Πρώτος στις εκλογές, αλλά εκτός κυβέρνησης; Το πολιτικό θρίλερ στο Ισραήλ και το σενάριο που μπορεί να ανατρέψει τα πάντα στην Ελλάδα

Μια πολιτική εξέλιξη στο Ισραήλ επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που μπορεί να απασχολήσει και την Ελλάδα μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές: Μπορεί ένα κόμμα να κερδίσει την εκλογική αναμέτρηση, αλλά τελικά να βρεθεί στην αντιπολίτευση, επειδή τα υπόλοιπα κόμματα συμφωνούν στον σχηματισμό κυβέρνησης;

Αυτό ακριβώς είναι το ενδεχόμενο που διαμορφώνεται στο Ισραήλ, μετά την απόφαση του Προέδρου Ισαάκ Χέρτζογκ να αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Γκάντι Άιζενκοτ, παρά το γεγονός ότι το κόμμα του Μπενιαμίν Νετανιάχου αναδείχθηκε πρώτο στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου 2026.

Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι ο Άιζενκοτ έχει ήδη σχηματίσει κυβέρνηση. Σημαίνει όμως ότι ο ηγέτης της αντιπολίτευσης απέκτησε την πρώτη ευκαιρία να συγκροτήσει κυβερνητική πλειοψηφία.

Πώς ο Νετανιάχου ήρθε πρώτος, αλλά δεν πήρε την εντολή

Το Λικούντ του Μπενιαμίν Νετανιάχου εξασφάλισε 27 έδρες στην Κνεσέτ, το ισραηλινό κοινοβούλιο των 120 μελών.

Το κόμμα Yashar του Γκάντι Άιζενκοτ κατέλαβε τη δεύτερη θέση, με 21 έδρες.

Ωστόσο, ο συνολικός συσχετισμός δυνάμεων δεν επέτρεψε στον Νετανιάχου να διατηρήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Το μπλοκ των κομμάτων που τον υποστήριζαν συγκέντρωσε 53 έδρες, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης υπό τον Άιζενκοτ εξασφάλισαν 48. Άλλες 19 έδρες κατέλαβαν τα αραβικά κόμματα.

Κατά τις διαβουλεύσεις με τον Πρόεδρο του Ισραήλ, ο Άιζενκοτ συγκέντρωσε 67 συστάσεις βουλευτών, έναντι 46 του Νετανιάχου, ενώ επτά βουλευτές δεν πρότειναν κανέναν.

Έτσι, στις 8 Νοεμβρίου, ο Ισαάκ Χέρτζογκ ανέθεσε στον Άιζενκοτ την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.

Οι 28 ημέρες που θα κρίνουν την επόμενη κυβέρνηση

Ο Γκάντι Άιζενκοτ διαθέτει αρχικά 28 ημέρες για να επιχειρήσει τον σχηματισμό κυβέρνησης, με δυνατότητα παράτασης έως 14 επιπλέον ημερών.

Το βασικό εμπόδιο είναι η εξασφάλιση μιας βιώσιμης κυβερνητικής συμφωνίας μεταξύ κομμάτων με σημαντικές πολιτικές διαφορές.

Η υποστήριξη των αραβικών κομμάτων κατά τη διαδικασία ανάθεσης της εντολής δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη συμμετοχή τους σε κυβερνητικό συνασπισμό.

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται και το τελικό αποτέλεσμα παραμένει ανοιχτό.

Θα μπορούσε να συμβεί το ίδιο στην Ελλάδα;

Το ερώτημα αποκτά ενδιαφέρον ενόψει των επόμενων ελληνικών εκλογών.

Η Νέα Δημοκρατία εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις ως πρώτο κόμμα, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι εξασφαλίζει αυτομάτως την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Στην Ελλάδα, η διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης καθορίζεται από το Σύνταγμα και ειδικότερα από το άρθρο 37.

Εάν κανένα κόμμα δεν διαθέτει απόλυτη πλειοψηφία εδρών, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του πρώτου κόμματος.

Εάν η προσπάθεια αποτύχει, ακολουθεί ο αρχηγός του δεύτερου κόμματος και, εφόσον χρειαστεί, του τρίτου.

Επομένως, είναι θεσμικά δυνατό να σχηματιστεί κυβέρνηση από συνεργασία κομμάτων που δεν περιλαμβάνει το πρώτο κόμμα των εκλογών.

Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, εξαρτάται από την κατανομή των εδρών και τις συμφωνίες που θα μπορούσαν να επιτευχθούν.

Το κρίσιμο όριο του 25% για τη Νέα Δημοκρατία

Στο επίκεντρο της σχετικής συζήτησης βρίσκεται και ο εκλογικός νόμος.

Με το ισχύον σύστημα ενισχυμένης αναλογικής, το πρώτο κόμμα λαμβάνει μπόνους εδρών εφόσον συγκεντρώσει τουλάχιστον 25% των έγκυρων ψήφων.

Στο 25% προβλέπεται μπόνους 20 εδρών, το οποίο αυξάνεται σταδιακά για μεγαλύτερα ποσοστά, έως το ανώτατο όριο των 50 εδρών.

Εάν το πρώτο κόμμα μείνει κάτω από το 25%, δεν ενεργοποιείται το συγκεκριμένο μπόνους.

Σε ένα υποθετικό σενάριο όπου η Νέα Δημοκρατία αναδεικνύεται πρώτη με ποσοστό 24%, η κατανομή των εδρών θα εξαρτηθεί και από το συνολικό ποσοστό των κομμάτων που θα μείνουν εκτός Βουλής.

Αντίστοιχα, ακόμη και με ποσοστό της τάξης του 28%, η αυτοδυναμία δεν προκύπτει αυτομάτως.

Για τον λόγο αυτό, οι αριθμητικοί συσχετισμοί της επόμενης Βουλής θα έχουν καθοριστική σημασία.

Το σενάριο κυβέρνησης χωρίς τον Μητσοτάκη

Εφόσον η Νέα Δημοκρατία αναδειχθεί πρώτο κόμμα χωρίς αυτοδυναμία, θα μπορούσαν να προκύψουν διαφορετικά σενάρια.

Ένα από αυτά είναι η αναζήτηση κυβερνητικού εταίρου από τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Ένα άλλο είναι η συγκρότηση κυβέρνησης συνεργασίας μεταξύ κομμάτων της αντιπολίτευσης, εφόσον διαθέτουν την απαιτούμενη κοινοβουλευτική στήριξη και συμφωνήσουν σε κοινό κυβερνητικό σχήμα.

Το δεύτερο σενάριο προϋποθέτει συνεννόηση μεταξύ πολιτικών δυνάμεων με διαφορετικές ιδεολογικές και προγραμματικές θέσεις.

Η περίπτωση του Ισραήλ δείχνει ότι η αναζήτηση κοινοβουλευτικών συμμαχιών μπορεί να οδηγήσει στην ανάθεση εντολής σχηματισμού κυβέρνησης σε πολιτικό αρχηγό που δεν κέρδισε την πρώτη θέση.

Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι μια αντίστοιχη συνεργασία θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτομάτως και στην Ελλάδα.

Οι πολιτικές διαφορές και το ζήτημα των συνεργασιών

Στην ελληνική πολιτική σκηνή, τα κόμματα της αντιπολίτευσης καλύπτουν ένα ευρύ ιδεολογικό φάσμα.

Η αριθμητική δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την πολιτική δυνατότητα συνεργασίας.

Ακόμη και αν οι έδρες διαφορετικών κομμάτων αθροίζονται σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία, απαιτείται συμφωνία για το πρόσωπο του πρωθυπουργού, το κυβερνητικό πρόγραμμα και τις βασικές πολιτικές επιλογές.

Συνεπώς, τα σενάρια για μια κυβέρνηση χωρίς τη συμμετοχή της Νέας Δημοκρατίας παραμένουν υποθετικά μέχρι να υπάρξουν εκλογικά αποτελέσματα και συγκεκριμένες πολιτικές συμφωνίες.

Τι μπορεί να αλλάξει στις σχέσεις Ελλάδας – Ισραήλ

Η πιθανότητα αλλαγής κυβέρνησης στο Ισραήλ δημιουργεί επίσης ερωτήματα για τη μελλοντική εξωτερική πολιτική της χώρας.

Η Ελλάδα έχει αναπτύξει σημαντική συνεργασία με το Ισραήλ σε ζητήματα άμυνας, ασφάλειας και περιφερειακής πολιτικής.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται εξοπλιστικά προγράμματα και αμυντικές συνεργασίες, όπως τα συστήματα Spike NLOS και PULS, η αεροπορική εκπαίδευση και ο σχεδιασμός της «Ασπίδας του Αχιλλέα».

Μια ενδεχόμενη κυβέρνηση Άιζενκοτ θα κληθεί να καθορίσει τη δική της εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων με την Ελλάδα και την Τουρκία.

Προς το παρόν δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη αλλαγή πολιτικής που να επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για το μέλλον των ελληνοϊσραηλινών σχέσεων.

Το παράδειγμα του Ισραήλ και το ελληνικό πολιτικό σκηνικό

Η εξέλιξη στο Ισραήλ αναδεικνύει τη σημασία των κοινοβουλευτικών συσχετισμών μετά τις εκλογές.

Το Λικούντ αναδείχθηκε πρώτο κόμμα, αλλά ο Γκάντι Άιζενκοτ ήταν εκείνος που συγκέντρωσε περισσότερες συστάσεις για την ανάληψη της εντολής σχηματισμού κυβέρνησης.

Στην Ελλάδα, η πρώτη θέση εξασφαλίζει την πρώτη διερευνητική εντολή, όχι όμως υποχρεωτικά και την τελική δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης.

Το ερώτημα για την επόμενη ημέρα των ελληνικών εκλογών δεν είναι μόνο ποιο κόμμα θα έρθει πρώτο, αλλά και ποια κόμματα θα μπορέσουν τελικά να συμφωνήσουν σε μια κυβέρνηση που θα διαθέτει την εμπιστοσύνη της Βουλής.