Το πακέτο της ΔΕΘ είχε μια ιδιαιτερότητα που δύσκολα περνά απαρατήρητη: σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων που παρουσιάστηκαν στους πολίτες δεν αφορά το σήμερα, αλλά το 2027, το 2028 και ακόμη αργότερα. Και κάπου εκεί γεννιέται το πολιτικό ερώτημα: πρόκειται απλώς για έναν πολυετή κυβερνητικό σχεδιασμό ή για ένα μήνυμα του τύπου «δώστε μου πρώτα ακόμη μία θητεία και μετά θα πάρετε αυτά που σας υπόσχομαι»;
Αυτή ακριβώς είναι η κεντρική κριτική που ασκείται μετά τις εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ.
Η κυβέρνηση γνωρίζει πολύ καλά πού αντιμετωπίζει τις μεγαλύτερες πολιτικές πιέσεις. Αγρότες, ελεύθεροι επαγγελματίες, τρίτεκνοι και δημόσιοι υπάλληλοι εμφανίζονται ως κοινωνικές ομάδες στις οποίες καταγράφεται δυσαρέσκεια και ακριβώς σε αυτές κατευθύνεται σημαντικό τμήμα των νέων μέτρων.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι ότι μια κυβέρνηση επιχειρεί να ανακουφίσει κοινωνικές ομάδες. Αυτό είναι απολύτως θεμιτό.
Το πολιτικά ενδιαφέρον σημείο είναι πότε θα φτάσουν αυτές οι ελαφρύνσεις στους πολίτες.
Τα μέτρα που έρχονται… αργότερα
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Δημόσιο.
Το επίδομα Χριστουγέννων των 500 ευρώ που ανακοινώθηκε για περίπου 720.000 δημοσίους υπαλλήλους δεν προβλέπεται να καταβληθεί τώρα, αλλά για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2027.
Και δεν είναι το μοναδικό μέτρο με μεταγενέστερο ορίζοντα.
Η προκαταβολή φόρου των νομικών προσώπων αρχίζει να μειώνεται από το φορολογικό έτος 2028 και μάλιστα σταδιακά.
Το τέλος επιτηδεύματος καταργείται σε διαφορετικές χρονικές φάσεις, με την πλήρη κατάργησή του στην Αττική να φτάνει στο 2029.
Ακόμη και η αποσύνδεση των δημοτικών τελών από τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος τοποθετείται στον σχεδιασμό από 1η Ιανουαρίου 2028.
Άρα μεγάλο μέρος της εικόνας που παρουσιάστηκε στη ΔΕΘ δεν αφορά μόνο την οικονομική πολιτική των επόμενων μηνών. Αφορά μια Ελλάδα που θα βρίσκεται ήδη μέσα στον επόμενο εκλογικό κύκλο.
Η πολιτική διάσταση είναι προφανής
Εδώ βρίσκεται και το πιο ευαίσθητο σημείο.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά τρίτη κυβερνητική θητεία. Και ταυτόχρονα παρουσιάζει στους πολίτες ένα πακέτο στο οποίο σημαντικές παροχές και φορολογικές ελαφρύνσεις ωριμάζουν σε βάθος χρόνου.
Με απλά λόγια, δημιουργείται αντικειμενικά η εντύπωση:
«Ψηφίστε με και θα τα πάρετε μετά».
Το άρθρο του Λευτέρη Χαραλαμπόπουλου στο in.gr περιγράφει ακριβώς αυτή την πολιτική ανάγνωση, χρησιμοποιώντας μάλιστα έναν υποθετικό διάλογο στο Μέγαρο Μαξίμου και ξεκαθαρίζοντας ρητά ότι δεν ισχυρίζεται πως διαθέτει στοιχεία ότι ένας τέτοιος διάλογος συνέβη πραγματικά.
Αυτή η διευκρίνιση είναι σημαντική. Άλλο η τεκμηριωμένη πληροφορία και άλλο η πολιτική ερμηνεία.
Όμως η χρονική αλληλουχία των μέτρων είναι πραγματική και αυτή ακριβώς επιτρέπει την πολιτική συζήτηση.
Από τη μία οι παροχές, από την άλλη το «χάος»
Υπάρχει όμως και δεύτερο σκέλος.
Δεν είναι μόνο οι παροχές.
Είναι και το πολιτικό δίλημμα που τις συνοδεύει.
Η κριτική που διατυπώνεται είναι ότι ο πρωθυπουργός επαναφέρει τη λογική σύμφωνα με την οποία η Νέα Δημοκρατία αποτελεί τη μόνη εγγύηση σταθερότητας και οποιαδήποτε διαφορετική κυβερνητική εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει τη χώρα σε αβεβαιότητα ή «χάος».
Έτσι διαμορφώνεται ένα διπλό μήνυμα προς τον ψηφοφόρο:
από τη μία, «εάν συνεχίσουμε, έρχονται ελαφρύνσεις».
Από την άλλη, «εάν φύγουμε, υπάρχει κίνδυνος αστάθειας».
Και εδώ ακριβώς η πολιτική υπόσχεση μετατρέπεται σε ένα πολύ πιο σκληρό προεκλογικό δίλημμα.
Υπάρχει όμως ένα μεγάλο πρόβλημα
Η συγκεκριμένη στρατηγική θα ήταν πιθανότατα πολύ ισχυρότερη το 2019.
Σήμερα όμως η κυβέρνηση έχει πίσω της δύο συνεχόμενες θητείες.
Δεν μπορεί εύκολα να εμφανιστεί ως η πολιτική δύναμη που θα αλλάξει μια πραγματικότητα την οποία σε μεγάλο βαθμό η ίδια έχει διαμορφώσει.
Όταν ένας ελεύθερος επαγγελματίας ακούει ότι θα μειωθεί το τεκμήριο, μπορεί εύλογα να αναρωτηθεί ποιος το επέβαλε.
Όταν ένας δημόσιος υπάλληλος ακούει για 500 ευρώ μικτά από τον Δεκέμβριο του 2027, μπορεί να αναρωτηθεί γιατί δεν μπορεί να πάρει ουσιαστικότερη ενίσχυση νωρίτερα.
Όταν μια επιχείρηση πληροφορείται ότι η προκαταβολή φόρου θα αρχίσει να μειώνεται το 2028, μπορεί να ρωτήσει γιατί πρέπει να περιμένει.
Αυτό είναι το πολιτικό μειονέκτημα μιας κυβέρνησης που διεκδικεί τρίτη συνεχόμενη θητεία.
Μετά από οκτώ χρόνια, το «θα κάνουμε» έχει πολύ μικρότερη πολιτική δύναμη από το «κάναμε».
Το μεγαλύτερο στοίχημα δεν είναι τα χρήματα
Υπάρχει και κάτι ακόμη βαθύτερο.
Οι προεκλογικές παροχές δεν εξασφαλίζουν εκλογική νίκη. Το άρθρο θυμίζει χαρακτηριστικά ότι ακόμη και η περίφημη πολιτική του «Τσοβόλα δώστα όλα» το 1989 δεν απέτρεψε την εκλογική ήττα του ΠΑΣΟΚ.
Γιατί στο τέλος οι εκλογές δεν κρίνονται αποκλειστικά από έναν φορολογικό συντελεστή, ένα επίδομα ή μερικές εκατοντάδες ευρώ.
Κρίνονται και από το εάν μια κυβέρνηση μπορεί να πείσει ότι έχει κάτι καινούργιο να προσφέρει.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο πρόβλημα του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Η υπόσχεση μιας τρίτης θητείας είναι αναγκαστικά υπόσχεση συνέχειας. Όμως ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας μπορεί να ζητά πλέον αλλαγή.
Το ίδιο το άρθρο υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξημένη κοινωνική δυσπιστία και ότι η οικονομική ανασφάλεια παραμένει έντονη για σημαντικό τμήμα των πολιτών.
Το πραγματικό ερώτημα της κάλπης
Και κάπως έτσι η ΔΕΘ του 2026 μπορεί τελικά να αποδειχθεί περισσότερο προεκλογική παρά οικονομική.
Γιατί όταν παρουσιάζεις σήμερα μέτρα που θα εφαρμοστούν το 2027, το 2028 ή το 2029, ουσιαστικά δεν ζητάς από τον πολίτη μόνο να αξιολογήσει μια οικονομική εξαγγελία.
Του ζητάς να σου δώσει τον πολιτικό χρόνο για να την εφαρμόσεις.
Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι τα μέτρα είναι λανθασμένα ή ότι δεν πρέπει να εφαρμοστούν.
Σημαίνει όμως ότι πρέπει να αξιολογηθούν για αυτό ακριβώς που είναι: όχι μόνο ως οικονομικές παρεμβάσεις, αλλά και ως μέρος μιας στρατηγικής για την επόμενη κάλπη.
Και εκεί το μήνυμα που μπορεί να ακούσει ένα κομμάτι της κοινωνίας είναι εξαιρετικά απλό:
«Ψηφίστε με πρώτα και μετά θα πάρετε αυτά που σας υπόσχομαι».
Το αν οι ψηφοφόροι θα δεχθούν αυτή τη συμφωνία είναι πλέον το πραγματικό πολιτικό στοίχημα.
