Συντάξεις χηρείας ΟΓΑ: Ζητούν από ηλικιωμένους να επιστρέψουν έως 12.000 ευρώ – Ποιοι βρίσκονται αντιμέτωποι με αναδρομικές οφειλές

Αντιμέτωποι με απαιτήσεις επιστροφής χιλιάδων ευρώ βρίσκονται ηλικιωμένοι συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ, εξαιτίας διαφορών στην εφαρμογή των διατάξεων για τις συντάξεις χηρείας. Σύμφωνα με καταγγελίες που έρχονται από την Κρήτη, ορισμένοι συνταξιούχοι καλούνται να επιστρέψουν ποσά που φτάνουν ακόμη και τις 12.000 ευρώ, παρότι τα χρήματα είχαν καταβληθεί από τον ασφαλιστικό φορέα. Στο επίκεντρο βρίσκεται το πεδίο εφαρμογής νομοθετικής ρύθμισης που προστατεύει συγκεκριμένες κατηγορίες δικαιούχων από μειώσεις.

Μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση περιγράφουν οικογένειες ηλικιωμένων συνταξιούχων του πρώην ΟΓΑ, οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με αιφνιδιαστικές απαιτήσεις επιστροφής χρημάτων από τον ασφαλιστικό φορέα.

Το πρόβλημα αφορά περιπτώσεις στις οποίες συνταξιούχοι λαμβάνουν τόσο δική τους σύνταξη γήρατος όσο και σύνταξη λόγω θανάτου συζύγου.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Πατρίς» του Ηρακλείου και του patris.gr, η εφαρμογή των σχετικών ασφαλιστικών διατάξεων έχει οδηγήσει σε καταλογισμούς ποσών που σε ορισμένες περιπτώσεις προσεγγίζουν τις 10.000 έως 12.000 ευρώ.

Οι συγκεκριμένες απαιτήσεις προκαλούν έντονη ανησυχία, καθώς απευθύνονται σε ανθρώπους προχωρημένης ηλικίας, οι οποίοι συχνά στηρίζουν την καθημερινή τους διαβίωση αποκλειστικά στα συνταξιοδοτικά τους εισοδήματα.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το ύψος των χρημάτων που ζητούνται.

Αφορά και το κατά πόσο οι συνταξιούχοι είχαν τη δυνατότητα να γνωρίζουν ότι οι καταβολές που πραγματοποιούσε ο φορέας ενδέχεται να θεωρηθούν εκ των υστέρων αχρεώστητες.

Η περίπτωση της 80χρονης από το Ηράκλειο

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας 80χρονης γυναίκας από το Ηράκλειο, η οποία, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Πατρίδας», βρέθηκε αντιμέτωπη με απαίτηση επιστροφής περίπου 10.000 ευρώ.

Η υπόθεση έχει προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στην οικογένειά της.

Η κόρη της ηλικιωμένης, μιλώντας στην τοπική εφημερίδα, περιέγραψε την αγωνία που βιώνουν οι συγγενείς της εξαιτίας της οικονομικής απαίτησης.

Όπως ανέφερε, η οικογένεια έχει αναλάβει τη διαχείριση του προβλήματος, προσπαθώντας παράλληλα να προστατεύσει την ηλικιωμένη γυναίκα από την ψυχολογική πίεση που θα μπορούσε να της προκαλέσει η ενημέρωση για το ύψος της οφειλής.

Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, η 80χρονη δεν έχει ενημερωθεί για την εξέλιξη, καθώς οι οικείοι της φοβούνται ότι η αναστάτωση θα μπορούσε να επηρεάσει την υγεία της.

Η οικογένεια υποστηρίζει ότι η κατάσταση οφείλεται σε άνιση νομοθετική αντιμετώπιση συγκεκριμένων κατηγοριών συνταξιούχων.

Ζητά, μάλιστα, παρέμβαση της Πολιτείας, ώστε οι ηλικιωμένοι να μη χρειάζεται να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη για να αμφισβητήσουν τις απαιτήσεις επιστροφής χρημάτων.

Πώς προκύπτουν οι αναδρομικές απαιτήσεις

Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται η συνύπαρξη δύο συνταξιοδοτικών παροχών.

Πρόκειται για περιπτώσεις στις οποίες ένας συνταξιούχος του πρώην ΟΓΑ λαμβάνει δική του σύνταξη γήρατος και παράλληλα σύνταξη λόγω θανάτου του ή της συζύγου του.

Οι ασφαλιστικές διατάξεις προβλέπουν ειδικούς κανόνες για τη σώρευση συντάξεων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζονται μειώσεις μετά την παρέλευση συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος.

Το δημοσίευμα περιγράφει πρόβλημα που συνδέεται με τη μείωση συνταξιοδοτικού ποσού από το 70% στο 35% και με την εξαίρεση ορισμένων κατηγοριών συνταξιούχων από προστατευτική ρύθμιση.

Η ακριβής νομική βάση του καταλογισμού χρειάζεται, ωστόσο, ιδιαίτερη προσοχή.

Δεν πρέπει να συγχέεται η μείωση της σύνταξης λόγω θανάτου με τυχόν ειδικούς κανόνες που αφορούν την καταβολή της προσωπικής σύνταξης γήρατος του πρώην ΟΓΑ.

Για να προσδιοριστεί τι ακριβώς έχει συμβεί σε κάθε υπόθεση, απαιτείται εξέταση της απόφασης συνταξιοδότησης, της απόφασης καταλογισμού και των διατάξεων που επικαλείται ο e-ΕΦΚΑ.

Το κρίσιμο όριο του 2016

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το πρόβλημα συνδέεται με τη διαφοροποίηση ανάμεσα σε συνταξιούχους που υπάγονται σε διαφορετικά νομοθετικά καθεστώτα.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο 2016, χρονιά κατά την οποία θεσπίστηκε ο νόμος 4387/2016 και πραγματοποιήθηκαν σημαντικές αλλαγές στο συνταξιοδοτικό σύστημα.

Το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι συγκεκριμένη προστατευτική ρύθμιση δεν καλύπτει ορισμένους συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ που συνταξιοδοτήθηκαν μετά το συγκεκριμένο χρονικό όριο.

Αυτό, σύμφωνα με τις καταγγελίες, έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργούνται διαφορετικές συνέπειες για δικαιούχους με παρόμοια χαρακτηριστικά.

Πρέπει, πάντως, να επισημανθεί ότι το έτος 2016 δεν αρκεί από μόνο του για να κριθεί εάν ένας συνταξιούχος οφείλει να επιστρέψει χρήματα.

Σημασία έχουν η ακριβής ημερομηνία συνταξιοδότησης, η ημερομηνία θανάτου του συζύγου, το είδος των παροχών και οι μεταβατικές διατάξεις που εφαρμόζονται.

Επομένως, δεν προκύπτει ότι όλοι όσοι λαμβάνουν σύνταξη πρώην ΟΓΑ μετά το 2016 αντιμετωπίζουν τον ίδιο κίνδυνο.

Γιατί οι οφειλές φτάνουν σε τόσο μεγάλα ποσά

Το ύψος των απαιτήσεων εξηγείται από τον αναδρομικό χαρακτήρα των καταλογισμών.

Όταν ένας ασφαλιστικός φορέας διαπιστώσει ότι για ορισμένο χρονικό διάστημα καταβλήθηκαν μεγαλύτερα ποσά από εκείνα που θεωρεί νόμιμα, μπορεί να προχωρήσει, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, σε διαδικασία αναζήτησης των διαφορών.

Εάν η διαφορά αφορά πολλούς μήνες ή ακόμη και χρόνια, το συνολικό ποσό μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.

Για παράδειγμα, εάν ένας καταλογισμός βασίζεται σε μηνιαία διαφορά 200 ευρώ για 50 μήνες, το ποσό φτάνει τις 10.000 ευρώ.

Τα παραδείγματα είναι αποκλειστικά αριθμητικά και δεν αποτυπώνουν τον υπολογισμό συγκεκριμένης υπόθεσης ή απόφασης του e-ΕΦΚΑ.

Αυτή είναι και η βασική δυσκολία για τους ηλικιωμένους που καταγγέλλουν ότι δεν είχαν προηγουμένως ενημερωθεί για το πρόβλημα.

Τα χρήματα που εισέπρατταν κάθε μήνα χρησιμοποιούνταν για τις καθημερινές τους ανάγκες, χωρίς απαραίτητα να γνωρίζουν ότι ενδέχεται να αναζητηθούν στο μέλλον.

Τι υποστηρίζει η πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Ορεστιάδας

Στο δημοσίευμα φιλοξενούνται και οι εκτιμήσεις της προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Ορεστιάδας, Άννας Μεμετζή, η οποία έχει ασχοληθεί με το ζήτημα.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται, η ίδια εκτιμά ότι οι θιγόμενοι συνταξιούχοι θα χρειαστεί να κινηθούν νομικά προκειμένου να διεκδικήσουν την προστασία των δικαιωμάτων τους.

Εκφράζει μάλιστα την πεποίθηση ότι υπάρχουν βάσιμες προοπτικές δικαίωσης.

Ωστόσο, επισημαίνει πως η δικαστική διαδικασία απαιτεί χρόνο και συνεπάγεται οικονομική επιβάρυνση.

Η εκτίμηση αυτή αναδεικνύει μια ουσιαστική διάσταση του προβλήματος.

Ακόμη και εάν ένας συνταξιούχος διαθέτει νομικά επιχειρήματα για να αμφισβητήσει τον καταλογισμό, η ανάγκη προσφυγής σε δικηγόρο και ενδεχομένως στη Δικαιοσύνη μπορεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο.

Ιδίως όταν πρόκειται για ηλικιωμένους με περιορισμένα εισοδήματα, η οικονομική επιβάρυνση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Πρέπει, πάντως, να διευκρινιστεί ότι η επιτυχία μιας δικαστικής προσφυγής δεν είναι δεδομένη για κάθε περίπτωση και εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και το εφαρμοστέο δίκαιο.

Μπορεί ο e-ΕΦΚΑ να ζητήσει πίσω χρήματα που κατέβαλε ο ίδιος;

Ένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι εάν ο ασφαλιστικός φορέας μπορεί να αναζητήσει ποσά που είχε καταβάλει ο ίδιος στον συνταξιούχο.

Η γενική αρχή είναι ότι η καταβολή ενός ποσού από δημόσιο φορέα δεν αποκλείει αυτομάτως τη μεταγενέστερη αναζήτησή του, εφόσον κριθεί ότι δεν υπήρχε νόμιμη αιτία καταβολής.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε απαίτηση επιστροφής είναι οπωσδήποτε νόμιμη ή ότι μπορεί να επιβληθεί χωρίς έλεγχο.

Σημαντικά ζητήματα μπορεί να είναι η αιτιολογία της διοικητικής πράξης, ο τρόπος υπολογισμού της οφειλής, η εφαρμογή μεταβατικών διατάξεων και η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του συνταξιούχου.

Η καλή πίστη του δικαιούχου και η ενδεχόμενη ευθύνη της διοίκησης για τη λανθασμένη καταβολή αποτελούν επίσης ζητήματα που μπορεί να έχουν νομική σημασία, ανάλογα με το ισχύον πλαίσιο.

Γι’ αυτό και κάθε καταλογισμός πρέπει να εξετάζεται με βάση τα συγκεκριμένα έγγραφα της υπόθεσης.

Τ