Μια πολιτική πρόταση που θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την εκλογική αναμέτρηση στην Κεφαλονιά αρχίζει να συζητείται στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Πρόκειται για το ενδεχόμενο συνεργασίας της ΕΛΑΣ και του ΠΑΣΟΚ στις εννέα μονοεδρικές περιφέρειες της χώρας, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η Κεφαλονιά-Ιθάκη. Η δημόσια παρέμβαση του πρώην βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Χάρη Τσιόκα επαναφέρει ένα μοντέλο εκλογικής συνεννόησης που είχε εφαρμοστεί το 1990, με στόχο να αποφευχθεί ο κατακερματισμός των ψήφων σε περιφέρειες όπου εκλέγεται μόνο ένας βουλευτής.
Η Κεφαλονιά-Ιθάκη στο επίκεντρο ενός νέου εκλογικού σεναρίου
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πολιτικό σενάριο αρχίζει να αναπτύσσεται ενόψει των επόμενων εθνικών εκλογών, με την Κεφαλονιά να βρίσκεται ανάμεσα στις εκλογικές περιφέρειες που θα μπορούσαν να επηρεαστούν άμεσα.
Η συζήτηση αφορά τη δυνατότητα συνεννόησης μεταξύ της ΕΛΑΣ και του ΠΑΣΟΚ στις μονοεδρικές περιφέρειες, με στόχο να υπάρξει κοινή εκλογική στρατηγική.
Παρότι τα δύο κόμματα εμφανίζονται να διεκδικούν την πρωτοκαθεδρία στον χώρο της Κεντροαριστεράς, η ιδιαίτερη λειτουργία του εκλογικού συστήματος στις μονοεδρικές δημιουργεί διαφορετικά δεδομένα.
Σε αυτές τις περιφέρειες, η κατανομή της μοναδικής έδρας μπορεί να κριθεί από πολύ μικρές διαφορές ψήφων.
Αυτό σημαίνει ότι η παρουσία περισσότερων υποψηφίων από κόμματα που απευθύνονται σε συγγενικά πολιτικά ακροατήρια μπορεί να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα.
Η σχετική συζήτηση δεν αποτελεί, μέχρι στιγμής, επίσημη συμφωνία των δύο κομμάτων. Πρόκειται για πολιτική πρόταση που έχει τεθεί δημόσια και η οποία θα απαιτούσε σημαντικές αποφάσεις από τις ηγεσίες τους.
Οι εννέα μονοεδρικές που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία
Στην Ελλάδα υπάρχουν εννέα εκλογικές περιφέρειες στις οποίες εκλέγεται ένας μόνο βουλευτής.
Πρόκειται για τις Γρεβενών, Ευρυτανίας, Ζακύνθου, Θεσπρωτίας, Καστοριάς, Κεφαλληνίας-Ιθάκης, Λευκάδας, Σάμου και Φωκίδας.
Η βασική ιδιαιτερότητά τους είναι ότι η μοναδική έδρα αποδίδεται στο κόμμα που συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους στη συγκεκριμένη περιφέρεια, υπό την προϋπόθεση ότι πληροί τις απαιτήσεις συμμετοχής στην κατανομή των εδρών.
Έτσι, μια μικρή διαφορά στην τοπική κάλπη μπορεί να καθορίσει ποιο κόμμα θα αποκτήσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση στην περιοχή.
Στην Κεφαλονιά, για παράδειγμα, το εκλογικό αποτέλεσμα δεν κρίνει την κατανομή δύο ή περισσότερων εδρών μεταξύ διαφορετικών κομμάτων.
Κρίνει ποιο κόμμα θα καταλάβει τη μοναδική έδρα του νομού, στην οποία περιλαμβάνεται και η Ιθάκη.
Αυτή ακριβώς η ιδιαιτερότητα βρίσκεται πίσω από τις σκέψεις για πιθανές προεκλογικές συνεργασίες.
Το αποτέλεσμα του 2023 και η Νέα Δημοκρατία
Στις εθνικές εκλογές του Ιουνίου 2023, η Νέα Δημοκρατία επικράτησε και στις εννέα μονοεδρικές περιφέρειες.
Η επιτυχία αυτή της εξασφάλισε εννέα κοινοβουλευτικές έδρες από τις συγκεκριμένες περιοχές.
Συνολικά, η Νέα Δημοκρατία εξέλεξε 158 βουλευτές, εξασφαλίζοντας αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη, τη μοναδική έδρα κατέλαβε ο Παναγής Καππάτος.
Το αποτέλεσμα εκείνης της αναμέτρησης αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας που έχουν οι μονοεδρικές για τη συνολική κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.
Ωστόσο, το αποτέλεσμα του 2023 δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτομάτως στις επόμενες εκλογές.
Οι πολιτικοί συσχετισμοί, η συμμετοχή των ψηφοφόρων, τα πρόσωπα των υποψηφίων και οι επιλογές των κομμάτων αποτελούν μεταβλητές που μπορούν να διαφοροποιηθούν.
Η πρόταση Χάρη Τσιόκα για συνεργασία
Η συζήτηση απέκτησε μεγαλύτερη δημοσιότητα μετά τη δημόσια παρέμβαση του πρώην βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Χάρη Τσιόκα.
Μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό Αθήνα 9,84, ο Χάρης Τσιόκας αναφέρθηκε στην προοπτική συνεννόησης μεταξύ ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ στις μονοεδρικές περιφέρειες.
Σύμφωνα με όσα μεταφέρονται από τη συνέντευξή του, στόχος μιας τέτοιας πρωτοβουλίας θα ήταν να δημιουργηθεί διαφορετική εκλογική δυναμική.
Η πρόταση αφορά την πιθανότητα τα δύο κόμματα να συμφωνήσουν σε μια μορφή κατανομής των περιφερειών όπου θα διεκδικήσουν τη μοναδική έδρα.
Με άλλα λόγια, το ένα κόμμα θα μπορούσε να συμμετάσχει σε συγκεκριμένες μονοεδρικές και το άλλο σε διαφορετικές, αποφεύγοντας την απευθείας εκλογική αντιπαράθεση μεταξύ τους σε όλες τις περιοχές.
Πρόκειται για ένα μοντέλο που θα απαιτούσε πολιτική συμφωνία, συνεννόηση με τις τοπικές οργανώσεις και σαφή καθορισμό των υποψηφιοτήτων.
Το προηγούμενο του 1990
Ο Χάρης Τσιόκας επικαλέστηκε ως ιστορικό παράδειγμα τις εκλογές του 1990.
Εκείνη την περίοδο, παρά τη βαθιά πολιτική σύγκρουση μεταξύ ΠΑΣΟΚ και Συνασπισμού, υπήρξε συμφωνία για τις μονοεδρικές περιφέρειες.
Η συνεννόηση είχε ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς είχε προηγηθεί η παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο.
Παρά τις έντονες αντιπαραθέσεις, οι δύο πολιτικοί χώροι είχαν επιλέξει να συνεννοηθούν σε συγκεκριμένες εκλογικές περιφέρειες.
Ο πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στη λογική εκείνης της συμφωνίας, σύμφωνα με την οποία τα κόμματα καθόριζαν σε ποιες μονοεδρικές θα συμμετείχε το καθένα.
Η αναφορά στο 1990 δεν σημαίνει ότι οι σημερινές πολιτικές συνθήκες είναι ίδιες.
Ούτε ότι μια αντίστοιχη συμφωνία θα μπορούσε να εφαρμοστεί χωρίς δυσκολίες.
Αποτελεί, ωστόσο, ιστορικό προηγούμενο πολιτικής συνεννόησης μεταξύ διαφορετικών κομμάτων σε περιφέρειες με μία κοινοβουλευτική έδρα.
Τι θα σήμαινε μια συμφωνία για την Κεφαλονιά
Η Κεφαλονιά παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η εκλογή του βουλευτή εξαρτάται από την τοπική κατάταξη των κομμάτων.
Εάν η ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ κατέληγαν σε συμφωνία για τις μονοεδρικές, θα έπρεπε να αποφασιστεί ποιο από τα δύο κόμματα θα διεκδικούσε την έδρα στην Κεφαλονιά.
Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα στις τοπικές κομματικές οργανώσεις.
Θα έθετε επίσης ζητήματα για τη στάση των στελεχών που ενδιαφέρονται να είναι υποψήφια, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετώπιζαν μια τέτοια συμφωνία οι ψηφοφόροι.
Δεν είναι δεδομένο ότι όλοι οι ψηφοφόροι ενός κόμματος θα επέλεγαν να στηρίξουν τον υποψήφιο ενός άλλου κόμματος.
Ορισμένοι θα μπορούσαν να αποδεχθούν τη συνεργασία, ενώ άλλοι ενδέχεται να προτιμούσαν διαφορετική πολιτική επιλογή.
Επομένως, η πιθανή συνεννόηση των ηγεσιών δεν θα ισοδυναμούσε αυτομάτως με άθροιση των ψήφων των δύο κομμάτων.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις τοπικές οργανώσεις
Μια πιθανή συμφωνία σε κεντρικό επίπεδο θα έπρεπε να αντιμετωπίσει και την πραγματικότητα των τοπικών κομματικών οργανώσεων.
Στην Κεφαλονιά, όπως και στις υπόλοιπες μονοεδρικές, τα κόμματα διαθέτουν στελέχη, οργανωτικές δομές και ανθρώπους που συμμετέχουν επί χρόνια στην πολιτική δραστηριότητα.
Η επιλογή να μη συμμετάσχει ένα κόμμα με δικό του υποψήφιο σε μια εκλογική περιφέρεια θα αποτελούσε σημαντική πολιτική απόφαση.
Θα απαιτούσε εξηγήσεις προς τα μέλη και τους ψηφοφόρους του.
Επιπλέον, θα δημιουργούσε ερωτήματα για το εάν μια συμφωνία θα αφορούσε μόνο την εκλογική διαδικασία ή θα είχε ευρύτερο πολιτικό περιεχόμενο.
Για παράδειγμα, θα υπήρχε κοινή προγραμματική βάση;
Θα αφορούσε αποκλειστικά την αποφυγή ανταγωνιστικών υποψηφιοτήτων;
Ή θα αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για μετεκλογικές συνεργασίες;
Μέχρι στιγμής, τέτοιες λεπτομέρειες δεν έχουν παρουσιαστεί.
Ο ανταγωνισμός για τη δεύτερη θέση
Η συζήτηση για τις μονοεδρικές εξελίσσεται παράλληλα με τον ανταγωνισμό ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ για τη θέση τους στον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς.
Η πολιτική αντιπαράθεση για τη δεύτερη θέση στις δημοσκοπήσεις αφορά την αναγνωρισιμότητα, τη δυνατότητα πολιτικής εκπροσώπησης και την προσπάθεια κάθε κόμματος να διαμορφώσει διακριτή ταυτότητα.
Μια προεκλογική συνεργασία στις μονοεδρικές θα απαιτούσε, συνεπώς, να συνυπάρξουν δύο διαφορετικές επιδιώξεις.
Από τη μία, η προσπάθεια κάθε κόμματος να ενισχύσει την αυτοτελή πολιτική παρουσία του.
Από την άλλη, η πιθανή συμφωνία για περιορισμό του μεταξύ τους εκλογικού ανταγωνισμού σε συγκεκριμένες περιφέρειες.
Η συνύπαρξη αυτών των δύο επιλογών δεν είναι αυτονόητη.
Αποτελεί πολιτικό ζήτημα που θα έπρεπε να εξεταστεί και να αποφασιστεί από τα ίδια τα κόμματα.
Μπορεί να εφαρμοστεί μια τέτοια συνεργασία;
Μια συμφωνία για τις μονοεδρικές δεν είναι απλώς ζήτημα πολιτικής βούλησης.
Χρειάζεται να εξεταστεί η ακριβής μορφή με την οποία θα μπορούσε να υλοποιηθεί, σύμφωνα με την εκλογική νομοθεσία.
Η απλούστερη πολιτική εκδοχή θα ήταν η μη συμμετοχή ενός κόμματος σε ορισμένες περιφέρειες, ώστε να μην ανταγωνιστεί το άλλο.
Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν θα εξασφάλιζε τη μεταφορά των ψήφων του στον άλλο πολιτικό σχηματισμό.
Επιπλέον, η κάθε πλευρά θα έπρεπε να σταθμίσει την επίδραση της επιλογής της στην πανελλαδική εκλογική παρουσία της.
Οι επιμέρους αποφάσεις θα είχαν σημασία τόσο για τις τοπικές αναμετρήσεις όσο και για τη συνολική στρατηγική των κομμάτων.
Γι’ αυτό μια τέτοια πρόταση δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο ως μια απλή αριθμητική άσκηση.
Οι εννέα έδρες και η επόμενη Βουλή
Οι μονοεδρικές περιφέρειες συγκεντρώνουν συνολικά εννέα από τις 300 έδρες της Βουλής.
Ο αριθμός αυτός μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική σημασία σε μια εκλογική αναμέτρηση όπου η κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα εξαρτάται από μικρές διαφορές εδρών.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι οι εννέα έδρες θα κρίνουν υποχρεωτικά τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Η συνολική κοινοβουλευτική εικόνα εξαρτάται από τα πανελλαδικά ποσοστά, την κατανομή των εδρών και τη δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ κομμάτων.
Το αποτέλεσμα των μονοεδρικών αποτελεί ένα μέρος αυτής της ευρύτερης διαδικασίας.
Το πολιτικό ερώτημα για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη
Για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο τοπικό ενδιαφέρον.
Η περιοχή διαθέτει μία κοινοβουλευτική έδρα και κάθε αλλαγή στη διάταξη των υποψηφιοτήτων μπορεί να επηρεάσει τους όρους της εκλογικής αναμέτρησης.
Η δημόσια πρόταση για συνεργασία ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε επίσημη συμφωνία.
Δεν υπάρχει επίσης επιβεβαιωμένη απόφαση για το ποιο κόμμα θα συμμετείχε με υποψήφιο στην Κεφαλονιά σε περίπτωση υλοποίησης μιας τέτοιας πρωτοβουλίας.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε αναφορά σε συγκεκριμένη κατανομή περιφερειών θα ήταν πρόωρη.
Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται πλέον στο εάν οι κεντρικές ηγεσίες θα επιλέξουν να συζητήσουν θεσμικά την πρόταση και πώς θα τοποθετηθούν οι τοπικές οργανώσεις.
Η Κεφαλονιά βρίσκεται ανάμεσα στις εννέα περιοχές όπου μια πιθανή εκλογική συνεννόηση θα μπορούσε να αλλάξει τη σύνθεση των υποψηφιοτήτων. Προς το παρόν, όμως, πρόκειται για δημόσια πολιτική πρόταση και όχι για συμφωνία που έχει ήδη αποφασιστεί.
