Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη από τις φυλακές Δομοκού επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σύνθετο πολιτικό και νομικό ζήτημα: μπορεί πράγματι να είναι υποψήφιος στις επόμενες εθνικές εκλογές και, αν ναι, με ποιον τρόπο;
Ο πρώην βουλευτής της Χρυσής Αυγής, ο οποίος έχει καταδικαστεί σε πρώτο και δεύτερο βαθμό για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, αποφυλακίστηκε την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου και αμέσως προανήγγειλε επιστροφή στην ενεργό πολιτική δράση. Η ΕΡΤ κατέγραψε την αποφυλάκιση και τις πρώτες δηλώσεις του έξω από τις φυλακές.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι τη Δευτέρα θα προχωρήσει σε διαδικτυακή δημόσια τοποθέτηση, στην οποία αναμένεται να παρουσιάσει τις επόμενες κινήσεις του.
Το γεγονός, όμως, ότι βρίσκεται πλέον εκτός φυλακής δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αίρονται τα εμπόδια που προβλέπει η εκλογική νομοθεσία. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα των επόμενων μηνών.
Η αποφυλάκιση δεν «σβήνει» αυτομάτως το εκλογικό κώλυμα
Το βασικό νομικό εμπόδιο βρίσκεται στο πλαίσιο που διαμορφώθηκε πριν από τις εκλογές του 2023.
Η νομοθεσία επιτρέπει τον έλεγχο πολιτικών σχηματισμών όταν πρόεδρος, γενικός γραμματέας, μέλος διοίκησης, νόμιμος εκπρόσωπος ή η πραγματική ηγεσία τους έχει καταδικαστεί για συγκεκριμένα σοβαρά αδικήματα.
Η έννοια της «πραγματικής ηγεσίας» είναι καθοριστική. Ένας διαφορετικός τυπικός πρόεδρος δεν αρκεί από μόνος του για να παρακαμφθεί ο έλεγχος, εφόσον από τα πραγματικά δεδομένα προκύπτει ότι άλλο πρόσωπο ασκεί ουσιαστικά την ηγεσία.
Σύμφωνα με τις νομικές αναλύσεις που δημοσιεύονται μετά την αποφυλάκιση Κασιδιάρη, ο σχετικός περιορισμός συνδέεται με τη διάρκεια της επιβληθείσας ποινής και όχι απλώς με τον πραγματικό χρόνο που παρέμεινε στη φυλακή. Η τελική εφαρμογή των διατάξεων σε μια μελλοντική εκλογική αναμέτρηση θα κριθεί από το αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου.
Το σενάριο ενός άλλου κόμματος
Ένα από τα σενάρια που βρίσκονται στη δημόσια συζήτηση είναι να επιχειρήσει ο Κασιδιάρης να συμμετάσχει μέσω άλλου, ήδη υφιστάμενου πολιτικού σχηματισμού.
Και εδώ, όμως, υπάρχει ένα σοβαρό εμπόδιο.
Ο Άρειος Πάγος δεν περιορίζεται απαραιτήτως στην ανάγνωση ενός καταστατικού ή στο ποιος εμφανίζεται τυπικά ως πρόεδρος. Μπορεί να εξετάσει τα πραγματικά χαρακτηριστικά του σχηματισμού και το ποιος ασκεί την ουσιαστική ηγεσία του.
Επομένως, ένα κόμμα με άλλον πρόεδρο αλλά με τον Κασιδιάρη να εμφανίζεται στην πράξη ως πολιτικός καθοδηγητής του θα μπορούσε να τεθεί υπό τον σχετικό δικαστικό έλεγχο.
Αυτό ακριβώς καθιστά πολύ πιο δύσκολη οποιαδήποτε προσπάθεια χρησιμοποίησης ενός άλλου πολιτικού φορέα ως οχήματος για επιστροφή στις εκλογές.
Τι λέει η δικηγόρος του
Διαφορετική ερμηνεία έχει παρουσιάσει η συνήγορός του, Βάσω Πανταζή.
Η ίδια έχει δηλώσει ότι ο Κασιδιάρης δεν μπορεί να έχει τον προβλεπόμενο ιδρυτικό ή ηγετικό ρόλο σε κόμμα, υποστηρίζει όμως ότι μπορεί να συμμετάσχει στις εκλογές μέσα από διαφορετικό πολιτικό σχήμα.
Πριν ακόμη από την αποφυλάκισή του είχε υποστηρίξει δημόσια ότι δεν έχουν αφαιρεθεί τα πολιτικά του δικαιώματα και ότι υπάρχει δυνατότητα υποψηφιότητας.
Η συγκεκριμένη θέση, πάντως, δεν αποτελεί δικαστική κρίση. Το εάν ένα συγκεκριμένο σχήμα και η συγκεκριμένη υποψηφιότητα πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις θα κριθεί όταν υποβληθούν προς ανακήρυξη οι εκλογικοί συνδυασμοί.
Μπορεί να κατέβει μόνος του;
Εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα νομική διαφοροποίηση.
Σύμφωνα με συνταγματολόγους που έχουν τοποθετηθεί τις τελευταίες ημέρες, υπάρχει δυνατότητα μεμονωμένης ανεξάρτητης υποψηφιότητας, εκτός κομματικού συνδυασμού.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η εκλογή είναι εύκολη.
Το πρόβλημα βρίσκεται στον εκλογικό πήχη: για να εκλεγεί ένας τέτοιος μεμονωμένος υποψήφιος πρέπει να συγκεντρώσει αριθμό ψήφων αντίστοιχο με το 3% των εγκύρων ψηφοδελτίων σε ολόκληρη την επικράτεια, παρότι ο ίδιος ψηφίζεται μόνο σε μία εκλογική περιφέρεια.
Με τα δεδομένα των βουλευτικών εκλογών του Ιουνίου του 2023, όταν τα έγκυρα ψηφοδέλτια ήταν περίπου 5,2 εκατομμύρια, το 3% αντιστοιχούσε σε περίπου 156.000 ψήφους.
Άρα, το κρίσιμο δεν είναι μόνο εάν μπορεί τυπικά να καταθέσει ανεξάρτητη υποψηφιότητα, αλλά ο εξαιρετικά υψηλός αριθμός σταυρών που θα απαιτούνταν για την εκλογή του.
Και ο «συνασπισμός ανεξαρτήτων»;
Η ιδέα δεν είναι καινούργια.
Το 2023 ο Κασιδιάρης είχε επιχειρήσει να εμφανιστεί ως ανεξάρτητος υποψήφιος μέσα από συνασπισμό ανεξάρτητων υποψηφίων.
Ωστόσο, η εμπειρία εκείνης της εκλογικής αναμέτρησης αποτελεί σημαντικό προηγούμενο. Όπως επισημαίνουν οι σημερινές νομικές αναλύσεις, ο Άρειος Πάγος μπορεί να εξετάσει εάν ένας τέτοιος συνασπισμός αποτελεί στην πραγματικότητα μηχανισμό παράκαμψης των περιορισμών.
Επομένως, ούτε η επιλογή ενός συνασπισμού ανεξαρτήτων αποτελεί εξασφαλισμένο «παράθυρο».
Οι επαφές με πρώην Σπαρτιάτες και η Νίκη
Στο πολιτικό επίπεδο, η δικηγόρος του Κασιδιάρη έχει αναφερθεί σε επαφές με ανεξάρτητους βουλευτές, μεταξύ των οποίων πρόσωπα που προέρχονται από τους Σπαρτιάτες, αλλά και σε επικοινωνία με τη Νίκη.
Οι συγκεκριμένες επαφές, ακόμη κι αν οδηγήσουν σε πολιτική συνεργασία, δεν λύνουν από μόνες τους το νομικό ζήτημα.
Αυτό που τελικά θα εξεταστεί δεν είναι μόνο το όνομα ενός κόμματος, αλλά η σύνθεση, η διοίκηση και –κυρίως– η πραγματική λειτουργία και ηγεσία του.
Η τελευταία λέξη στον Άρειο Πάγο
Εδώ βρίσκεται και η ουσία ολόκληρης της υπόθεσης.
Ο Κασιδιάρης μπορεί να ανακοινώσει πολιτικό φορέα, να δηλώσει στήριξη σε κάποιο κόμμα ή να επιδιώξει άλλη εκλογική φόρμουλα. Τίποτε από αυτά, όμως, δεν αποτελεί εκ των προτέρων εγγύηση ότι θα βρίσκεται τελικά στο ψηφοδέλτιο.
Το αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου θα έχει την κρίσιμη αρμοδιότητα κατά την ανακήρυξη των συνδυασμών, με βάση τότε τα πραγματικά στοιχεία και το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Γι’ αυτό και η δημόσια τοποθέτηση που έχει προαναγγείλει για τη Δευτέρα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Δεν θα κριθεί μόνο από το ποιο όνομα θα ανακοινώσει.
Πολύ μεγαλύτερη σημασία θα έχει ποια ακριβώς σχέση θα δηλώσει ότι έχει ο ίδιος με τον νέο ή υφιστάμενο πολιτικό σχηματισμό, ποιος θα εμφανίζεται ως ηγεσία του και ποιος θα ασκεί στην πράξη την πολιτική καθοδήγησή του.
Η αποφυλάκιση, συνεπώς, άνοιξε ξανά την πολιτική συζήτηση. Δεν άνοιξε αυτομάτως και την πόρτα της κάλπης. Αυτή είναι μια εντελώς διαφορετική διαδικασία και, όταν έρθει η ώρα των εκλογών, η τελική νομική απάντηση θα δοθεί από τον Άρειο Πάγο.
