Σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική πλευρά διατυπώνει τις ναυτικές οδηγίες που συνδέονται με τις υποθαλάσσιες έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο εγείρει η σύγκριση δύο NAVTEX που εκδόθηκαν από τον σταθμό Ηρακλείου με διαφορά μόλις έξι ωρών και τριάντα λεπτών. Η μία περιλαμβάνει ρητή αναφορά στην ελληνική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και υφαλοκρηπίδα, ενώ η άλλη, που αφορά τις έρευνες για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, δεν περιλαμβάνει αντίστοιχη διατύπωση.
Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο ναυτικές οδηγίες της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, οι οποίες αφορούν εργασίες σε θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Η πρώτη συνδέεται με την πόντιση καλωδίου οπτικών ινών από το πλοίο «AEGAEO», ενώ η δεύτερη αφορά το γαλλικό πλοίο «ABEILLE MARENGO» και τις έρευνες για την εγκατάσταση υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου.
Η διαφοροποίηση στη διατύπωση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία λόγω των τουρκικών διεκδικήσεων στην περιοχή και της αντιπαράθεσης γύρω από τις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI).
Η πρώτη NAVTEX: Ρητή αναφορά στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα
Η NAVTEX 1404/20, που εκδόθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2020 στις 05:30 UTC, αφορούσε υποβρύχιες εργασίες για την πόντιση καλωδίου οπτικών ινών από το πλοίο «AEGAEO».
Στο κείμενό της περιλαμβάνεται η ακόλουθη διατύπωση:
«SE PERIOXI POU EMPITEI ENTOS ELLINIKIS APOKLEISTIKIS OIKONOMIKIS ZONIS KAI YFALOKRIPIDAS».
Δηλαδή, η ελληνική ναυτική οδηγία αναφέρει ρητά ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται σε περιοχή που εμπίπτει εντός ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και υφαλοκρηπίδας.
Η συγκεκριμένη αναφορά έχει σημασία, καθώς συνδέει τις προγραμματισμένες εργασίες με την ελληνική θέση για τα κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή.
Η δεύτερη NAVTEX: Καμία αντίστοιχη αναφορά για το ηλεκτρικό καλώδιο
Λίγες ώρες αργότερα, στις 19:00 UTC της ίδιας ημέρας, εκδόθηκε η NAVTEX 1411/20 για ερευνητικές εργασίες του πλοίου «ABEILLE MARENGO».
Στην οδηγία περιγράφονται οι θαλάσσιες περιοχές ως:
«EAST CRETAN SEA, SOUTHEAST CRETAN SEA, EAST MEDITERRANEAN SEA».
Ακολουθεί η αναφορά:
«RESEARCH OPERATION FOR UNDERWATER CABLE INSTALLATION BY C/S ABEILLE MARENGO».
Ωστόσο, στο παρατιθέμενο απόσπασμα δεν υπάρχει η ρητή αναφορά στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα που εμφανίζεται στην προηγούμενη NAVTEX.
Αυτή ακριβώς η διαφοροποίηση βρίσκεται στο επίκεντρο των ερωτημάτων.
Γιατί δύο οδηγίες που εκδόθηκαν από τον ίδιο ελληνικό σταθμό, την ίδια ημέρα και για υποθαλάσσιες εργασίες στην ευρύτερη περιοχή, χρησιμοποιούν διαφορετική διατύπωση ως προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα;
Η τουρκική αντι-NAVTEX και οι διεκδικήσεις ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού
Η υπόθεση συνδέεται και με την αντίδραση της Τουρκίας, η οποία, όπως αναφέρεται στο σχετικό υλικό, εξέδωσε αντι-NAVTEX προβάλλοντας τις δικές της αξιώσεις για θαλάσσιες περιοχές ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες περιοχές εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, επικαλούμενη τις μονομερείς θέσεις που έχει γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ.
Παράλληλα, προβάλλει τον ισχυρισμό ότι απαιτείται η συγκατάθεσή της για τις σχετικές έρευνες.
Οι τουρκικές αυτές αξιώσεις αποτελούν μέρος της ευρύτερης διαφωνίας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει είναι εάν η διαφορετική διατύπωση των ελληνικών NAVTEX αντανακλά συγκεκριμένη διπλωματική επιλογή ή διαφορετική πρακτική σύνταξης των ναυτικών οδηγιών.
Η απουσία ρητής αναφοράς σε μια NAVTEX δεν αποδεικνύει από μόνη της παραίτηση από κυριαρχικά δικαιώματα. Ωστόσο, η διαφοροποίηση δημιουργεί εύλογο αίτημα για επίσημη εξήγηση.
Το ζήτημα των 45 ναυτικών μιλίων μεταξύ των ελληνικών και κυπριακών οδηγιών
Ένα ακόμη σημείο που αναδεικνύεται αφορά τη γεωγραφική έκταση των ναυτικών οδηγιών για τις υποθαλάσσιες εργασίες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, η ελληνική οδηγία για το καλώδιο οπτικών ινών καλύπτει περιοχή που φτάνει περίπου πέντε ναυτικά μίλια πριν από τον 30ό Μεσημβρινό.
Αντίστοιχα, η κυπριακή NAVTEX 117/24 φέρεται να εκτείνεται έως περίπου 45 ναυτικά μίλια πριν από τον ίδιο μεσημβρινό.
Η διαφορά αυτή εγείρει ερωτήματα για τη γεωγραφική κάλυψη των εργασιών και τον συντονισμό των αρμόδιων σταθμών.
Πρέπει, πάντως, να διαχωρίζεται η περιοχή κάλυψης μιας ναυτικής οδηγίας από την οριοθέτηση ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας. Πρόκειται για διαφορετικά νομικά και επιχειρησιακά ζητήματα.
Τι αναφέρουν οι δύο ελληνικές NAVTEX
NAVTEX 1411/20 – Ηλεκτρικό καλώδιο
ZCZC HA12
051900 UTC NOV 20
IRAKLEIO RADIO NAVWARN 1411/20
EAST CRETAN SEA
SOUTHEAST CRETAN SEA
EAST MEDITERRANEAN SEA
RESEARCH OPERATION FOR
UNDERWATER CABLE INSTALLATION
BY C/S ABEILLE MARENGO
FROM 06 NOV 20 UNTIL 06 MAR 21
IN THE LINE BETWEEN THE POINTSNAVTEX 1404/20 – Καλώδιο οπτικών ινών
ZCZC QA95
050530 UTC NOV 20
STATHMOS IRAKLEIO NAVWARN 1404/20
YPOVRICHIES ERGASIES GIA THN
PONTISI KALODIOU OPTIKON INON
APO TO PLOIO 'AEGAEO'
SE PERIOXI POU EMPITEI ENTOS ELLINIKIS
APOKLEISTIKIS OIKONOMIKIS ZONIS
KAI YFALOKRIPIDAS VS AKOLOUTHW
APO 11 NOE 20 EWS 17 NOE 20
STI GRAMMI POU ENONEI TA SIMEIAΤα ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις
Η σύγκριση των δύο οδηγιών αναδεικνύει ένα ζήτημα που δεν αφορά μόνο τη ναυσιπλοΐα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνονται οι ελληνικές θέσεις στις θαλάσσιες περιοχές όπου εκτελούνται υποθαλάσσιες εργασίες.
Γιατί η αναφορά στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα υπάρχει στη μία NAVTEX αλλά απουσιάζει από την άλλη;
Υπήρξε συγκεκριμένη οδηγία για τη διαφορετική διατύπωση;
Ποια είναι η επίσημη ελληνική θέση απέναντι στην τουρκική αντι-NAVTEX και στην αξίωση της Άγκυρας να εγκρίνει έρευνες στην περιοχή;
Και, κυρίως, πώς διασφαλίζεται ότι οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου μπορούν να προχωρήσουν χωρίς να μετατρέπονται σε πεδίο αμφισβήτησης των ελληνικών και κυπριακών δικαιωμάτων;
Πρόκειται για ερωτήματα που απαιτούν σαφείς απαντήσεις από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, ιδιαίτερα λόγω της στρατηγικής σημασίας της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.
