Κατώτατος μισθός 1.000 ευρώ, ΦΠΑ 6% στα βασικά είδη, μηδενική συμμετοχή των συνταξιούχων στα φάρμακα, ενίσχυση 500 ευρώ τον μήνα για φοιτητές της περιφέρειας και σημαντικές φορολογικές αλλαγές για μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες. Αυτές είναι ορισμένες από τις παρεμβάσεις που ξεχώρισαν από το οικονομικό πρόγραμμα που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη.
Πίσω από την πολιτική αντιπαράθεση και τα μηνύματα προς την κυβέρνηση, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον βρίσκεται στους ίδιους τους αριθμούς: τι θα μπορούσε να αλλάξει στον μισθό ενός εργαζομένου, στο κόστος του σούπερ μάρκετ, στα έξοδα ενός συνταξιούχου, στον οικογενειακό προϋπολογισμό ενός φοιτητή και στις υποχρεώσεις μιας μικρής επιχείρησης.
Πρόκειται για ένα ευρύ πρόγραμμα παρεμβάσεων που επιχειρεί να συνδέσει την αύξηση των εισοδημάτων με τη μείωση του κόστους ζωής και ταυτόχρονα να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος του φορολογικού βάρους προς τα υψηλότερα επίπεδα περιουσίας.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει το ίδιο που συνοδεύει κάθε μεγάλο οικονομικό πρόγραμμα: ποιο θα είναι το συνολικό δημοσιονομικό κόστος, πώς θα χρηματοδοτηθεί και σε ποιο χρονικό διάστημα μπορούν να εφαρμοστούν όλες οι εξαγγελίες.
Κατώτατος μισθός 1.000 ευρώ μέσα στο 2027
Στην κορυφή του σχεδίου βρίσκεται η αύξηση των μισθών.
Ο στόχος που τέθηκε είναι ο κατώτατος μισθός να φτάσει τα 1.000 ευρώ μέσα στο 2027, ενώ για το τέλος της τετραετίας ο πήχης για τον μέσο μισθό τοποθετείται στα 1.800 ευρώ.
Η παρέμβαση έχει προφανή σημασία για τους εργαζομένους, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια έχει περιορίσει σημαντικά την πραγματική αγοραστική δύναμη.
Η άλλη πλευρά της συζήτησης αφορά τις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα τις μικρότερες. Μια σημαντική αύξηση του κατώτατου μισθού αυξάνει ταυτόχρονα το μισθολογικό κόστος και συνεπώς η εφαρμογή της συνδέεται αναπόφευκτα με τις υπόλοιπες φορολογικές και ασφαλιστικές ελαφρύνσεις του προγράμματος.
ΦΠΑ 6% στα βασικά είδη – Τι μπορεί να κερδίσει ένα νοικοκυριό
Η δεύτερη μεγάλη παρέμβαση αφορά άμεσα το καθημερινό καλάθι.
Η πρόταση προβλέπει μείωση του ΦΠΑ στο 6% για βασικά είδη διατροφής και υγιεινής, με το προσδοκώμενο όφελος να υπολογίζεται σε περισσότερα από 600 ευρώ ετησίως για ένα νοικοκυριό.
Εδώ, όμως, υπάρχει μια σημαντική προϋπόθεση.
Για να μετατραπεί η φορολογική μείωση σε πραγματικό εισόδημα για τον πολίτη, θα πρέπει η μείωση του ΦΠΑ να περάσει στις τελικές τιμές. Διαφορετικά, μέρος του δημοσιονομικού κόστους μπορεί να απορροφηθεί στην εμπορική αλυσίδα χωρίς αντίστοιχη μείωση στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.
Επομένως, ένα τέτοιο μέτρο θα απαιτούσε παράλληλα αποτελεσματικούς ελέγχους στην αγορά.
Μηδενική συμμετοχή των συνταξιούχων στα φάρμακα
Από τις πιο άμεσες κοινωνικές παρεμβάσεις του προγράμματος είναι η πρόταση για μηδενική συμμετοχή των συνταξιούχων στη φαρμακευτική δαπάνη.
Το ετήσιο όφελος υπολογίζεται, ανάλογα με τις ανάγκες του ασφαλισμένου, περίπου μεταξύ 360 και 720 ευρώ.
Η σημασία του μέτρου είναι διαφορετική από μια έκτακτη οικονομική ενίσχυση, καθώς αφορά ένα πάγιο έξοδο που επαναλαμβάνεται κάθε μήνα και επιβαρύνει ιδιαίτερα τους ηλικιωμένους με χρόνια νοσήματα.
500 ευρώ τον μήνα για φοιτητές – Έως 5.000 ευρώ τον χρόνο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για οικογένειες της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης έχει η πρόταση για τους φοιτητές που αναγκάζονται να σπουδάζουν μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους.
Το σχέδιο προβλέπει υποτροφία 500 ευρώ τον μήνα για δέκα μήνες, δηλαδή έως 5.000 ευρώ ετησίως, για περίπου 80.000 φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους.
Για μια νησιωτική οικογένεια, το πραγματικό κόστος των σπουδών δεν περιορίζεται στο ενοίκιο. Περιλαμβάνει λογαριασμούς, διατροφή, μετακινήσεις και, ειδικά για τους νησιώτες, αεροπορικά ή ακτοπλοϊκά εισιτήρια.
Μια ενίσχυση αυτού του ύψους, εφόσον εφαρμοζόταν με τα συγκεκριμένα κριτήρια, θα κάλυπτε σημαντικό μέρος αυτού του κόστους.
Μεγάλες αλλαγές για μικρές επιχειρήσεις
Ένα ακόμη κεφάλαιο με ιδιαίτερη τοπική σημασία αφορά τις μικρές επιχειρήσεις και τους αυτοαπασχολούμενους.
Στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη, όπου μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας βασίζεται σε μικρές οικογενειακές και εποχικές επιχειρήσεις, οι συγκεκριμένες προτάσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται κατάργηση της προκαταβολής φόρου για τις ατομικές επιχειρήσεις, κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τις επιχειρήσεις, μείωση της προκαταβολής φόρου για τα νομικά πρόσωπα και διπλασιασμός της έκπτωσης φόρου για οικογένειες με παιδιά.
Εάν εφαρμοστούν συνδυαστικά, οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να επηρεάσουν κυρίως τη ρευστότητα των μικρών επιχειρήσεων, καθώς η προκαταβολή φόρου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βάρη μετά το κλείσιμο κάθε οικονομικής χρήσης.
«Πατριωτική Εισφορά» στο οικονομικά ισχυρότερο 1%
Η άλλη πλευρά της φορολογικής εξίσωσης είναι η πρόταση για την αποκαλούμενη «Πατριωτική Εισφορά».
Προβλέπεται ετήσια επιβάρυνση 1% επί της καθαρής περιουσίας για το οικονομικά ισχυρότερο 1%, σε συνδυασμό με ολοκλήρωση του περιουσιολογίου.
Εδώ αποτυπώνεται και η βασική κατεύθυνση του οικονομικού σχεδίου: ελάφρυνση της φορολογικής πίεσης στα χαμηλότερα και μεσαία στρώματα και μεγαλύτερη συμμετοχή όσων βρίσκονται στην κορυφή της περιουσιακής κλίμακας.
Το πόσα έσοδα μπορεί πράγματι να αποφέρει ένα τέτοιο μέτρο εξαρτάται, βέβαια, από κρίσιμες λεπτομέρειες: ποια περιουσιακά στοιχεία θα υπολογίζονται, ποιες θα είναι οι εξαιρέσεις και πώς θα αποτιμάται η καθαρή περιουσία.
+300 ευρώ στους εκπαιδευτικούς και 30.000 προσλήψεις
Μεγάλο είναι και το πακέτο για την Παιδεία.
Προβλέπεται αρχική αύξηση 300 ευρώ τον μήνα στις αποδοχές των εκπαιδευτικών, καθώς και 30.000 νέες προσλήψεις.
Παράλληλα, προτείνονται δωρεάν σχολική σίτιση για όλους τους μαθητές του Δημοτικού, δωρεάν προσχολική εκπαίδευση και ενισχυτική διδασκαλία εντός του δημόσιου σχολείου.
Η μεγαλύτερη θεσμική αλλαγή, πάντως, αφορά την πρόταση για κατάργηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων.
Η συγκεκριμένη εξαγγελία απαιτεί πολύ μεγαλύτερη εξειδίκευση, καθώς το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι απλώς εάν θα καταργηθούν οι Πανελλαδικές αλλά με ποιο ακριβώς, ενιαίο και αξιοκρατικό σύστημα θα αντικατασταθούν.
+500 ευρώ σε γιατρούς και νοσηλευτές
Στον χώρο της Υγείας προβλέπεται μέση αύξηση 500 ευρώ τον μήνα για γιατρούς και νοσηλευτές.
Για τα νησιά, όμως, το πρόβλημα είναι σύνθετο.
Στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη η συζήτηση για την ενίσχυση των δομών Υγείας συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα προσέλκυσης και παραμονής προσωπικού. Υψηλότερες αποδοχές αποτελούν προφανώς κίνητρο, αλλά η νησιωτικότητα δημιουργεί πρόσθετες ανάγκες που σχετίζονται με τη στέγαση, τις μετακινήσεις και τις συνθήκες εργασίας.
Επομένως, μια οριζόντια αύξηση αποδοχών θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος της λύσης, όχι όμως από μόνη της ολόκληρη τη λύση.
«Πολυκεντρική Ελλάδα» και περισσότερες αρμοδιότητες στην περιφέρεια
Ξεχωριστό ενδιαφέρον για τα νησιά παρουσιάζει και η πρόταση για μια «πολυκεντρική Ελλάδα».
Η κατεύθυνση που παρουσιάστηκε προβλέπει μεταφορά υπηρεσιών, αρμοδιοτήτων και πόρων από την Αθήνα προς την περιφέρεια, ακόμη και σταδιακή μεταφορά πέντε υπουργείων εκτός πρωτεύουσας μέσα σε μία δεκαετία.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τέθηκε η μεταφορά του αρμόδιου υπουργείου για τη Νησιωτική Πολιτική στη Λέσβο.
Παράλληλα, μέσω του σχεδίου «Αριστοτέλης», προτείνεται επανεξέταση αναγκαστικών συνενώσεων όπου δεν υπάρχει γεωγραφική και κοινωνική συνοχή, ενίσχυση των Κοινοτήτων και μεταφορά περισσότερων αρμοδιοτήτων και σταθερών πόρων σε Δήμους και Περιφέρειες.
Για Κεφαλονιά και Ιθάκη αυτή η συζήτηση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η νησιωτικότητα επηρεάζει από τη στελέχωση των υπηρεσιών και την Υγεία έως την ακτοπλοΐα, τις μεταφορές και το κόστος ζωής.
Το μεγάλο ερώτημα: Πόσο κοστίζουν όλα αυτά;
Και εδώ φτάνουμε στο δυσκολότερο σημείο.
Οι παρεμβάσεις που παρουσιάζονται είναι μεγάλης κλίμακας. Μόνο η φοιτητική ενίσχυση των 500 ευρώ για δέκα μήνες σε 80.000 δικαιούχους αντιστοιχεί, σε έναν απλό ακαθάριστο υπολογισμό, σε 400 εκατ. ευρώ ετησίως.
Σε αυτά πρέπει να προστεθούν το δημοσιονομικό κόστος από τη μείωση του ΦΠΑ, η μηδενική συμμετοχή των συνταξιούχων στα φάρμακα, οι αυξήσεις σε εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές, οι νέες προσλήψεις και οι φορολογικές ελαφρύνσεις.
Από την άλλη, ένας υψηλότερος κατώτατος μισθός δεν αποτελεί εξ ολοκλήρου κρατική δαπάνη, αφού επιβαρύνει πρωτίστως τους εργοδότες, ενώ ορισμένα μέτρα μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετα φορολογικά και ασφαλιστικά έσοδα.
Άρα, η απλή πρόσθεση των εξαγγελιών δεν αρκεί για να προκύψει αξιόπιστος «λογαριασμός».
Απαιτείται αναλυτική κοστολόγηση: κόστος ανά μέτρο, χρονικό σημείο εφαρμογής, πηγές χρηματοδότησης και εκτίμηση των πρόσθετων εσόδων που προσδοκά το πρόγραμμα.
Από τις υποσχέσεις στην εφαρμογή
Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε ένα πρόγραμμα με σαφή κοινωνική και αναδιανεμητική κατεύθυνση: υψηλότερους μισθούς, χαμηλότερη φορολογία στην κατανάλωση βασικών αγαθών, μεγαλύτερη δημόσια χρηματοδότηση Υγείας και Παιδείας και ελαφρύνσεις για μικρότερες επιχειρήσεις.
Για τον πολίτη, όμως, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στο πόσο ελκυστική ακούγεται κάθε εξαγγελία.
Βρίσκεται στο αν βγαίνει ο λογαριασμός.
Και αυτό είναι πλέον το βασικό πολιτικό και οικονομικό ερώτημα μετά την παρουσίαση της Θεσσαλονίκης: αν το σύνολο αυτών των μέτρων μπορεί να μετατραπεί από ένα φιλόδοξο πρόγραμμα εξαγγελιών σε ένα συγκεκριμένο, κοστολογημένο και εφαρμόσιμο πρόγραμμα διακυβέρνησης.
