Ο Νίκος Ανδρουλάκης αποκλείει εκ νέου το ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας του ΠΑΣΟΚ με τη Νέα Δημοκρατία, ανεξάρτητα από το πρόσωπο που θα βρίσκεται στην ηγεσία της. Παράλληλα, η τοποθέτησή του ότι σε μια κυβέρνηση συνεργασίας την πρωθυπουργία πρέπει να αναλαμβάνει ο αρχηγός του πρώτου κόμματος προκαλεί πολιτικές ερμηνείες για τα μετεκλογικά σενάρια, ιδιαίτερα εκείνα που περιλαμβάνουν τον Νίκο Δένδια ή έναν τρίτο πρωθυπουργό.
Νέα συζήτηση για τις μετεκλογικές συνεργασίες προκαλούν οι τοποθετήσεις του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, ο οποίος επαναλαμβάνει την άρνησή του να συμμετάσχει σε κυβέρνηση με τη Νέα Δημοκρατία.
Η θέση αυτή δεν περιορίζεται στο πρόσωπο του Κυριάκου Μητσοτάκη. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο σχετικό δημοσίευμα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ αποκλείει τη συνεργασία με τη ΝΔ ακόμη και στην περίπτωση αλλαγής της ηγεσίας της.
Ταυτόχρονα, διατυπώνει τη θέση ότι η πρωθυπουργία σε μια κυβέρνηση συνεργασίας πρέπει να αναλαμβάνεται από τον αρχηγό του κόμματος που έχει καταλάβει την πρώτη θέση στις εκλογές.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς διατυπώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία συνεχίζονται οι συζητήσεις για την επόμενη εκλογική αναμέτρηση, την πιθανότητα μη αυτοδυναμίας και τις προϋποθέσεις σχηματισμού κυβέρνησης.
Το διπλό μήνυμα προς τη Νέα Δημοκρατία
Η πρώτη διάσταση της παρέμβασης Ανδρουλάκη είναι η επανάληψη της άρνησης συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία.
Με αυτή τη θέση, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να ξεκαθαρίσει ότι η πολιτική διαφωνία του κόμματός του με τη σημερινή κυβέρνηση δεν εξαντλείται στην προσωπική αντιπαράθεση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Αφορά, όπως προκύπτει από την τοποθέτησή του, την ίδια τη δυνατότητα κυβερνητικής σύμπραξης με τη ΝΔ.
Η δεύτερη διάσταση αφορά το πρόσωπο του πρωθυπουργού.
Ο Ανδρουλάκης υποστηρίζει ότι σε μια κυβέρνηση συνεργασίας η πρωθυπουργία πρέπει να συνδέεται με την ηγεσία του πρώτου κόμματος.
Πρόκειται για πολιτική θέση και όχι για συνταγματική υποχρέωση. Το Σύνταγμα προβλέπει διαδικασίες σχηματισμού κυβέρνησης, χωρίς να επιβάλλει σε κάθε περίπτωση ο πρωθυπουργός να είναι ο αρχηγός του πρώτου κόμματος.
Αυτή η διάκριση είναι σημαντική, καθώς η θέση Ανδρουλάκη περιορίζει πολιτικά τις επιλογές που ο ίδιος δηλώνει διατεθειμένος να αποδεχθεί, χωρίς να αποκλείει θεσμικά άλλες λύσεις.
Το σενάριο Δένδια και η συζήτηση για τρίτο πρόσωπο
Η αναφορά στον αρχηγό του πρώτου κόμματος συνδέθηκε από πολιτικούς σχολιαστές με σενάρια που έχουν κυκλοφορήσει για μια ευρύτερη κυβερνητική συνεργασία.
Ένα από αυτά περιλαμβάνει τη Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και ενδεχόμενο νέο κόμμα του Αντώνη Σαμαρά, με πρωθυπουργό πρόσωπο διαφορετικό από τους αρχηγούς των συμμετεχόντων κομμάτων.
Στο πλαίσιο αυτών των σεναρίων έχει αναφερθεί και το όνομα του Νίκου Δένδια.
Ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί ή επιβεβαιωθεί κάποια τέτοια συμφωνία, ούτε προκύπτει από το συγκεκριμένο δημοσίευμα ότι έχουν πραγματοποιηθεί σχετικές επίσημες διαπραγματεύσεις.
Η θέση Ανδρουλάκη έρχεται σε αντίθεση με τη λογική ενός τρίτου προσώπου στην πρωθυπουργία, αλλά η πολιτική σημασία αυτής της αντίθεσης εξαρτάται από το εάν θα τεθεί πράγματι ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Βοηθά πολιτικά τον Μητσοτάκη η τοποθέτηση Ανδρουλάκη;
Το ενδιαφέρον στοιχείο του δημοσιεύματος είναι η ερμηνεία ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, παρότι αποκλείει τη συνεργασία με τη ΝΔ, ενδέχεται με τη θέση του για την πρωθυπουργία να περιορίζει τα σενάρια αντικατάστασης του Κυριάκου Μητσοτάκη από άλλο πρόσωπο.
Η συγκεκριμένη ανάγνωση στηρίζεται στο επιχείρημα ότι, εφόσον η Νέα Δημοκρατία αναδειχθεί πρώτο κόμμα και ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμείνει αρχηγός της, η θέση Ανδρουλάκη για την πρωθυπουργία δεν θα ήταν συμβατή με μια συμφωνία ανάδειξης τρίτου προσώπου.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει προσφέρει πολιτική στήριξη στον πρωθυπουργό.
Αντιθέτως, η ρητή άρνησή του να συνεργαστεί με τη Νέα Δημοκρατία αποτελεί βασικό στοιχείο της τοποθέτησής του.
Η ερμηνεία περί έμμεσης διευκόλυνσης του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι πολιτική εκτίμηση, όχι διαπιστωμένο αποτέλεσμα κάποιας συμφωνίας.
Το ΠΑΣΟΚ μπροστά στο ερώτημα των συνεργασιών
Για το ΠΑΣΟΚ, η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται με τη στρατηγική του για τις επόμενες εθνικές εκλογές.
Η Χαριλάου Τρικούπη επιδιώκει να παρουσιάσει μια διακριτή πολιτική πρόταση απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, ενώ ταυτόχρονα καλείται να απαντά σε ερωτήματα για τις προϋποθέσεις σχηματισμού κυβέρνησης.
Η άρνηση συνεργασίας με τη ΝΔ είναι μια σαφής πολιτική δέσμευση.
Δεν απαντά, όμως, από μόνη της σε όλα τα πιθανά μετεκλογικά σενάρια, ιδιαίτερα εάν το εκλογικό αποτέλεσμα δεν επιτρέψει τον σχηματισμό αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Σε μια τέτοια περίπτωση, τα κόμματα θα κληθούν να τοποθετηθούν απέναντι στις συγκεκριμένες κοινοβουλευτικές δυνατότητες που θα έχουν διαμορφωθεί.
Οι σημερινές δηλώσεις τους αποτελούν μέρος της προεκλογικής πολιτικής τους στρατηγικής και δεν συνιστούν πρόβλεψη για τις αποφάσεις που θα ληφθούν μετά την κάλπη.
Η παράμετρος ενός πιθανού κόμματος Σαμαρά
Στη συζήτηση προστίθεται και το ενδεχόμενο δημιουργίας νέου πολιτικού φορέα από τον Αντώνη Σαμαρά.
Η πιθανότητα αυτή έχει τροφοδοτήσει δημοσιεύματα για ανακατατάξεις στον χώρο της Κεντροδεξιάς και για νέους συνδυασμούς κοινοβουλευτικών δυνάμεων.
Ωστόσο, όσο δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση ίδρυσης κόμματος, οι αναφορές σε συγκεκριμένες κυβερνητικές συνεργασίες παραμένουν υποθετικές.
Ακόμη και αν δημιουργηθεί ένας νέος σχηματισμός, η συμμετοχή του σε οποιαδήποτε κυβερνητική εξίσωση θα εξαρτηθεί από το εκλογικό αποτέλεσμα και τις πολιτικές αποφάσεις των εμπλεκόμενων κομμάτων.
Επομένως, η συζήτηση για μια συνεργασία ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και κόμματος Σαμαρά δεν μπορεί σήμερα να αντιμετωπίζεται ως υπαρκτή διαπραγμάτευση.
Η συνταγματική διάσταση της πρωθυπουργίας
Ένα ουσιαστικό στοιχείο της συζήτησης αφορά τη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης.
Το άρθρο 37 του Συντάγματος προβλέπει την ανάθεση διερευνητικών εντολών όταν κανένα κόμμα δεν διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών.
Σε περίπτωση σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας, το πρόσωπο του πρωθυπουργού προκύπτει μέσα από τις προβλεπόμενες συνταγματικές διαδικασίες και τις πολιτικές συμφωνίες.
Δεν υπάρχει γενικός κανόνας που να επιβάλλει πάντοτε την ανάδειξη του αρχηγού του πρώτου κόμματος στην πρωθυπουργία μιας κυβέρνησης συνεργασίας.
Κατά συνέπεια, η θέση του Νίκου Ανδρουλάκη αποτελεί πολιτική επιλογή για τις συνεργασίες που θα μπορούσε να αποδεχθεί το ΠΑΣΟΚ.
Αυτό έχει σημασία για την ερμηνεία των δηλώσεών του, καθώς άλλο είναι μια πολιτική δέσμευση και άλλο μια θεσμική αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης με διαφορετικό πρωθυπουργό.
Το βασικό πολιτικό συμπέρασμα
Η παρέμβαση Ανδρουλάκη διαμορφώνει δύο σαφείς πολιτικές θέσεις: καμία συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία και σύνδεση της πρωθυπουργίας με τον αρχηγό του πρώτου κόμματος σε περίπτωση κυβέρνησης συνεργασίας.
Ο συνδυασμός τους προκαλεί συζήτηση, καθώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αναλύονται τα πιθανά μετεκλογικά σενάρια.
Η ερμηνεία ότι η δεύτερη θέση λειτουργεί έμμεσα υπέρ του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν αναιρεί την πρώτη, ούτε αποδεικνύει πρόθεση προσέγγισης των δύο κομμάτων.
Το πραγματικό πολιτικό ερώτημα είναι πώς θα συνδυαστούν οι προεκλογικές δεσμεύσεις των κομμάτων με τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς που θα προκύψουν από τις επόμενες εκλογές.
Μέχρι τότε, η θέση Ανδρουλάκη αποτελεί μια σαφή δήλωση πολιτικής στρατηγικής, ενώ τα σενάρια για τον Νίκο Δένδια, τον Αντώνη Σαμαρά και μια κυβέρνηση ευρύτερης συνεργασίας παραμένουν αντικείμενο πολιτικών εκτιμήσεων.
