Καραμανλής – Σαμαράς: Κοινές αιχμές για την εξωτερική πολιτική Μητσοτάκη – Το μήνυμα από το Πολεμικό Μουσείο

Η ομιλία του Κώστα Καραμανλή στην εκδήλωση της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Οι επισημάνσεις του για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, την αποτροπή, τις σχέσεις με τους συμμάχους και τα όρια του διαλόγου παρουσιάζουν αξιοσημείωτες συγκλίσεις με την κριτική που ασκεί ο Αντώνης Σαμαράς στην κυβέρνηση.

Η ομιλία του Κώστα Καραμανλή στο Πολεμικό Μουσείο δεν ήταν μια συνηθισμένη επετειακή παρέμβαση. Ο πρώην πρωθυπουργός επέλεξε να συνδέσει τα ιστορικά μηνύματα της 28ης Οκτωβρίου με τις σημερινές προκλήσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, αναφερόμενος σε ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Οι αναφορές του αποκτούν ξεχωριστή σημασία επειδή έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση υπερασπίζεται την πολιτική του διαλόγου με την Τουρκία, ενώ ο Αντώνης Σαμαράς έχει διατυπώσει επανειλημμένα την αντίθεσή του σε όσα περιγράφει ως λογική κατευνασμού.

Η παρουσία του Σαμαρά στην εκδήλωση ενίσχυσε τον πολιτικό συμβολισμό. Δεν αποδεικνύει κάποια νέα οργανωμένη πολιτική συνεργασία ανάμεσα στους δύο πρώην πρωθυπουργούς. Αναδεικνύει, όμως, την κοινή τους έμφαση σε συγκεκριμένες ανησυχίες για τα ελληνοτουρκικά.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν οι σημερινές επισημάνσεις Καραμανλή συνιστούν μια ακόμη δημόσια διαφοροποίηση από πτυχές της κυβερνητικής στρατηγικής και πόσο κοντά βρίσκονται στις θέσεις που διατυπώνει ο Αντώνης Σαμαράς.

Το τουρκολιβυκό: Η πρώτη ουσιαστική διαφοροποίηση

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ομιλίας ήταν η αναφορά του Κώστα Καραμανλή στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στις πρόσφατες εξελίξεις γύρω από αυτό.

Ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε την εξέλιξη αρνητική για τα ελληνικά συμφέροντα, διαχωρίζοντας την έλλειψη νομικών αποτελεσμάτων από τις πολιτικές και διπλωματικές επιπτώσεις της τουρκικής δραστηριότητας.

Η διατύπωση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σύγκριση με την κυβερνητική επιχειρηματολογία, η οποία επικεντρώνεται στο γεγονός ότι το μνημόνιο δεν δημιουργεί νόμιμα δικαιώματα εις βάρος της Ελλάδας.

Ο Καραμανλής δεν αμφισβήτησε αυτή τη νομική θέση. Επέμεινε, όμως, ότι η εξέλιξη έχει πολιτική σημασία, επειδή αποτυπώνει την τουρκική επιρροή και την προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων.

Πρόκειται για διάκριση που θυμίζει τη συζήτηση των προηγούμενων ημερών στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας, όταν ο Δημήτρης Καιρίδης έκανε λόγο για πολιτική ήττα και ο Παύλος Μαρινάκης απέρριψε τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό.

Ο Καραμανλής δεν χρησιμοποίησε την ίδια διατύπωση με τον Καιρίδη. Η αξιολόγησή του, ωστόσο, δίνει έμφαση στην πολιτική διάσταση μιας εξέλιξης την οποία η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει κυρίως μέσα από το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.

Και αυτό είναι ένα από τα πρώτα σημεία όπου διακρίνεται η απόσταση ανάμεσα στην οπτική του πρώην πρωθυπουργού και στην κυβερνητική προσέγγιση.

Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου: Το πιο συγκεκριμένο σημείο διαφωνίας

Ακόμη πιο σαφής ήταν η τοποθέτηση Καραμανλή για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.

Ο πρώην πρωθυπουργός απέρριψε οποιαδήποτε διαδικασία που θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η Τουρκία διαθέτει δικαίωμα έγκρισης ελληνικών δραστηριοτήτων.

Η αναφορά του έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ενημέρωσης της Τουρκίας, διευκρινίζοντας ότι μια τέτοια ενημέρωση δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας.

Εδώ βρίσκεται μια πραγματική διαφορά προσέγγισης.

Η κυβερνητική θέση διαχωρίζει την ενημέρωση από την αδειοδότηση. Ο Καραμανλής προειδοποιεί ότι ακόμη και η μορφή μιας διαδικασίας μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να δημιουργήσει επικίνδυνα προηγούμενα.

Δεν πρόκειται απλώς για διαφωνία ως προς τη διατύπωση μιας διπλωματικής ανακοίνωσης. Πρόκειται για διαφορετική εκτίμηση του κινδύνου που μπορεί να προκύψει από έναν χειρισμό στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Και αυτή είναι ίσως η πιο συγκεκριμένη αιχμή της ομιλίας προς την πολιτική που ακολουθεί το υπουργείο Εξωτερικών.

Τα «ήρεμα νερά» και η σύγκλιση με τον Αντώνη Σαμαρά

Ο Αντώνης Σαμαράς έχει επανειλημμένα ασκήσει κριτική στη στρατηγική της κυβέρνησης απέναντι στην Τουρκία.

Υποστηρίζει ότι η διατήρηση ενός ήπιου διπλωματικού κλίματος δεν πρέπει να δημιουργεί εφησυχασμό απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό. Έχει επίσης ζητήσει αλλαγή πλεύσης και πιο ενεργή διεθνοποίηση των τουρκικών διεκδικήσεων.

Στην πρόσφατη παρέμβασή του για το τουρκολιβυκό, ο Σαμαράς απέδωσε πολιτικές ευθύνες στον Κυριάκο Μητσοτάκη και στον Γιώργο Γεραπετρίτη, ζητώντας την απομάκρυνση του υπουργού Εξωτερικών.

Ο Καραμανλής δεν προχώρησε σε ανάλογο προσωπικό αίτημα. Η ομιλία του ήταν περισσότερο θεσμική και επικεντρώθηκε στις αρχές που, κατά την άποψή του, πρέπει να διέπουν την εξωτερική πολιτική.

Ωστόσο, στα βασικά ζητήματα διακρίνονται σημαντικές συγκλίσεις: επιφυλακτικότητα απέναντι στη λογική των αμοιβαίων υποχωρήσεων, έμφαση στην αποτροπή, ανησυχία για την τουρκική επιδίωξη τετελεσμένων και απαίτηση σαφέστερης στάσης από τους συμμάχους.

Αυτό είναι το στοιχείο που δίνει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στη σημερινή παρέμβαση: δύο πρώην πρωθυπουργοί, με διαφορετικό ύφος και διαφορετική σχέση με τη σημερινή ηγεσία, διατυπώνουν παρόμοιες επιφυλάξεις για κρίσιμες επιλογές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Το μήνυμα προς την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες

Ο Κώστας Καραμανλής δεν περιορίστηκε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Άσκησε κριτική στη στάση συμμάχων και εταίρων που, κατά την εκτίμησή του, αντιμετωπίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις με υπερβολική ανοχή ή επιδιώκουν να διατηρούν ίσες αποστάσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συμμετοχή της Τουρκίας στους ευρωπαϊκούς αμυντικούς σχεδιασμούς, στις εξοπλιστικές συνεργασίες δυτικών χωρών με την Άγκυρα και στη διαφορετική αντιμετώπιση διεθνών κρίσεων.

Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η θέση της Ελλάδας στη Δύση και στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ορθή στρατηγική επιλογή.

Η παρέμβασή του, επομένως, δεν συνιστά αμφισβήτηση του δυτικού προσανατολισμού της χώρας. Συνιστά αίτημα για πιο απαιτητική στάση απέναντι στους συμμάχους όταν διακυβεύονται ελληνικά συμφέροντα.

Και εδώ εντοπίζεται μια ακόμη συγγένεια με την επιχειρηματολογία του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιεί πιο ενεργά τη συμμετοχή της στους διεθνείς οργανισμούς για την αντιμετώπιση των τουρκικών διεκδικήσεων.

Μια ομιλία με ευρύτερο πολιτικό περιεχόμενο

Ο πρώην πρωθυπουργός επεκτάθηκε και πέρα από τα εθνικά θέματα.

Αναφέρθηκε στις πιέσεις που δέχεται το ευρωπαϊκό κοινωνικοπολιτικό μοντέλο, στις διεθνείς ανακατατάξεις και στις πολιτισμικές αντιπαραθέσεις.

Στην κριτική του συμπεριέλαβε την αντιμετώπιση της Ρωσίας και της Κίνας, τη συμφωνία των Πρεσπών, το Κοσσυφοπέδιο, την Αλβανία, τις γερμανικές αποζημιώσεις και πλευρές της λεγόμενης woke ατζέντας.

Οι αναφορές αυτές διευρύνουν το περιεχόμενο της παρέμβασης πέρα από την τρέχουσα διαφωνία για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Αποτυπώνουν μια συνολικότερη αντίληψη για την εθνική ταυτότητα, τις διεθνείς σχέσεις και τα όρια των απαιτήσεων που μπορούν να προβάλλουν οι σύμμαχοι της Ελλάδας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιμέρους θέση αποτελεί προσωπική κριτική στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Σημαίνει ότι η ομιλία προσφέρει ένα ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να αξιολογηθούν και κυβερνητικές επιλογές.

Η κοινή παρουσία Καραμανλή – Σαμαρά και ο πολιτικός συμβολισμός

Η παρουσία του Αντώνη Σαμαρά στην αίθουσα δεν ήταν η μοναδική αξιοσημείωτη πολιτική παρουσία.

Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν επίσης ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης και στελέχη της Νέας Δημοκρατίας, ανάμεσά τους βουλευτές που έχουν απασχολήσει την επικαιρότητα για δημόσιες τοποθετήσεις τους.

Το γεγονός προσδίδει στην εκδήλωση μια πρόσθετη εσωκομματική διάσταση.

Ο Καραμανλής εξακολουθεί να αποτελεί πρόσωπο αναφοράς για τμήμα της Νέας Δημοκρατίας. Ο Σαμαράς έχει επιλέξει ανοιχτή αντιπαράθεση με την κυβέρνηση και έχει διαγραφεί από το κόμμα.

Οι δύο διαδρομές δεν είναι ίδιες.

Η σημερινή ομιλία δεν τεκμηριώνει ότι ο Καραμανλής υιοθετεί συνολικά την πολιτική στάση του Σαμαρά ή ότι έχει αποφασίσει να στηρίξει οποιαδήποτε μελλοντική πολιτική πρωτοβουλία του.

Τεκμηριώνει, όμως, ότι οι απόψεις τους συγκλίνουν σε ορισμένες κρίσιμες παραμέτρους της εξωτερικής πολιτικής.

Αυτή η σύγκλιση έχει πολιτική σημασία, ανεξάρτητα από το εάν θα αποκτήσει ποτέ οργανωμένη κομματική έκφραση.

Το πολιτικό ερώτημα για τον Κυριάκο Μητσοτάκη

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη υπερασπίζεται τον διάλογο με την Τουρκία ως μέσο περιορισμού της έντασης, χωρίς, όπως υποστηρίζει, παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Παράλληλα, επικαλείται τη διπλωματική συνεργασία, τη διεθνή νομιμότητα και την ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας της χώρας.

Ο Καραμανλής δεν αμφισβήτησε την ανάγκη ύπαρξης διπλωματικών σχέσεων. Έθεσε όμως αυστηρότερα όρια στην προσδοκία ότι η καλλιέργεια κλίματος ύφεσης μπορεί να οδηγήσει από μόνη της σε αντιμετώπιση των τουρκικών διεκδικήσεων.

Ο Σαμαράς προχωρά ακόμη περισσότερο, αποδίδοντας προσωπικές ευθύνες στον πρωθυπουργό και ζητώντας αλλαγή της κυβερνητικής πολιτικής.

Η διαφορά ύφους είναι σαφής. Η σύγκλιση σε ορισμένες βασικές ανησυχίες είναι επίσης σαφής.

Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη προκύπτει ένα πολιτικό ζήτημα που δεν περιορίζεται στη σημερινή εκδήλωση: πώς απαντά η κυβέρνηση στις επιφυλάξεις δύο πρώην πρωθυπουργών της ίδιας πολιτικής παράταξης για τις επιλογές της στα εθνικά θέματα;

Η απάντηση χρειάζεται να αφορά την ουσία των διαφωνιών.

Ποια είναι τα όρια της ενημέρωσης της Τουρκίας για τις θαλάσσιες έρευνες; Πώς αξιολογούνται οι πολιτικές συνέπειες των εξελίξεων στη Λιβύη; Με ποιον τρόπο συνδυάζονται ο διάλογος, η αποτροπή και η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών συμμαχιών;

Αυτά είναι συγκεκριμένα ερωτήματα εξωτερικής πολιτικής, όχι απλώς ζητήματα εσωκομματικής επικοινωνίας.

Το συμπέρασμα

Η ομιλία του Κώστα Καραμανλή αποτελεί μια ουσιαστική παρέμβαση στη συζήτηση για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Σε συγκεκριμένα ζητήματα, κυρίως στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, οι θέσεις του διαφοροποιούνται από κυβερνητικές διατυπώσεις ή χειρισμούς.

Παράλληλα, παρουσιάζουν αξιοσημείωτη σύγκλιση με την κριτική που ασκεί ο Αντώνης Σαμαράς.

Η πολιτική σημασία αυτής της εξέλιξης δεν χρειάζεται να στηριχθεί σε υποθέσεις περί μυστικών συμφωνιών ή επικείμενων εσωκομματικών ανατροπών.

Βρίσκεται στις ίδιες τις δημόσιες θέσεις.

Ο Καραμανλής δεν ανακοίνωσε ρήξη με τον Μητσοτάκη. Διατύπωσε, όμως, θέσεις που θέτουν υπό αμφισβήτηση συγκεκριμένες πλευρές της κυβερνητικής προσέγγισης στα ελληνοτουρκικά.

Και η σύγκλισή τους με τις αντίστοιχες επισημάνσεις του Αντώνη Σαμαρά δημιουργεί ένα νέο δεδομένο στον πολιτικό διάλογο εντός και γύρω από τη Νέα Δημοκρατία.