Τη διεύρυνση της μείωσης των συντελεστών ΦΠΑ κατά 30% σε όλα τα μικρά νησιά της χώρας, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική ή διοικητική περιφέρεια στην οποία ανήκουν, προτείνει με τροπολογία η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής. Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκεται και η Ιθάκη, ενώ για μεγαλύτερα νησιά, όπως η Κεφαλονιά, προτείνεται διαφορετικός μηχανισμός οικονομικής ενίσχυσης μέσω επιστροφής εσόδων από τον ΦΠΑ στις τοπικές κοινωνίες.
Μια νέα νομοθετική πρωτοβουλία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κεφαλονιά, την Ιθάκη και συνολικά τα Ιόνια Νησιά αναλαμβάνει το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, καταθέτοντας τροπολογία στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με τίτλο «Ενίσχυση λειτουργίας Οργανισμών Λιμένων και λοιπές διατάξεις».
Η τροπολογία προβλέπει δύο διαφορετικές μορφές στήριξης της νησιωτικής Ελλάδας: την επέκταση των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα μικρότερα νησιά και τη δημιουργία μηχανισμού επιστροφής φορολογικών εσόδων για νησιά μεγαλύτερου πληθυσμού.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του κόμματος, βασικός στόχος είναι να αντιμετωπιστούν οι διαφοροποιήσεις που υφίστανται μεταξύ νησιών, όχι εξαιτίας των πραγματικών οικονομικών τους αναγκών, αλλά λόγω της γεωγραφικής ή διοικητικής τους ένταξης.
Μειωμένος ΦΠΑ κατά 30% σε όλα τα νησιά έως 3.100 κατοίκους
Η πρώτη και σημαντικότερη πρόβλεψη της τροπολογίας αφορά την επέκταση του καθεστώτος μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ κατά 30% σε όλα τα νησιά της ελληνικής επικράτειας με μόνιμο πληθυσμό έως 3.100 κατοίκους.
Το πληθυσμιακό όριο θα προσδιορίζεται με βάση την πιο πρόσφατη απογραφή.
Η πρόταση επιδιώκει να καθιερώσει έναν ενιαίο κανόνα για τα μικρά νησιά, ανεξάρτητα από το αν βρίσκονται στο Αιγαίο, στο Ιόνιο ή σε άλλη γεωγραφική περιοχή.
Με τον τρόπο αυτό, το ΠΑΣΟΚ προτείνει να πάψει η γεωγραφική θέση ενός νησιού να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για το αν θα μπορεί να επωφεληθεί από το συγκεκριμένο φορολογικό μέτρο.
Η μείωση κατά 30% αφορά τους συντελεστές ΦΠΑ και δεν σημαίνει αυτόματη μείωση κατά 30% της τελικής τιμής κάθε προϊόντος ή υπηρεσίας.
Για παράδειγμα, εφόσον εφαρμοζόταν μείωση 30% σε συντελεστή 24%, ο νέος συντελεστής θα διαμορφωνόταν σε 16,8%, υπό την επιφύλαξη των ειδικών κανόνων και της τελικής νομοθετικής διατύπωσης.
Η πραγματική επίδραση στις τιμές θα εξαρτιόταν και από τον βαθμό μετακύλισης της φορολογικής μείωσης στους καταναλωτές.
Η ειδική αναφορά στην Ιθάκη
Ιδιαίτερη σημασία για την περιοχή έχει το γεγονός ότι η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ αναφέρεται ρητά στην Ιθάκη.
Σύμφωνα με το κείμενο της τροπολογίας όπως παρουσιάζεται στην ανακοίνωση, επιδιώκεται η ένταξη της Ιθάκης στο καθεστώς των μειωμένων συντελεστών, από το οποίο αναφέρεται ότι σήμερα εξαιρείται.
Η συγκεκριμένη αναφορά αναδεικνύει ένα ζήτημα φορολογικής μεταχείρισης που έχει άμεση σχέση με το κόστος ζωής και την οικονομική δραστηριότητα στα νησιά.
Η λειτουργία μιας νησιωτικής οικονομίας συνοδεύεται συχνά από αυξημένες ανάγκες μεταφοράς προϊόντων, εξάρτηση από ακτοπλοϊκές συνδέσεις και εποχικές μεταβολές στην οικονομική δραστηριότητα.
Για τον λόγο αυτό, η φορολογική πολιτική αποτελεί ένα από τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται ή προτείνονται για την αντιμετώπιση των πρόσθετων επιβαρύνσεων της νησιωτικότητας.
Υπάρχει, πάντως, ένα σημείο που απαιτεί διευκρίνιση: Η ανακοίνωση συνδέει την ένταξη της Ιθάκης με το όριο των 3.100 κατοίκων. Με βάση τα δημοσιευμένα στοιχεία της απογραφής του 2021, ο μόνιμος πληθυσμός του Δήμου Ιθάκης υπερβαίνει αυτό το όριο. Επομένως, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί από το ακριβές κείμενο της τροπολογίας πώς προβλέπεται η ένταξη της Ιθάκης ή αν απαιτείται ειδική εξαίρεση.
Τι προβλέπεται για την Κεφαλονιά
Η δεύτερη βασική πρόβλεψη της τροπολογίας αφορά νησιά με πληθυσμό μεγαλύτερο από 3.100 και έως 130.000 κατοίκους.
Για τα νησιά αυτά, εφόσον δεν καλύπτονται ήδη από το προβλεπόμενο καθεστώς μειωμένων συντελεστών, προτείνεται η δημιουργία μηχανισμού αντισταθμιστικής απόδοσης εσόδων ΦΠΑ.
Σε αυτή την πληθυσμιακή κατηγορία εντάσσεται η Κεφαλονιά.
Ωστόσο, η προτεινόμενη παρέμβαση δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι και οι επιχειρήσεις της Κεφαλονιάς θα αποκτήσουν αυτομάτως μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ.
Η πρόταση αφορά την επιστροφή πόρων προς τις νησιωτικές τοπικές κοινωνίες, με σκοπό τη χρηματοδότηση υποδομών και υπηρεσιών.
Πρόκειται για ουσιαστική διαφορά μεταξύ των δύο μέτρων.
Στα μικρά νησιά προτείνεται άμεση φορολογική ελάφρυνση μέσω χαμηλότερων συντελεστών.
Στα μεγαλύτερα νησιά προτείνεται έμμεση οικονομική ενίσχυση μέσω απόδοσης πόρων για δημόσιες ανάγκες.
Πώς θα λειτουργεί ο μηχανισμός επιστροφής εσόδων ΦΠΑ
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ, προβλέπεται η δημιουργία μηχανισμού αντισταθμιστικής απόδοσης εσόδων ΦΠΑ για τα νησιά που πληρούν τα σχετικά πληθυσμιακά κριτήρια.
Μέσω ειδικού λογαριασμού, ποσά από την αντισταθμιστική απόδοση θα επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες.
Οι πόροι θα διατίθενται, σύμφωνα με την πρόταση, με διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια για τη χρηματοδότηση και αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών και υπηρεσιών.
Η λογική του μέτρου είναι ότι τα μεγαλύτερα νησιά, τα οποία δεν θα υπάγονται στη μείωση του ΦΠΑ, θα μπορούν να ωφελούνται από ένα διαφορετικό σύστημα οικονομικής υποστήριξης.
Για την Κεφαλονιά, μια τέτοια πρόβλεψη θα μπορούσε να έχει σημασία για τις ανάγκες χρηματοδότησης των τοπικών υποδομών, εφόσον τελικά θεσπιστεί και καθοριστούν οι αναγκαίοι πόροι.
Η ανακοίνωση, ωστόσο, δεν προσδιορίζει το ακριβές ποσοστό των εσόδων ΦΠΑ που θα επιστρέφεται, το ύψος των διαθέσιμων κονδυλίων ανά νησί ή τον φορέα που θα διαχειρίζεται τον μηχανισμό.
Αυτά αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για να αξιολογηθεί η πραγματική οικονομική επίδραση της πρότασης.
Γιατί επιλέγεται το όριο των 130.000 κατοίκων
Το ανώτατο πληθυσμιακό όριο των 130.000 κατοίκων αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της τροπολογίας.
Σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, η επιλογή των πληθυσμιακών κριτηρίων αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ενιαίου και αντικειμενικού κανόνα για τη νησιωτική χώρα.
Η πρόταση επιχειρεί να διαχωρίσει τα νησιά σε δύο βασικές κατηγορίες.
Η πρώτη περιλαμβάνει τα μικρότερα νησιά, στα οποία προτείνεται άμεση μείωση των συντελεστών ΦΠΑ.
Η δεύτερη περιλαμβάνει τα μεγαλύτερα νησιά έως 130.000 κατοίκους, στα οποία προτείνεται αντισταθμιστική επιστροφή πόρων.
Με αυτή τη διάκριση, το κόμμα υποστηρίζει ότι μπορεί να εφαρμοστεί μια ενιαία νησιωτική πολιτική με διαφορετικά εργαλεία ανάλογα με το πληθυσμιακό μέγεθος.
Τι σημαίνει η πρόταση για τα Ιόνια Νησιά
Η τροπολογία έχει ενδιαφέρον για το σύνολο της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, καθώς περιλαμβάνει νησιά με διαφορετικά πληθυσμιακά και οικονομικά χαρακτηριστικά.
Τα μικρότερα νησιά θα μπορούσαν να εξεταστούν ως προς την υπαγωγή τους στο προτεινόμενο καθεστώς μειωμένου ΦΠΑ, ενώ τα μεγαλύτερα θα μπορούσαν να ενταχθούν στον μηχανισμό αντισταθμιστικής απόδοσης.
Για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της εξάρτησης από τις θαλάσσιες μεταφορές, του κόστους λειτουργίας επιχειρήσεων και των αυξημένων απαιτήσεων για δημόσιες υποδομές.
Η δυνατότητα οικονομικής στήριξης των νησιών αποτελεί σταθερό αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου ο τουρισμός δημιουργεί εποχικές πιέσεις στις υποδομές και στις υπηρεσίες.
Ωστόσο, οι πραγματικές επιπτώσεις μιας τέτοιας παρέμβασης θα εξαρτηθούν από το τελικό περιεχόμενο της νομοθεσίας και τον τρόπο εφαρμογής της.
Τα ερωτήματα που μένουν ανοιχτά
Παρά τον σαφή πολιτικό στόχο της τροπολογίας, υπάρχουν ζητήματα που χρειάζονται περαιτέρω αποσαφήνιση.
Πρώτον, απαιτείται να διευκρινιστεί η ειδική πρόβλεψη για την Ιθάκη σε σχέση με το προτεινόμενο πληθυσμιακό όριο.
Δεύτερον, πρέπει να προσδιοριστεί το ύψος και η μέθοδος υπολογισμού των ποσών που θα επιστρέφονται στα μεγαλύτερα νησιά.
Τρίτον, χρειάζεται να γίνει σαφές ποιοι φορείς θα διαχειρίζονται τα κονδύλια και με ποια διαδικασία θα επιλέγονται τα έργα και οι υπηρεσίες που θα χρηματοδοτούνται.
Τέταρτον, η επέκταση του καθεστώτος μειωμένου ΦΠΑ θα πρέπει να εξεταστεί σε συνάρτηση με το ισχύον εθνικό και ευρωπαϊκό φορολογικό πλαίσιο.
Τα ζητήματα αυτά είναι καθοριστικά για τη μετατροπή μιας νομοθετικής πρότασης σε εφαρμόσιμη δημόσια πολιτική.
Η τροπολογία δεν αποτελεί ακόμη νόμο
Πρέπει να επισημανθεί ότι η κατάθεση τροπολογίας από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ δεν συνεπάγεται αυτόματη εφαρμογή των μέτρων.
Για να αποκτήσουν ισχύ, οι σχετικές διατάξεις θα πρέπει να γίνουν αποδεκτές και να ψηφιστούν από τη Βουλή, με την τελική τους μορφή.
Μέχρι τότε, δεν μεταβάλλεται εξαιτίας της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας το φορολογικό καθεστώς που εφαρμόζεται στην Κεφαλονιά, στην Ιθάκη ή στα υπόλοιπα νησιά.
Η σημασία της παρέμβασης βρίσκεται στο ότι επαναφέρει στη νομοθετική συζήτηση τη διαφορετική φορολογική αντιμετώπιση των νησιών και την ανάγκη οικονομικής στήριξης των τοπικών κοινωνιών.
Για την Ιθάκη, το ζητούμενο είναι η αποσαφήνιση της προτεινόμενης ένταξης στους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ. Για την Κεφαλονιά, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στον μηχανισμό επιστροφής φορολογικών εσόδων και στο κατά πόσο αυτός θα μπορούσε να μετατραπεί σε ουσιαστική χρηματοδότηση έργων και υπηρεσιών.
Η εξέλιξη της τροπολογίας κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία θα δείξει εάν οι συγκεκριμένες προτάσεις θα ενσωματωθούν τελικά στο νομοθετικό πλαίσιο για τη νησιωτική πολιτική.
