Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: Η γαλλική διακοίνωση στην Τουρκία ανοίγει νέο μέτωπο – Ποιος έδωσε άδεια και τι ζητά η Άγκυρα;
Νέα ερωτήματα για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) προκαλεί η υπόθεση της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης προς την Τουρκία. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η διάκριση ανάμεσα στην αδειοδότηση των ερευνών και της πόντισης του καλωδίου από την Ελλάδα και την Κύπρο και στην ενημέρωση της Άγκυρας για δραστηριότητες σε θαλάσσια περιοχή όπου υπάρχουν αντικρουόμενες διεκδικήσεις.
Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη διπλωματική σημασία, καθώς διατυπώνονται σοβαρά ερωτήματα για το περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης, τη νομική της σημασία και το κατά πόσο μπορεί να αξιοποιηθεί από την Τουρκία για τη στήριξη των θέσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το βασικό ζήτημα δεν αφορά μόνο την τεχνική πρόοδο του έργου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι αξιώσεις της Άγκυρας σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται με την ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Η γαλλική ενημέρωση και τα ερωτήματα για την Τουρκία
Στο επίκεντρο βρίσκεται η πληροφορία ότι η γαλλική πλευρά προχώρησε σε έγγραφη ενημέρωση της Τουρκίας σχετικά με δραστηριότητες που συνδέονται με το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς τίθεται το ερώτημα γιατί κρίθηκε αναγκαία η ενημέρωση της Άγκυρας για δραστηριότητες σε περιοχή στην οποία η Ελλάδα προβάλλει κυριαρχικά δικαιώματα.
Η βασική ανησυχία που διατυπώνεται είναι ότι η Τουρκία ενδέχεται να επικαλεστεί τη γαλλική διακοίνωση ως διπλωματικό προηγούμενο, προκειμένου να ενισχύσει τις δικές της αξιώσεις.
Ωστόσο, για να αξιολογηθεί η πραγματική σημασία της κίνησης, καθοριστικό είναι το ακριβές περιεχόμενο του εγγράφου.
Η απλή ενημέρωση ενός κράτους δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων ούτε με παραχώρηση αρμοδιότητας έγκρισης.
Άλλο η αδειοδότηση και άλλο η ενημέρωση
Η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν κεντρικό ρόλο στην αδειοδοτική διαδικασία του έργου.
Η τουρκική πλευρά, αντίθετα, δεν συμμετέχει στο GSI.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και τη βάση της κριτικής που ασκείται: γιατί να υπάρξει επίσημη ενημέρωση της Άγκυρας, εφόσον δεν απαιτείται δική της άδεια για την πόντιση υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου;
Οι επικριτές της συγκεκριμένης διπλωματικής κίνησης υποστηρίζουν ότι μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση πως η Τουρκία διαθέτει θεσμικό ρόλο σε δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στην επίμαχη θαλάσσια περιοχή.
Το ερώτημα, επομένως, είναι αν η γαλλική διακοίνωση είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα ή αν περιλαμβάνει διατυπώσεις που μπορούν να ερμηνευθούν διαφορετικά.
Τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας
Στη συζήτηση έχει εισέλθει και η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), ιδιαίτερα τα άρθρα 58 και 79.
Το άρθρο 58 αφορά, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα και τις ελευθερίες άλλων κρατών στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, συμπεριλαμβανομένης της τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων.
Το άρθρο 79 προβλέπει το δικαίωμα όλων των κρατών να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιώδης διάκριση: η συναίνεση του παράκτιου κράτους για τον καθορισμό της πορείας αφορά τους υποθαλάσσιους αγωγούς, ενώ δεν προβλέπεται αντίστοιχη γενική απαίτηση για την πόντιση καλωδίων.
Αυτό δεν καταργεί άλλες εφαρμοστέες υποχρεώσεις του Δικαίου της Θάλασσας, αλλά καθιστά κρίσιμη τη διάκριση ανάμεσα σε μια ενημέρωση και σε αίτημα έγκρισης.
Η νομική σημασία της γαλλικής κίνησης εξαρτάται από το τι ακριβώς αναφέρει το επίσημο έγγραφο, ποια περιοχή αφορά και με ποια ιδιότητα απευθύνεται στην Τουρκία.
Γιατί ζητείται να δημοσιοποιηθεί η ρηματική διακοίνωση
Ένα από τα βασικά αιτήματα που διατυπώνονται είναι η δημοσιοποίηση του πλήρους κειμένου της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης.
Η δημοσιοποίησή της θα επέτρεπε να διαπιστωθεί εάν η Γαλλία περιορίστηκε σε ενημέρωση για τις σχεδιαζόμενες δραστηριότητες ή χρησιμοποίησε ορολογία που θα μπορούσε να συνδεθεί με αναγνώριση δικαιωμάτων ή αρμοδιοτήτων της Τουρκίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι αναφορές στη γεωγραφική περιοχή, στον χαρακτήρα των εργασιών και στη νομική βάση της επικοινωνίας.
Χωρίς το πλήρες κείμενο, οι εκτιμήσεις για ενδεχόμενη αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων παραμένουν ερμηνείες που δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν αποκλειστικά από το γεγονός της αποστολής της διακοίνωσης.
Οι δηλώσεις Φιντάν και η τουρκική στάση
Στην αντιπαράθεση προστίθενται και οι δηλώσεις που αποδίδονται στον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν.
Ο Τούρκος υπουργός φέρεται να δήλωσε ότι «όλα θα πάνε καλά», ενώ από την τουρκική πλευρά μεταφέρθηκε και η εκτίμηση ότι το ζήτημα έχει επιλυθεί.
Οι συγκεκριμένες αναφορές τροφοδοτούν τα ερωτήματα για το πώς αντιλαμβάνεται η Άγκυρα τις εξελίξεις γύρω από το GSI.
Δεν αρκούν, ωστόσο, από μόνες τους για να αποδείξουν ότι η Τουρκία απέκτησε δικαίωμα έγκρισης ή ότι υπήρξε μεταβολή του νομικού καθεστώτος της θαλάσσιας περιοχής.
Το κρίσιμο ερώτημα για την ελληνική πλευρά
Η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία της σαφούς διάκρισης ανάμεσα στις τεχνικές και διπλωματικές διαδικασίες που συνοδεύουν ένα διεθνές ενεργειακό έργο και στην άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι διαθέτει τα σχετικά δικαιώματα στις θαλάσσιες περιοχές που αφορούν τις ελληνικές διεκδικήσεις, ενώ η Τουρκία προβάλλει τις δικές της αντικρουόμενες θέσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, η ακριβής διατύπωση κάθε επίσημου διπλωματικού εγγράφου αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Το ερώτημα που ζητά απάντηση είναι συγκεκριμένο: τι ακριβώς γνωστοποίησε η Γαλλία στην Τουρκία και με ποια νομική διατύπωση;
Η δημοσιοποίηση της διακοίνωσης θα μπορούσε να αποσαφηνίσει το περιεχόμενο της επικοινωνίας και να επιτρέψει την ουσιαστική αξιολόγηση των διπλωματικών συνεπειών της.
Μέχρι τότε, η συζήτηση για το GSI παραμένει ανοιχτή, τόσο ως προς την εξέλιξη του έργου όσο και ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης των τουρκικών αξιώσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
