Ιδιαίτερα αιχμηρός για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα χειρίζεται τα ελληνοτουρκικά και ειδικότερα τα ζητήματα της ΑΟΖ και των θαλάσσιων πάρκων εμφανίζεται ο πρέσβης ε.τ. Γιώργος Αϋφαντής, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα αυτοπεριορίζεται προκειμένου να μην προκαλέσει αντίδραση της Άγκυρας.
Ο πρώην ανώτατος διπλωμάτης επαναφέρει ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: μέχρι ποιο σημείο μπορεί να φτάσει η προσπάθεια διατήρησης των «ήρεμων νερών» με την Τουρκία και εάν αυτή τελικά οδηγεί την Ελλάδα σε περιορισμό της άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων που θεωρεί ότι διαθέτει βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Οι θέσεις που διατυπώνει είναι προσωπικές εκτιμήσεις του Γιώργου Αϋφαντή και περιλαμβάνουν βαριές πολιτικές αιτιάσεις. Ωστόσο, αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς εντάσσονται στην ευρύτερη συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη για την ελληνική στρατηγική απέναντι στις διεκδικήσεις της Τουρκίας.
Το κρίσιμο ζήτημα της ΑΟΖ
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρίσκεται η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και η στάση που, κατά την άποψή του, ακολουθεί η Αθήνα.
Ο Γιώργος Αϋφαντής υποστηρίζει ουσιαστικά ότι η Ελλάδα αποφεύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την αντίδραση της Τουρκίας, με αποτέλεσμα –κατά τη δική του ανάγνωση– να περιορίζει στην πράξη τη δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων της.
Η θέση αυτή δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά στις δημόσιες παρεμβάσεις του. Τον Ιούνιο είχε ασκήσει επίσης σκληρή κριτική στην ελληνική στρατηγική έναντι της Άγκυρας, συνδέοντας την τουρκική «Γαλάζια Πατρίδα» με την ανάγκη επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Η βασική ένσταση που προβάλλει είναι ότι η ελληνική πλευρά επιδιώκει να αποφύγει την ένταση αντί να δημιουργήσει η ίδια τετελεσμένα άσκησης των δικαιωμάτων που θεωρεί ότι απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η «βόμβα» για τα θαλάσσια πάρκα
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του στα θαλάσσια πάρκα.
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία που αναπτύσσει, ο σχεδιασμός τους δεν πρέπει να εξετάζεται αποκλειστικά ως περιβαλλοντικό ζήτημα.
Αντίθετα, συνδέει τα όρια και τον τρόπο εφαρμογής τους με τη συνολικότερη γεωπολιτική πραγματικότητα στο Αιγαίο και με την προσπάθεια της ελληνικής κυβέρνησης να μην προκαλέσει νέα ελληνοτουρκική κρίση.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της καταγγελίας του:
Κατά τον Αϋφαντή, η Ελλάδα προσαρμόζει τις κινήσεις της έχοντας διαρκώς στο μυαλό της το πώς θα αντιδράσει η Τουρκία.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο ο πρώην διπλωμάτης ουσιαστικά θέτει το ερώτημα εάν η πολιτική αποφυγής της έντασης έχει μετατραπεί σε αυτοπεριορισμό.
«Ήρεμα νερά» ή επικίνδυνος αυτοπεριορισμός;
Το συγκεκριμένο ερώτημα βρίσκεται στην καρδιά μιας πολύ μεγαλύτερης αντιπαράθεσης για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η λογική ότι η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας με την Άγκυρα, η αποφυγή κρίσεων και η σταθερότητα στο Αιγαίο εξυπηρετούν τα ελληνικά συμφέροντα.
Από την άλλη, επικριτές αυτής της στρατηγικής υποστηρίζουν ότι η αποκλιμάκωση δεν μπορεί να λειτουργεί εάν συνοδεύεται από αποφυγή ενεργειών κάθε φορά που η Τουρκία προειδοποιεί ότι θα αντιδράσει.
Ο Αϋφαντής βρίσκεται ξεκάθαρα στη δεύτερη πλευρά αυτής της συζήτησης.
Μάλιστα, σε προηγούμενη παρέμβασή του είχε φτάσει στο σημείο να χαρακτηρίσει τη στάση της Ελλάδας απέναντι στην τουρκική «Γαλάζια Πατρίδα» ως «συνειδητή μειοδοσία», έναν εξαιρετικά βαρύ χαρακτηρισμό που αποτυπώνει το μέγεθος της διαφωνίας του με την κυβερνητική πολιτική.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» πίσω από τη μεγάλη συζήτηση
Στο βάθος όλων αυτών βρίσκεται η τουρκική στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Ο Αϋφαντής έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η Αθήνα δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την τουρκική πολιτική ως απλή επικοινωνιακή ρητορική.
Τον Ιούνιο υποστήριξε μάλιστα ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει να επιβάλει τη «Γαλάζια Πατρίδα» ακόμη και με στρατιωτικά μέσα, κατηγορώντας την ελληνική πλευρά ότι δεν αντιδρά με την απαιτούμενη αποφασιστικότητα.
Πρόκειται ασφαλώς για εκτίμηση του ίδιου και όχι για διαπιστωμένο σχέδιο επικείμενης τουρκικής στρατιωτικής ενέργειας.
Ωστόσο, δείχνει τον τρόπο με τον οποίο ο πρώην πρέσβης αντιλαμβάνεται την κατάσταση: θεωρεί ότι η Άγκυρα εφαρμόζει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική και ότι κάθε ελληνική υποχώρηση ή αναβολή μπορεί να αξιοποιηθεί στο μέλλον.
Το πραγματικό διακύβευμα
Πίσω από τους υψηλούς τόνους υπάρχει ένα απολύτως πραγματικό στρατηγικό δίλημμα.
Πώς πρέπει να αντιδράσει η Ελλάδα όταν η άσκηση ενός δικαιώματος που θεωρεί ότι διαθέτει μπορεί να προκαλέσει σοβαρή κρίση με την Τουρκία;
Η μία προσέγγιση δίνει προτεραιότητα στην αποκλιμάκωση, στον διάλογο και στη σταδιακή επίλυση των διαφορών.
Η άλλη υποστηρίζει ότι η συνεχής αναβολή άσκησης δικαιωμάτων μπορεί μακροπρόθεσμα να δημιουργήσει μια κατάσταση στην οποία ο τουρκικός παράγοντας θα λειτουργεί ως άτυπο «βέτο» στις ελληνικές αποφάσεις.
Αυτό ακριβώς φοβάται ο Γιώργος Αϋφαντής.
Και γι’ αυτό οι αναφορές του στην ΑΟΖ και στα θαλάσσια πάρκα δεν αποτελούν μια απλή τεχνική συζήτηση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Αποτελούν ευθεία αμφισβήτηση ολόκληρης της φιλοσοφίας με την οποία η Αθήνα διαχειρίζεται σήμερα τις σχέσεις με την Τουρκία.
Ποιος είναι ο Γιώργος Αϋφαντής
Ο Γιώργος Αϋφαντής είναι επαγγελματίας διπλωμάτης και Πληρεξούσιος Υπουργός Α΄ ε.τ.
Εισήλθε στη Διπλωματική Υπηρεσία το 1985 και αποχώρησε το 2021. Διετέλεσε πρέσβης της Ελλάδας στη Φινλανδία από το 2017 έως το 2021 και προηγουμένως πρέσβης στο Ιράν από το 2015 έως το 2017. Στη μακρά διπλωματική του σταδιοδρομία υπηρέτησε, μεταξύ άλλων, σε υπηρεσίες με αντικείμενο την Τουρκία και την Κύπρο, το ΝΑΤΟ και τη Μέση Ανατολή.
Σήμερα είναι μέλος της Επιτροπής για την Εθνική Κυριαρχία και την Κύπρο (ΕΠ.Ε.Κ.Κ.).
Οι απόψεις του για τα ελληνοτουρκικά είναι εδώ και χρόνια ιδιαίτερα αιχμηρές και διαφοροποιούνται έντονα από τη στρατηγική που ακολουθεί η κυβέρνηση.
Το ερώτημα που μένει
Η συζήτηση, επομένως, ξεπερνά κατά πολύ ένα θαλάσσιο πάρκο ή μία μελλοντική οριοθέτηση ΑΟΖ.
Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα μπορεί να διατηρήσει μια λειτουργική σχέση με την Τουρκία χωρίς ταυτόχρονα να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι χρειάζεται προηγουμένως να υπολογίζει την τουρκική αντίδραση για κάθε σημαντική κίνηση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Γιώργος Αϋφαντής θεωρεί ότι η χώρα έχει ήδη προχωρήσει υπερβολικά προς αυτή την κατεύθυνση.
Και η προειδοποίησή του είναι σαφής: όταν ο φόβος της αντίδρασης του άλλου καθορίζει το τι κάνεις ή δεν κάνεις, τότε το ζήτημα παύει να αφορά μόνο τα «ήρεμα νερά» και μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής στρατηγικής.
