Το προηγούμενο του 1990, γιατί σήμερα η εκλογική αριθμητική είναι διαφορετική και ποια πολιτική συζήτηση ανοίγει η πρόταση συνεργασίας
Μια πρόταση της Λούκας Κατσέλη επαναφέρει με διαφορετικό τρόπο στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις σχέσεις των κομμάτων της Κεντροαριστεράς: κοινή κάθοδος στις μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες, ώστε να υπάρξουν κοινοί υποψήφιοι απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
Η ιδέα παραπέμπει αναπόφευκτα στις εκλογές του 1990 και στη συνεργασία ΠΑΣΟΚ και Συνασπισμού σε μονοεδρικές περιφέρειες.
Υπάρχει όμως μια κρίσιμη διαφορά.
Το 2026 δεν είναι 1990 και το εκλογικό σύστημα δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.
Γι’ αυτό και η ουσία της παρέμβασης Κατσέλη δεν βρίσκεται τόσο στην αριθμητική των συγκεκριμένων εδρών όσο στο πολιτικό μήνυμα που εκπέμπει προς τις δυνάμεις της Κεντροαριστεράς.
Τι είχε συμβεί το 1990
Το ιστορικό προηγούμενο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Στις εκλογές της 8ης Απριλίου 1990 η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη συγκέντρωσε 46,89% και εξέλεξε 150 βουλευτές.
Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου έλαβε 38,61% και 123 έδρες, ενώ ο Συνασπισμός 10,28% και 19 έδρες.
ΠΑΣΟΚ και Συνασπισμός είχαν τότε συνεργαστεί σε ορισμένες μονοεδρικές περιφέρειες.
Οι συνεργαζόμενοι συνδυασμοί κέρδισαν τέσσερις από αυτές: Ζάκυνθο, Κεφαλονιά, Λευκάδα και Σάμο.
Η συγκεκριμένη εκλογική τακτική έμεινε έκτοτε στην πολιτική ιστορία και επανέρχεται κατά καιρούς στη συζήτηση κάθε φορά που τίθεται ζήτημα συνεργασίας κομμάτων απέναντι στον πρώτο εκλογικό σχηματισμό.
Γιατί σήμερα είναι διαφορετικά
Εδώ όμως χρειάζεται προσοχή.
Δεν μπορεί κάποιος να πάρει το μοντέλο του 1990 και να το μεταφέρει αυτούσιο στις επόμενες εκλογές.
Το ισχύον εκλογικό σύστημα συνδέει την τελική κοινοβουλευτική δύναμη ενός εκλογικού σχηματισμού με την πανελλαδική εκλογική του επίδοση και προβλέπει συμμετοχή στην κατανομή των εδρών για τους σχηματισμούς που συγκεντρώνουν τουλάχιστον 3% σε ολόκληρη την επικράτεια.
Με απλά λόγια, η κατάκτηση μιας μονοεδρικής δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι προστίθεται μία επιπλέον έδρα στην τελική κοινοβουλευτική δύναμη του συγκεκριμένου πολιτικού χώρου.
Μπορεί μια συνεργασία να οδηγήσει στην εκλογή συγκεκριμένου υποψηφίου σε μία μονοεδρική, αλλά η συνολική κατανομή των εδρών εξακολουθεί να εξαρτάται από τα πανελλαδικά αποτελέσματα και τους κανόνες του εκλογικού συστήματος.
Επομένως δεν μπορούμε να μιλάμε απλώς για επτά μονοεδρικές ίσον επτά επιπλέον έδρες.
Η αριθμητική είναι πολύ πιο σύνθετη.
Τότε γιατί έχει σημασία η πρόταση Κατσέλη;
Επειδή η πολιτική σημασία της μπορεί να είναι διαφορετική από την εκλογική αριθμητική.
Στην πραγματικότητα η Λούκα Κατσέλη θέτει στο τραπέζι ένα ερώτημα που απασχολεί εδώ και καιρό τον ευρύτερο χώρο:
μπορούν οι δυνάμεις της Κεντροαριστεράς να συνεργαστούν εκλογικά απέναντι στη Νέα Δημοκρατία;
Μια συμφωνία για κοινούς υποψηφίους στις μονοεδρικές θα μπορούσε να λειτουργήσει ως περιορισμένη δοκιμή συνεργασίας.
Δεν θα απαιτούσε κατ’ ανάγκη την πολιτική ή οργανωτική ενοποίηση διαφορετικών κομμάτων.
Θα απαιτούσε όμως κάτι πολιτικά σημαντικό: συμφωνία ότι σε συγκεκριμένες περιφέρειες δεν θα κατέβουν απέναντι ο ένας στον άλλον, αλλά θα στηρίξουν κοινή υποψηφιότητα.
Το πραγματικό ερώτημα για την Κεντροαριστερά
Και κάπου εδώ η συζήτηση ξεφεύγει από τις επτά μονοεδρικές.
Γιατί το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι εάν μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να αλλάξει τον βουλευτή σε έναν συγκεκριμένο νομό.
Είναι εάν διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις μπορούν να συμφωνήσουν σε έναν στοιχειώδη κοινό εκλογικό σχεδιασμό.
Μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε πολιτικό μήνυμα συνεργασίας.
Ταυτόχρονα όμως θα άνοιγε δύσκολες συζητήσεις: ποιος θα επιλέγει τον κοινό υποψήφιο, με ποια πολιτική συμφωνία, υπό ποιον εκλογικό σχηματισμό και πώς θα αντιμετωπίζονται οι διαφορές μεταξύ των κομμάτων.
Αυτές ακριβώς οι λεπτομέρειες μπορούν να αποδειχθούν πολύ δυσκολότερες από την αρχική διατύπωση της πρότασης.
Από τις επτά μονοεδρικές στη μεγάλη συζήτηση
Γι’ αυτό η παρέμβαση Κατσέλη έχει ενδιαφέρον περισσότερο ως πολιτικό σήμα παρά ως μαθηματική φόρμουλα.
Το προηγούμενο του 1990 υπάρχει.
Οι εκλογικοί κανόνες όμως έχουν αλλάξει.
Μια συνεργασία στις μονοεδρικές δεν δημιουργεί από μόνη της έναν μηχανισμό παραγωγής πρόσθετων κοινοβουλευτικών εδρών.
Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα περιορισμένο πεδίο στο οποίο διαφορετικές δυνάμεις θα δοκιμάσουν στην πράξη εάν μπορούν να συνεννοηθούν.
Και αυτό είναι τελικά το πολιτικό ερώτημα που βάζει στο τραπέζι η Λούκα Κατσέλη.
Όχι εάν μπορούν να μοιραστούν επτά έδρες.
Αλλά εάν μπορούν να βρουν έναν κοινό τρόπο εκλογικής συνεργασίας απέναντι στη Νέα Δημοκρατία — και τι θα σήμαινε μια τέτοια συνεργασία για την επόμενη ημέρα της Κεντροαριστεράς.
