Δόμνα Μιχαηλίδου: Το «μηδέν ευρώ» δεν απαντά στην κριτική
Η Δόμνα Μιχαηλίδου επέλεξε, κατά τη σημερινή της εμφάνιση στον ΣΚΑΪ, να υπερασπιστεί την καμπάνια του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, επιμένοντας ότι δεν κόστισε ούτε ένα ευρώ στον κρατικό προϋπολογισμό.
Σύμφωνα με την υπουργό, το υλικό δημιουργήθηκε από στελέχη του υπουργείου, οι συμμετέχοντες πολίτες προσφέρθηκαν εθελοντικά και η προβολή πραγματοποιήθηκε μέσω της συνεργασίας με τη ΣΤΑΣΥ.
Ακόμη κι αν δεχθούμε πλήρως αυτές τις διευκρινίσεις, το ουσιαστικό ζήτημα παραμένει.
Μια κρατική καμπάνια δεν κρίνεται μόνο από το πόσο κόστισε. Κρίνεται και από το μήνυμα που μεταδίδει.
Η δωρεάν προβολή δεν καθιστά αυτομάτως ένα επικοινωνιακό μήνυμα κοινωνικά εύστοχο ή πολιτικά ουδέτερο.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η υπουργός καλείται να απαντήσει επί της ουσίας.
Οι πολίτες δεν χρωστούν ευγνωμοσύνη επειδή το κράτος κάνει τη δουλειά του
Η υπουργός υποστήριξε ότι οι συμμετέχοντες είναι πραγματικοί ωφελούμενοι και όχι ηθοποιοί.
Ανέφερε μάλιστα ότι δεν αναγκάστηκαν να συμμετάσχουν και ότι στόχος ήταν να παρουσιαστούν αυθεντικές προσωπικές ιστορίες.
Κανένας λόγος δεν υπάρχει να αμφισβητηθεί η ελεύθερη επιλογή αυτών των ανθρώπων.
Ούτε πρέπει να αποτελέσουν οι ίδιοι στόχο επιθέσεων επειδή δέχθηκαν να μιλήσουν δημόσια για τη ζωή τους.
Η κριτική δεν αφορά τους πολίτες που εμφανίζονται στην καμπάνια. Αφορά την πολιτική και επικοινωνιακή επιλογή του υπουργείου.
Το κράτος δεν προσφέρει κοινωνικές παροχές ως προσωπική χάρη στους πολίτες.
Δεν τους παραχωρεί ένα προνόμιο για το οποίο οφείλουν να αισθάνονται ευγνώμονες απέναντι στην εκάστοτε κυβέρνηση.
Εφαρμόζει πολιτικές που χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους και προβλέπονται από συγκεκριμένα θεσμικά πλαίσια.
Η κυβέρνηση μπορεί να αξιολογείται για την αποτελεσματικότητα αυτών των πολιτικών, για τη διεύρυνση ή τον περιορισμό τους, για το πόσους ανθρώπους καλύπτουν και για το αν επαρκούν.
Δεν πρέπει, όμως, να συγχέεται η κυβερνητική διαχείριση με την προσωπική ευεργεσία.
Το χαμόγελο δεν είναι το πρόβλημα – Η χρήση του είναι το ερώτημα
Ένας άνθρωπος που απέκτησε πρόσβαση στην κατοικία του χάρη σε πρόγραμμα προσβασιμότητας έχει κάθε λόγο να αισθάνεται ικανοποίηση.
Μια οικογένεια που λαμβάνει το επίδομα γέννησης μπορεί να αισθάνεται ανακούφιση.
Ένας πολίτης που βρίσκει υποστήριξη σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής του δικαιούται να μιλήσει θετικά για την εμπειρία του.
Κανείς δεν αμφισβητεί αυτά τα συναισθήματα.
Το ερώτημα είναι διαφορετικό.
Όταν το υπουργείο επιλέγει να παρουσιάσει κυρίως θετικές ιστορίες, ποια εικόνα διαμορφώνει για την κοινωνική πραγματικότητα;
Αναδεικνύει τις δυνατότητες πρόσβασης σε χρήσιμα προγράμματα ή δημιουργεί την εντύπωση ότι η κρατική πολιτική έχει ήδη δώσει ικανοποιητικές απαντήσεις στις ανάγκες των πολιτών;
Αυτή η διάκριση έχει σημασία σε μια κοινωνία όπου η οικονομική δυσκολία, η στεγαστική πίεση και η ανάγκη κοινωνικής υποστήριξης παραμένουν υπαρκτά προβλήματα.
Η ενημέρωση είναι υποχρέωση – Όχι επιχείρημα που κλείνει τη συζήτηση
Η Δόμνα Μιχαηλίδου έχει δίκιο σε ένα βασικό σημείο: η Πολιτεία οφείλει να ενημερώνει τους πολίτες για τις κοινωνικές υπηρεσίες και τα προγράμματα που μπορούν να αξιοποιήσουν.
Η υπουργός διευκρίνισε επίσης ότι από τις 26 ιστορίες της καμπάνιας μόνο τρεις αφορούν επιδόματα, ενώ από τις έξι που προβάλλονται στο Μετρό μόνο μία αφορά το επίδομα γέννησης.
Αυτό είναι ένα στοιχείο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ώστε να μην παρουσιάζεται ολόκληρη η καμπάνια ως διαφήμιση επιδομάτων.
Αλλά η ανάγκη ενημέρωσης δεν αποκλείει την κριτική για τη μορφή της.
Μια καμπάνια μπορεί να ενημερώνει για το ποιοι δικαιούνται μια παροχή, ποια είναι τα εισοδηματικά κριτήρια, πού υποβάλλονται οι αιτήσεις και ποιες προθεσμίες ισχύουν.
Μπορεί επίσης να χρησιμοποιεί προσωπικές μαρτυρίες, αρκεί αυτές να μην υποκαθιστούν τις ουσιαστικές πληροφορίες.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν πρέπει να υπάρχουν καμπάνιες κοινωνικής ενημέρωσης.
Είναι αν η συγκεκριμένη επιλογή υπηρετεί πρωτίστως την πληροφόρηση ή αν η προβολή θετικών ιστοριών μπορεί να εκληφθεί και ως προβολή της κυβερνητικής αποτελεσματικότητας.
Η υπουργός απορρίπτει τη δεύτερη ερμηνεία και επισημαίνει ότι στην καμπάνια δεν εμφανίζονται ούτε το όνομα ούτε η φωτογραφία της.
Αυτή είναι μια ουσιαστική διευκρίνιση, αλλά δεν εξαντλεί τη συζήτηση για το περιεχόμενο μιας κρατικής επικοινωνιακής δράσης.
Η κοινωνική πολιτική χρειάζεται αποτελέσματα, όχι υποχρεωτικά χαμόγελα
Η επιτυχία μιας κοινωνικής πολιτικής δεν μετριέται από το πόσο χαρούμενοι εμφανίζονται οι δικαιούχοι της σε μια αφίσα.
Μετριέται από το πόσοι άνθρωποι έχουν πραγματικά πρόσβαση σε αυτήν.
Από το αν η οικονομική ενίσχυση επαρκεί.
Από το αν οι αιτήσεις εξετάζονται έγκαιρα.
Από το αν υπάρχουν πολίτες που πληρούν τις προϋποθέσεις αλλά αποκλείονται λόγω γραφειοκρατίας.
Από το αν οι κοινωνικές παροχές βελτιώνουν ουσιαστικά και διαρκώς την καθημερινότητα των δικαιούχων.
Και κυρίως από το αν η πολιτική αντιμετωπίζει τις αιτίες των προβλημάτων, αντί να περιορίζεται στη διαχείριση των συνεπειών τους.
Η σημερινή αντιπαράθεση για την καμπάνια στο Μετρό είναι, τελικά, μια ευκαιρία να τεθεί ένα βαθύτερο ερώτημα:
Πώς πρέπει να επικοινωνεί το κράτος με τους ανθρώπους που χρειάζονται τη στήριξή του;
Ως δημόσιος θεσμός που τους ενημερώνει για δικαιώματα και υπηρεσίες;
Ή μέσα από εικόνες που ενδέχεται να εκληφθούν ως δημόσια επιβεβαίωση της επιτυχίας της εκάστοτε κυβέρνησης;
Η υπουργός δηλώνει ότι δεν ζητά κανείς ευχαριστίες και ότι στόχος της είναι η ενημέρωση.
Η κριτική επιμένει ότι η μορφή και ο συμβολισμός της καμπάνιας έχουν εξίσου μεγάλη σημασία με την πρόθεση που επικαλείται το υπουργείο.
Γιατί τα κοινωνικά δικαιώματα δεν χρειάζονται διαφημιστική ευγνωμοσύνη. Χρειάζονται πρόσβαση, αξιοπρέπεια και αποτελεσματική εφαρμογή.
Και καμία επίκληση του «μηδενικού κόστους» δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτή τη συζήτηση.
