημοσίους υπαλλήλους, βάζοντας φρένο στη δικαστική διεκδίκηση για την επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού. Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι δεν αποδείχθηκε πως η μη καταβολή των συγκεκριμένων επιδομάτων θέτει σε κίνδυνο την αξιοπρεπή διαβίωση των εργαζομένων στο Δημόσιο.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς εκδόθηκε από την Ολομέλεια του ΣτΕ στο πλαίσιο πρότυπης δίκης, μετά από αγωγή δημοσίου υπαλλήλου ενώπιον του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών.
Στην υπόθεση είχε παρέμβει υπέρ του εργαζομένου και η ΑΔΕΔΥ.
Τι ζητούσε ο δημόσιος υπάλληλος
Με την αγωγή του ο υπάλληλος ζητούσε ουσιαστικά την καταβολή ποσών που αντιστοιχούν σε δύο επιπλέον βασικούς μισθούς ανά έτος, υποστηρίζοντας ότι η παράλειψη του νομοθέτη να επαναφέρει τα επιδόματα ήταν αντίθετη προς υπερνομοθετικής ισχύος κανόνες.
Η διεκδίκηση αφορούσε το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2023 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024.
Τα επιδόματα εορτών και αδείας των δημοσίων υπαλλήλων είχαν καταργηθεί στο πλαίσιο των μνημονιακών παρεμβάσεων του 2012 και έκτοτε η επαναφορά τους αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μισθολογικά αιτήματα των εργαζομένων στο Δημόσιο.
Τι αποφάσισε η Ολομέλεια του ΣτΕ
Το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε τελικά την αγωγή, κρίνοντας ότι δεν υπάρχει αντισυνταγματική παράλειψη του νομοθέτη επειδή δεν επανέφερε τα συγκεκριμένα επιδόματα.
Κομβικό σημείο της απόφασης είναι η εκτίμηση ότι από τα στοιχεία που εξετάστηκαν δεν προέκυψε πως η μη καταβολή τους θέτει σε κίνδυνο την αξιοπρεπή διαβίωση των μισθοδοτούμενων.
Το Δικαστήριο εξέτασε παράλληλα τη συνολική μισθολογική εξέλιξη στο Δημόσιο, αλλά και τη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας.
Στο επίκεντρο η δημοσιονομική επιβάρυνση
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο κόστος που θα συνεπαγόταν μια γενικευμένη επαναφορά του 13ου και του 14ου μισθού.
Το ΣτΕ συνεκτίμησε την πρόσθετη και μόνιμη ετήσια δημοσιονομική επιβάρυνση που θα προκαλούσε η καταβολή δύο επιπλέον βασικών μισθών στο σύνολο των δημοσίων υπαλλήλων.
Έλαβε επίσης υπόψη τη δημοσιονομική πορεία της Ελλάδας από το 2018 και μετά, καθώς και τις υποχρεώσεις της χώρας στο πλαίσιο του αναθεωρημένου ευρωπαϊκού συστήματος οικονομικής διακυβέρνησης.
Στην κρίση του συνεκτιμήθηκαν ακόμη στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το όριο της φτώχειας και οι μεταβολές που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στις αποδοχές των δημοσίων υπαλλήλων.
Τι είπε για τις αυξήσεις των τελευταίων ετών
Σύμφωνα με το ΣτΕ, οι μισθολογικές παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν με τους νόμους 4354/2015, 5045/2023 και 5163/2024, μαζί με άλλες πρόσφατες ρυθμίσεις μισθολογικού χαρακτήρα, αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου δημοσιονομικής πολιτικής.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι συγκεκριμένες επιλογές κινούνται εντός των περιθωρίων που διαθέτει ο εθνικός νομοθέτης για τη διαμόρφωση της μισθολογικής πολιτικής.
Με άλλα λόγια, το ΣτΕ δεν έκρινε εάν πολιτικά θα ήταν σκόπιμο να επιστρέψουν τα δώρα, αλλά εάν το Σύνταγμα υποχρεώνει το κράτος να τα επαναφέρει. Και σε αυτό το ερώτημα η απάντηση της πλειοψηφίας ήταν αρνητική.
Τι κρίθηκε για την ευρωπαϊκή Οδηγία
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος της υπόθεσης αφορούσε την ευρωπαϊκή Οδηγία 2022/2041 για τους επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο ενάγων είχε επικαλεστεί τη μη μεταφορά ή την πλημμελή μεταφορά της Οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη.
Το ΣτΕ επισήμανε αρχικά ότι η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία θα μπορούσε να αφορά μόνο την περίοδο μετά τις 15 Νοεμβρίου 2024, όταν είχε πλέον λήξει η προθεσμία μεταφοράς της Οδηγίας.
Παράλληλα, έλαβε υπόψη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 11ης Νοεμβρίου 2025 στην υπόθεση C-19/23.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην απόφαση, η επάρκεια του κατώτατου μισθού δεν συνιστά αυτοτελή ευρωπαϊκή έννοια που δημιουργεί το συγκεκριμένο δικαίωμα, ενώ η ρύθμιση των αποδοχών και του κατώτατου μισθού παραμένει στην αρμοδιότητα του εθνικού νομοθέτη.
Κατά συνέπεια, το ΣτΕ έκρινε ότι η Οδηγία δεν παρείχε στον δημόσιο υπάλληλο ένα επαρκώς προσδιορισμένο δικαίωμα πάνω στο οποίο θα μπορούσε να θεμελιωθεί η συγκεκριμένη χρηματική αξίωση.
Γιατί απορρίφθηκε η σύγκριση με τον ιδιωτικό τομέα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κρίση του Δικαστηρίου σχετικά με την αρχή της ισότητας.
Ένα από τα επιχειρήματα ήταν ότι στον ιδιωτικό τομέα εξακολουθούν να καταβάλλονται τα δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα και το επίδομα αδείας, σε αντίθεση με το Δημόσιο.
Το ΣτΕ απέρριψε τον συγκεκριμένο ισχυρισμό ως νομικά αβάσιμο.
Κατά την πλειοψηφία, δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι δεν βρίσκονται υπό τις ίδιες ή παρόμοιες συνθήκες παροχής εργασίας, καθώς διέπονται από διαφορετικό συνταγματικό και υπηρεσιακό καθεστώς.
Επιπλέον, οι αποδοχές των δημοσίων υπαλλήλων έχουν άμεση επίπτωση στις δαπάνες της Γενικής Κυβέρνησης και συνεπώς στη δημοσιονομική ευστάθεια του κράτους.
Η σημαντική μειοψηφία
Στο συγκεκριμένο ζήτημα, πάντως, η απόφαση δεν ήταν απολύτως ομόφωνη.
Έξι μέλη του Δικαστηρίου μειοψήφησαν ως προς το σκέλος που αφορά την αρχή της ισότητας.
Η ύπαρξη της μειοψηφίας έχει νομικό ενδιαφέρον, χωρίς όμως να μεταβάλλει το αποτέλεσμα της πρότυπης δίκης.
Τι σημαίνει πρακτικά για τους δημοσίους υπαλλήλους
Η απόφαση δημιουργεί ένα εξαιρετικά ισχυρό νομολογιακό δεδομένο για τις αντίστοιχες δικαστικές διεκδικήσεις.
Η Ολομέλεια του ΣτΕ ουσιαστικά έκρινε ότι η επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού δεν επιβάλλεται συνταγματικά με βάση τα επιχειρήματα που εξετάστηκαν στην πρότυπη δίκη.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα δώρα απαγορεύεται να επιστρέψουν στο μέλλον.
Η κρίσιμη διάκριση είναι ότι το ΣτΕ αποφάνθηκε για το νομικό ζήτημα. Η κυβέρνηση και η Βουλή εξακολουθούν να μπορούν, εφόσον υπάρξει σχετική πολιτική απόφαση και δημοσιονομικός χώρος, να νομοθετήσουν διαφορετικά.
Μετά τη σημερινή απόφαση, επομένως, το ζήτημα της επαναφοράς των δώρων μεταφέρεται ακόμη περισσότερο από τις δικαστικές αίθουσες στο πεδίο της πολιτικής και της δημοσιονομικής πολιτικής.
