Συντάξεις: Έρχονται ανατροπές στα όρια ηλικίας – Ποιοι κινδυνεύουν να δουλέψουν έναν χρόνο παραπάνω έως το 2030

Νέα δεδομένα για τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ελλάδα δημιουργούν οι δημογραφικές προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής ενδέχεται να οδηγήσουν σε παράταση του εργασιακού βίου τα επόμενα χρόνια.

Οι προβολές που παρουσιάζονται για την Ελλάδα στο Ageing Report 2027 δείχνουν αύξηση της μέσης ηλικίας αποχώρησης από την απασχόληση, ενώ το ενδεχόμενο αναπροσαρμογής των θεσμοθετημένων ορίων συνταξιοδότησης επανέρχεται στο προσκήνιο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, η μέση ηλικία εξόδου από την αγορά εργασίας, που το 2025 υπολογίζεται στα 64,9 έτη, προβλέπεται να φτάσει τα 65,7 έτη το 2030.

Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποφασιστεί αύξηση των ορίων ηλικίας από το 2027. Το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, άλλωστε, έχει δηλώσει ότι δεν προβλέπονται αλλαγές τουλάχιστον εντός του συγκεκριμένου έτους.

Πώς προβλέπεται να αλλάξει η ηλικία αποχώρησης από την εργασία

Οι μακροχρόνιες προβολές δείχνουν σταδιακή αύξηση της μέσης ηλικίας εξόδου από την απασχόληση.

Η μεταβολή από το 2025 έως το 2030 αντιστοιχεί σε περίπου δέκα επιπλέον μήνες εργασιακού βίου κατά μέσο όρο.

Πρόκειται για προβολή της πραγματικής ηλικίας αποχώρησης από την απασχόληση και όχι για οριστική απόφαση αύξησης του νόμιμου ορίου συνταξιοδότησης.

Τι ισχύει σήμερα για σύνταξη στα 62 και στα 67

Το γενικό πλαίσιο συνταξιοδότησης στην Ελλάδα προβλέπει δύο βασικές δυνατότητες για πλήρη σύνταξη:

• Στα 67 έτη, με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης.
• Στα 62 έτη, με 40 χρόνια ασφάλισης.

Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές περιπτώσεις μειωμένης σύνταξης, όπου πληρούνται οι αντίστοιχες προϋποθέσεις.

Οι μεταρρυθμίσεις του ασφαλιστικού συστήματος κατά την προηγούμενη δεκαετία διαμόρφωσαν το σημερινό πλαίσιο, αυξάνοντας τα γενικά όρια ηλικίας.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν μεταβατικές διατάξεις και εξαιρέσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες ασφαλισμένων.

Ποιοι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν νωρίτερα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ασφαλισμένοι που είχαν συμπληρώσει συγκεκριμένα έτη υπηρεσίας έως την περίοδο 2010–2012.

Για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων, κυρίως στον δημόσιο τομέα αλλά και σε ειδικές περιπτώσεις του ιδιωτικού, εξακολουθούν να ισχύουν μεταβατικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.

Αυτό σημαίνει ότι κάποιοι ασφαλισμένοι μπορούν να αποχωρήσουν πριν από τα 62 έτη, εφόσον έχουν θεμελιώσει το σχετικό δικαίωμα και πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Η δυνατότητα αυτή δεν αφορά το σύνολο των εργαζομένων, αλλά συγκεκριμένες ασφαλιστικές κατηγορίες.

Γιατί το 2027 θεωρείται κρίσιμο

Η ελληνική ασφαλιστική νομοθεσία περιλαμβάνει μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης με τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής μετά τα 65 έτη.

Ο μηχανισμός προβλέπει περιοδική επανεξέταση των ορίων, με βάση τις δημογραφικές εξελίξεις.

Η αναπροσαρμογή που είχε προβλεφθεί για το 2021 δεν εφαρμόστηκε, καθώς η πανδημία είχε προκαλέσει μείωση του προσδόκιμου ζωής.

Έτσι, τα γενικά όρια παρέμειναν στα 62 και στα 67 έτη.

Η περίοδος 2027–2030 αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επανέρχεται το ζήτημα της επανεξέτασης των ηλικιακών ορίων.

Από την πλευρά του, το υπουργείο Εργασίας υποστηρίζει ότι δεν θα υπάρξουν αλλαγές τουλάχιστον μέσα στο 2027.

Οι δημογραφικές προβολές, ωστόσο, αποτυπώνουν μια μακροχρόνια τάση παράτασης του εργασιακού βίου.

Στα 68 το 2030 και στα 70 το 2055;

Στον συγκριτικό πίνακα των ευρωπαϊκών χωρών που περιλαμβάνεται στα στοιχεία, για την Ελλάδα εμφανίζονται οι ακόλουθες προβολές:

Οι ηλικίες αυτές παρουσιάζονται ως προβολές που συνδέονται με τον μηχανισμό προσαρμογής στο προσδόκιμο ζωής.

Δεν αποτελούν ανακοινωμένες ή ήδη νομοθετημένες αυξήσεις για τις συγκεκριμένες ημερομηνίες.

Η τελική εξέλιξη θα εξαρτηθεί από τα δημογραφικά δεδομένα, την εφαρμογή της νομοθεσίας και τις αποφάσεις που θα ληφθούν.

Η Ελλάδα χάνει εργαζομένους

Ένας από τους βασικούς λόγους που επανέρχεται η συζήτηση για τα όρια ηλικίας είναι η συρρίκνωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας.

Σύμφωνα με τις προβολές, ο πληθυσμός ηλικίας 20 έως 64 ετών αναμένεται να μειωθεί:

• Κατά περίπου 1,5 εκατομμύριο άτομα έως το 2050.
• Κατά περίπου 2 εκατομμύρια άτομα έως το 2070.

Από περίπου 6 εκατομμύρια άτομα σήμερα, ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας εκτιμάται ότι θα περιοριστεί στα 4 εκατομμύρια.

Η μείωση αυτή δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για την αγορά εργασίας, την παραγωγικότητα και τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος.

Το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται

Οι προβλέψεις δείχνουν ότι οι Έλληνες θα ζουν περισσότερα χρόνια μετά τη συμπλήρωση του 65ου έτους.

Για τις γυναίκες, το προσδόκιμο ζωής μετά τα 65 αναμένεται να αυξηθεί από 21,8 επιπλέον χρόνια το 2025 σε 26,4 το 2080.

Για τους άνδρες, από 18,7 επιπλέον χρόνια το 2025 προβλέπεται να φτάσει στα 23,8 το 2080.

Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αποτελεί βασικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων, καθώς επηρεάζει τη διάρκεια καταβολής των συντάξεων.

Περισσότεροι εργαζόμενοι μετά τα 65

Οι προβολές δείχνουν ότι η συμμετοχή των μεγαλύτερων ηλικιών στην αγορά εργασίας θα αυξηθεί σημαντικά.

Στην ηλικιακή ομάδα 65–69 ετών, η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 17,9% το 2025 σε 53,8% το 2080.

Ειδικότερα, στους άνδρες προβλέπεται αύξηση από 24,9% σε 59,6%, ενώ στις γυναίκες από 11,7% σε 47,6%.

Αυτό σημαίνει ότι στο μέλλον πολύ μεγαλύτερο ποσοστό πολιτών θα εξακολουθεί να εργάζεται μετά τη συμπλήρωση του 65ου έτους.

Τι συμβαίνει στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες

Η Ελλάδα δεν αποτελεί τη μοναδική ευρωπαϊκή χώρα στην οποία προβλέπεται σύνδεση των ορίων συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής.

Αντίστοιχοι μηχανισμοί εφαρμόζονται ή προβλέπονται σε χώρες όπως η Δανία, η Ιταλία, η Κύπρος, η Ολλανδία, η Πορτογαλία, η Φινλανδία και η Σουηδία.

Ενδεικτικά, για το 2055 οι προβολές εμφανίζουν γενικό όριο συνταξιοδότησης 71,5 ετών στη Δανία, 69,6 ετών στην Ιταλία και 68 ετών στην Κύπρο.

Οι διαφορές μεταξύ των χωρών συνδέονται με τις εθνικές ασφαλιστικές νομοθεσίες και τις δημογραφικές τους εξελίξεις.

Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι πλησιάζουν στη σύνταξη

Για τους εργαζομένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, το σημαντικότερο είναι ότι δεν έχει ανακοινωθεί άμεση αύξηση των γενικών ορίων ηλικίας για το 2027.

Το ισχύον πλαίσιο εξακολουθεί να προβλέπει πλήρη σύνταξη στα 67 έτη με 15 χρόνια ασφάλισης ή στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις.

Οι μακροχρόνιες προβολές, ωστόσο, δείχνουν ότι η δημογραφική πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα θα εντείνεται.

Το κρίσιμο ζήτημα της επόμενης περιόδου είναι εάν και πότε θα ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός αναπροσαρμογής των ορίων ηλικίας, καθώς και ποιες κατηγορίες ασφαλισμένων θα επηρεαστούν από ενδεχόμενες αλλαγές.