Σκληρή παρέμβαση από την «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» μετά και τις αντιδράσεις Σαμαρά – Θέτει ερωτήματα για το εύρος των κειμηλίων που επιστρέφονται και ζητά να ελεγχθεί η συμφωνία από τις αρμόδιες Αρχές
Νέα πολιτική διάσταση αποκτά η συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας για την επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων στην Ελλάδα και την παράδοση στη βουλγαρική πλευρά των λειψάνων που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ, καθώς μετά την ηχηρή παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά έρχεται τώρα και η Μαρία Καρυστιανού να ασκήσει σκληρή κριτική στους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Με δελτίο Τύπου που φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Τα οστά του Τσάρου Σαμουήλ για μόλις 48 κειμήλια; Μια συμφωνία που πρέπει να ερευνηθεί άμεσα από τις Αρχές», το Ανεξάρτητο Κίνημα Πολιτών «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» αμφισβητεί ευθέως την κυβερνητική διαχείριση της υπόθεσης.
Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον, καθώς η Μαρία Καρυστιανού κινείται στην ίδια κατεύθυνση κριτικής που είχε χαράξει προηγουμένως ο Αντώνης Σαμαράς, προσθέτοντας όμως ένα επιπλέον αίτημα: να διερευνηθεί η συμφωνία από τις αρμόδιες Αρχές.
Τι προβλέπει επισήμως η συμφωνία
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 κειμήλια που προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Τα αντικείμενα είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και βρίσκονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Από την ελληνική πλευρά παραδίδονται στη Βουλγαρία τα λείψανα που βρέθηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που είχε εντοπιστεί στις τέσσερις σαρκοφάγους.
Το Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζει τη συμφωνία ιστορικής σημασίας και διευκρινίζει ότι Ελλάδα και Βουλγαρία συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για άλλα ιστορικά αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα συμφωνία.
Καρυστιανού: «Η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει»
Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» προσεγγίζει εντελώς διαφορετικά τη συμφωνία.
Στο δελτίο Τύπου υποστηρίζει ότι δημιουργούνται «σοβαρά ερωτήματα ιστορικού, πολιτιστικού, νομικού και θεσμικού χαρακτήρα» και ζητά να δημοσιοποιηθούν αναλυτικά τα κριτήρια και η διαδικασία που οδήγησαν στην τελική συμφωνία.
«Η ελληνική κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει τι ακριβώς συμφωνήθηκε, με ποια κριτήρια, με ποια διαδικασία και με ποιο συνολικό εθνικό όφελος», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Το Κίνημα της Μαρίας Καρυστιανού χρησιμοποιεί μάλιστα ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία «εθνικά επιζήμια» και υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα παραδίδει ένα εξαιρετικά σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα χωρίς να έχει εξασφαλίσει την επιστροφή του συνόλου των ελληνικών κειμηλίων που διεκδικούνται.
Πρόκειται για πολιτική θέση και αξιολόγηση της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» και όχι για διαπίστωση που περιλαμβάνεται στην επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού.
Το μεγάλο ερώτημα των υπόλοιπων κειμηλίων
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο επικεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της κριτικής.
Η Καρυστιανού αντιπαραβάλλει τα 48 αντικείμενα που επιστρέφονται τώρα με τον πολύ μεγαλύτερο αριθμό εκκλησιαστικών και ιστορικών θησαυρών που η ελληνική πλευρά διεκδικεί από τη Βουλγαρία.
Στο δελτίο Τύπου γίνεται ειδική αναφορά στην Ιερά Μονή Εικοσιφοίνισσης και υποστηρίζεται ότι από τη Μονή έχουν συληθεί περίπου 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα, ενώ αναφέρονται επίσης η Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και άλλοι ναοί της Μακεδονίας και της Θράκης.
Ακριβώς πάνω σε αυτή τη διαφορά στηρίζεται το βασικό πολιτικό ερώτημα της ανακοίνωσης:
Γιατί η Ελλάδα παραδίδει τώρα τα λείψανα του Σαμουήλ έναντι της επιστροφής 48 κειμηλίων και δεν εξασφαλίστηκε ευρύτερη συμφωνία;
Από την άλλη πλευρά, η επίσημη θέση του Υπουργείου Πολιτισμού είναι ότι η σημερινή συμφωνία δεν κλείνει το ζήτημα, καθώς προβλέπεται ρητά συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την ταυτοποίηση και πιθανή ένταξη σε επόμενη συμφωνία και άλλων ιστορικών αντικειμένων.
Μετά τον Σαμαρά, τώρα και η Καρυστιανού
Η παρέμβαση αποκτά πρόσθετη πολιτική σημασία επειδή έρχεται αμέσως μετά τη δημόσια τοποθέτηση του Αντώνη Σαμαρά.
Ο πρώην πρωθυπουργός είχε επίσης επικεντρώσει την κριτική του στη σχέση ανάμεσα στα λείψανα του Σαμουήλ και στον αριθμό των κειμηλίων που επιστρέφονται, υποστηρίζοντας ότι ως πρωθυπουργός είχε απαιτήσει την επιστροφή του συνόλου των αντικειμένων που διεκδικεί η Ελλάδα.
Η σύμπτωση των δύο παρεμβάσεων δεν σημαίνει πολιτική ταύτιση των δύο πλευρών. Καταγράφει, όμως, ότι η συμφωνία με τη Βουλγαρία εξελίσσεται πλέον σε πεδίο ευρύτερης πολιτικής αντιπαράθεσης.
Και η Καρυστιανού ανεβάζει ακόμη περισσότερο τους τόνους.
Ζητά έρευνα από τις Αρχές
Το σημαντικότερο νέο στοιχείο της ανακοίνωσης βρίσκεται στο αίτημα για θεσμική διερεύνηση.
Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» δηλώνει ότι αντιτίθεται στη συμφωνία και ζητά την άμεση διερεύνησή της από τις Αρχές, χαρακτηρίζοντάς την «νομικά και ηθικά επιλήψιμη».
Το δελτίο Τύπου δεν προσδιορίζει, ωστόσο, ποια συγκεκριμένη παράβαση θεωρεί ότι έχει τελεστεί ούτε ποια ακριβώς Αρχή θα πρέπει να διεξαγάγει τον έλεγχο. Πρόκειται επομένως, στο παρόν στάδιο, για πολιτικό αίτημα διερεύνησης και όχι για τεκμηριωμένη διαπίστωση παρανομίας.
Αυτή η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Στο στόχαστρο και η εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη
Η ανακοίνωση ασκεί παράλληλα κριτική και στον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση παρουσιάζει τη συμφωνία.
Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» χαρακτηρίζει επικοινωνιακή την εκδήλωση στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη και υποστηρίζει ότι επιχειρείται να παρουσιαστεί ως μεγάλη εθνική επιτυχία μια συμφωνία την οποία το Κίνημα θεωρεί επιζήμια.
Η επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού προβλέπει την υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και στη συνέχεια την έκθεση των 48 κειμηλίων πριν αυτά αποδοθούν στους φορείς από τους οποίους προέρχονται.
Ένα θέμα που πλέον ξεπερνά τον πολιτισμό
Η αντιπαράθεση επομένως έχει ήδη ξεφύγει από τα στενά όρια μιας διμερούς πολιτιστικής συμφωνίας.
Το ερώτημα που θέτουν τόσο ο Αντώνης Σαμαράς όσο και –με ακόμη σκληρότερη θεσμική διατύπωση– η Μαρία Καρυστιανού είναι εάν η Ελλάδα αξιοποίησε επαρκώς τη διαπραγματευτική αξία που είχαν για τη Βουλγαρία τα λείψανα του Σαμουήλ.
Η κυβέρνηση και το Υπουργείο Πολιτισμού προβάλλουν από την πλευρά τους την επιστροφή των 48 κειμηλίων ως ιστορική συμφωνία και επισημαίνουν ότι οι διαπραγματεύσεις για πρόσθετα αντικείμενα θα συνεχιστούν.
Η Μαρία Καρυστιανού, αντίθετα, ζητά πλέον κάτι περισσότερο από πολιτικές εξηγήσεις:
πλήρη λογοδοσία για τους όρους της συμφωνίας και άμεση διερεύνησή της από τις Αρχές.
Έτσι, μια συμφωνία που σχεδιάστηκε να παρουσιαστεί ως γεγονός πολιτιστικής συνεργασίας Ελλάδας και Βουλγαρίας μετατρέπεται πλέον σε ένα ακόμη ανοιχτό μέτωπο πολιτικής αντιπαράθεσης.
