Μια σημαντική διευκρίνιση για χιλιάδες οφειλέτες που έχουν περάσει από τη διαδικασία της πτώχευσης και αποκτούν τη λεγόμενη «δεύτερη ευκαιρία» δίνει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Νέα εγκύκλιος ξεκαθαρίζει τι συμβαίνει με τις κατασχέσεις εις χείρας τρίτων που είχαν επιβληθεί πριν από την απαλλαγή από τα χρέη και, κυρίως, ποια χρήματα μπορούν πλέον να αποδεσμευτούν.
Το κρίσιμο σημείο είναι η ημερομηνία απαλλαγής του οφειλέτη.
Από εκείνη την ημέρα και μετά, κατασχέσεις εις χείρας τρίτων που αφορούν χρέη τα οποία έχουν συμπεριληφθεί στην απαλλαγή δεν μπορούν να συνεχίζουν να δεσμεύουν νέες απαιτήσεις του οφειλέτη.
Με απλά λόγια, μια παλιά κατάσχεση δεν μπορεί να λειτουργεί επ’ αόριστον και να «κυνηγά» χρήματα που αποκτά ο πολίτης μετά την απαλλαγή του από το συγκεκριμένο χρέος.
Τι ξεκαθαρίζει η νέα εγκύκλιος
Το ζήτημα αποσαφηνίζεται με την υπ’ αριθμόν 159051 ΕΞ 2026 εγκύκλιο της 5ης Οκτωβρίου 2026, την οποία υπογράφει η Γενική Γραμματέας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους Θεώνη Αλαμπάση.
Το βασικό ερώτημα ήταν τι συμβαίνει όταν πριν από την πτώχευση ή την απαλλαγή είχε ήδη επιβληθεί κατάσχεση εις χείρας τρίτου.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική περίπτωση, καθώς μια τέτοια κατάσχεση μπορεί να αφορά απαιτήσεις που βρίσκονται στα χέρια τρίτων και, υπό προϋποθέσεις, να καταλαμβάνει και μελλοντικές απαιτήσεις.
Η νέα διευκρίνιση βάζει πλέον ένα σαφές χρονικό όριο:
την ημερομηνία κατά την οποία επέρχεται η απαλλαγή από τα χρέη.
Τι γίνεται μέχρι την απαλλαγή
Μέχρι να επέλθει η απαλλαγή, ο πιστωτής που είχε προχωρήσει νόμιμα σε κατάσχεση εις χείρας τρίτου πριν από την κήρυξη της πτώχευσης και πριν ενεργοποιηθεί η αναστολή των ατομικών διώξεων διατηρεί, σύμφωνα με την εγκύκλιο, τα σχετικά δικαιώματά του.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να εξακολουθήσει να εισπράττει απαιτήσεις που έχουν ήδη καταληφθεί από την κατάσχεση, σύμφωνα πάντα με τις προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία.
Η μεγάλη αλλαγή έρχεται μετά την απαλλαγή.
Τι αλλάζει από την ημέρα της απαλλαγής
Όταν ο οφειλέτης απαλλαγεί από ένα χρέος που εμπίπτει στην πτωχευτική διαδικασία, το συγκεκριμένο χρέος παύει πλέον να τον βαρύνει προσωπικά.
Κατά συνέπεια, παύει και η αιτία για την οποία είχε επιβληθεί η συγκεκριμένη κατάσχεση ως προς τις νέες απαιτήσεις.
Έτσι, σύμφωνα με την εγκύκλιο, οι απαιτήσεις που γεννιούνται μετά την ημερομηνία της απαλλαγής δεν μπορούν να εξακολουθούν να δεσμεύονται εξαιτίας της παλιάς κατάσχεσης, εφόσον αυτή αφορά οφειλή από την οποία ο πολίτης έχει απαλλαγεί.
Πρόκειται ουσιαστικά για την πρακτική εφαρμογή της έννοιας της «δεύτερης ευκαιρίας».
Διότι εάν ένας οφειλέτης έχει νομίμως απαλλαγεί από ένα χρέος, αλλά μια κατάσχεση που είχε επιβληθεί χρόνια νωρίτερα εξακολουθούσε να δεσμεύει κάθε νέο ποσό που αποκτούσε, η οικονομική επανεκκίνησή του θα παρέμενε στην πράξη εξαιρετικά δύσκολη.
Ποια χρήματα απελευθερώνονται
Εδώ βρίσκεται και η σημαντικότερη λεπτομέρεια για τους ενδιαφερόμενους.
Δεν απελευθερώνονται αδιακρίτως όλα τα ποσά.
Η ημερομηνία κατά την οποία επέρχεται η απαλλαγή αποτελεί τη διαχωριστική γραμμή.
Απαιτήσεις που δημιουργούνται μετά την απαλλαγή: αποδεσμεύονται από την παλαιά κατάσχεση, εφόσον αυτή αφορά χρέος που καλύφθηκε από την απαλλαγή.
Απαιτήσεις που είχαν ήδη γεννηθεί πριν από την απαλλαγή: εξακολουθούν να καταλαμβάνονται από την κατάσχεση και το αντίστοιχο ποσό μπορεί να αποδοθεί στον πιστωτή που την είχε επιβάλει.
Επομένως, καθοριστικό δεν είναι απλώς το πότε θα καταβληθούν τα χρήματα, αλλά το πότε γεννήθηκε η συγκεκριμένη απαίτηση σε σχέση με την ημερομηνία της απαλλαγής.
Παράδειγμα
Για να γίνει περισσότερο κατανοητή η αλλαγή, ας υποθέσουμε ότι ένας οφειλέτης είχε σε βάρος του κατάσχεση εις χείρας τρίτου για χρέος το οποίο περιλαμβάνεται στην πτώχευσή του.
Εάν η απαλλαγή του επέλθει στις 10 Οκτωβρίου, μια απαίτηση που είχε ήδη δημιουργηθεί πριν από αυτή την ημερομηνία μπορεί να εξακολουθήσει να καταλαμβάνεται από την κατάσχεση.
Αντίθετα, μια νέα απαίτηση που δημιουργείται μετά τις 10 Οκτωβρίου δεν θα πρέπει να δεσμεύεται εξαιτίας της ίδιας παλιάς κατάσχεσης, εφόσον βεβαίως πρόκειται για χρέος από το οποίο ο οφειλέτης έχει απαλλαγεί.
Πώς λειτουργεί η «δεύτερη ευκαιρία»
Ο νόμος 4738/2020 εισήγαγε το πλαίσιο μέσω του οποίου φυσικά πρόσωπα μπορούν, μετά την πτωχευτική διαδικασία και τη ρευστοποίηση της περιουσίας τους, να απαλλαγούν από τις οφειλές που εμπίπτουν στην πτώχευση.
Στόχος είναι ένας πολίτης που έχει περάσει από αυτή τη διαδικασία να μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να επανέλθει στην οικονομική δραστηριότητα χωρίς να παραμένει εφ’ όρου ζωής εγκλωβισμένος στα παλιά χρέη.
Κατά κανόνα, η απαλλαγή των φυσικών προσώπων από τις οφειλές προς τους πτωχευτικούς πιστωτές επέρχεται μετά την πάροδο 36 μηνών από την κήρυξη της πτώχευσης ή τη σχετική καταχώριση.
Για ειδικές περιπτώσεις προβλέπεται συντομότερη προθεσμία ενός έτους.
Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα προσφυγής κατά της απαλλαγής από πρόσωπα που έχουν έννομο συμφέρον, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Δεν αφορά μόνο τις νέες πτωχεύσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η διευκρίνιση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις περιπτώσεις που υπάγονται εξαρχής στον ν. 4738/2020.
Σύμφωνα με την εγκύκλιο, μπορεί να αφορά και οφειλέτες ή νόμιμους εκπροσώπους που είχαν υπαχθεί στο προηγούμενο πτωχευτικό καθεστώς του ν. 3588/2007, εφόσον εμπίπτουν στη σχετική μεταβατική διάταξη του νεότερου νόμου και δικαιούνται απαλλαγή.
Γιατί είναι σημαντική η αλλαγή
Η νέα διευκρίνιση λύνει ένα ουσιαστικό πρακτικό πρόβλημα.
Η «δεύτερη ευκαιρία» δεν έχει πραγματικό νόημα εάν ένας πολίτης απαλλάσσεται μεν από ένα χρέος, αλλά εξακολουθούν να δεσμεύονται στο μέλλον χρήματα εξαιτίας μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης που είχαν επιβληθεί για την ίδια οφειλή.
Με τη νέα εγκύκλιο ορίζεται πλέον ένα σαφέστερο όριο:
ό,τι έχει γεννηθεί πριν από την απαλλαγή μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να παραμένει δεσμευμένο. Ό,τι γεννιέται μετά την απαλλαγή δεν μπορεί να δεσμεύεται από την παλιά κατάσχεση για χρέος που έχει πλέον διαγραφεί στο πλαίσιο της πτώχευσης.
Για τους οφειλέτες που επιχειρούν να κάνουν μια νέα οικονομική αρχή, αυτή είναι ίσως και η σημαντικότερη πρακτική διάσταση της εγκυκλίου.
