Τουρκία και Αίγυπτος σε κοινή ναυτική άσκηση: Το παρασκήνιο στην Ανατολική Μεσόγειο και τα ερωτήματα για την ελληνική ΑΟΖ

Η νέα κοινή στρατιωτική δραστηριότητα Άγκυρας και Καΐρου, από τις 4 έως τις 9 Νοεμβρίου, επαναφέρει στο προσκήνιο τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η προσέγγιση των δύο χωρών, οι θαλάσσιες διεκδικήσεις και το τουρκολιβυκό μνημόνιο δημιουργούν νέα ερωτήματα για την Αθήνα, χωρίς ωστόσο να προκύπτει από μόνη τη διεξαγωγή της άσκησης ότι η Αίγυπτος αναγνωρίζει τις τουρκικές θέσεις για την ΑΟΖ.

Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων, καθώς Τουρκία και Αίγυπτος προετοιμάζονται για νέα κοινή ναυτική άσκηση, σε μια περίοδο κατά την οποία η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονων διπλωματικών αντιπαραθέσεων.

Η άσκηση με την ονομασία «Θάλασσα Φιλίας 2026» (Sea of Friendship 2026) έχει προγραμματιστεί, σύμφωνα με τις πληροφορίες που αποδίδονται στο τουρκικό υπουργείο Άμυνας, για το διάστημα 4 έως 9 Νοεμβρίου 2026, με συμμετοχή ναυτικών μονάδων και στρατιωτικού προσωπικού των δύο χωρών.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς η στρατιωτική συνεργασία Άγκυρας και Καΐρου ενισχύεται την ίδια περίοδο που παραμένουν ανοιχτά τα ζητήματα των θαλάσσιων οριοθετήσεων στην περιοχή.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο η πραγματοποίηση της άσκησης, αλλά και το κατά πόσο η διεύρυνση των σχέσεων Τουρκίας και Αιγύπτου θα επηρεάσει μελλοντικά τη στάση του Καΐρου απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.

Τι περιλαμβάνει η άσκηση «Θάλασσα Φιλίας 2026»

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάζεται στο δημοσίευμα, η κοινή ναυτική δραστηριότητα θα περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα επιχειρησιακών αντικειμένων.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται επιχειρήσεις κατά πλοίων επιφανείας, ανθυποβρυχιακός πόλεμος, αντιαεροπορική άμυνα και υποβρύχιες επιθετικές επιχειρήσεις με τη συμμετοχή βατραχανθρώπων.

Πρόκειται για αντικείμενα που απαιτούν συντονισμό μεταξύ διαφορετικών ναυτικών μονάδων και εξειδικευμένου προσωπικού, γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία που αποδίδουν οι δύο πλευρές στη μεταξύ τους επιχειρησιακή συνεργασία.

Παράλληλα, η τουρκική κορβέτα TCG Burgazada αναμένεται να πραγματοποιήσει επίσκεψη στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας από την 1η έως τις 3 Νοεμβρίου.

Η συγκεκριμένη επίσκεψη αναφέρεται ότι ανακοινώθηκε από τον εκπρόσωπο του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, Ζεκί Ακτούρκ.

Η ναυτική άσκηση και η επίσκεψη του πολεμικού πλοίου εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο επαναπροσέγγισης των δύο χωρών.

Από τη δεκαετή ρήξη στη στρατιωτική συνεργασία

Η σημερινή συνεργασία Τουρκίας και Αιγύπτου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν ληφθεί υπόψη η προηγούμενη περίοδος έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ τους.

Οι ασκήσεις «Θάλασσα Φιλίας» πραγματοποιούνταν κατά το παρελθόν, αλλά διακόπηκαν μετά την επιδείνωση των διμερών σχέσεων που ακολούθησε τις πολιτικές εξελίξεις στην Αίγυπτο το 2013.

Η ανατροπή της κυβέρνησης που συνδεόταν με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα είχε προκαλέσει σοβαρή κρίση στις σχέσεις Άγκυρας και Καΐρου.

Η διαδικασία εξομάλυνσης απέκτησε νέα δυναμική το 2024, με τις δύο χώρες να προχωρούν σταδιακά σε διπλωματικές και στρατιωτικές επαφές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, οι κοινές ναυτικές ασκήσεις επανήλθαν τον Σεπτέμβριο του 2025 στη ναυτική βάση Ακσάζ της Τουρκίας.

Η επανέναρξη της συγκεκριμένης δραστηριότητας αποτέλεσε ένα ακόμη βήμα στη διαδικασία αποκατάστασης των στρατιωτικών σχέσεων.

Αμυντική βιομηχανία και κοινές ασκήσεις

Η προσέγγιση δεν περιορίζεται στη συνεργασία των δύο πολεμικών ναυτικών.

Στο δημοσίευμα γίνεται αναφορά σε επαφές και συμφωνίες που αφορούν την αμυντική βιομηχανία, τη μεταφορά τεχνογνωσίας, την ανταλλαγή στελεχών και τη διεξαγωγή κοινών εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Τον Ιούλιο του 2026, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, υπεγράφη επιστολή προθέσεων για αμυντική συνεργασία κατά την επίσκεψη του Αιγύπτιου υπουργού Άμυνας στην Άγκυρα.

Επιπλέον, αναφέρονται η συμμετοχή αιγυπτιακών δυνάμεων στην άσκηση «Golden Eagle» και η παρουσία αιγυπτιακών αεροσκαφών στην «Anatolian Eagle 2026», τον Ιούνιο στο Ικόνιο.

Οι δραστηριότητες αυτές συνθέτουν μια εικόνα ενίσχυσης της διμερούς στρατιωτικής συνεργασίας.

Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει αυτομάτως ταύτιση των δύο χωρών σε κάθε ζήτημα εξωτερικής πολιτικής.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η ελληνική ανησυχία

Η σημαντικότερη διάσταση για την Αθήνα αφορά τη σχέση της τουρκοαιγυπτιακής προσέγγισης με το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Η συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 και αποτέλεσε αντικείμενο έντονων αντιδράσεων από την Ελλάδα.

Η ελληνική πλευρά έχει αμφισβητήσει τη νομιμότητα της συγκεκριμένης οριοθέτησης, θεωρώντας ότι παραβλέπει τα δικαιώματα ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.

Στο δημοσίευμα αναφέρεται επίσης ότι στις 20 Οκτωβρίου 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επικύρωσε το μνημόνιο.

Πρόκειται για αναφορά που χρειάζεται αυτοτελή επιβεβαίωση ως προς την ακριβή πράξη, τη νομική της ισχύ και τις συνέπειές της.

Το ζήτημα αποκτά πρόσθετη σημασία επειδή η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν ήδη υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ το 2020.

Επομένως, οποιαδήποτε αλλαγή στην επίσημη αιγυπτιακή στάση για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις θα αποτελούσε ουσιαστική διπλωματική εξέλιξη.

Αναγνωρίζει η Αίγυπτος τις τουρκικές διεκδικήσεις;

Εδώ βρίσκεται και το πιο ευαίσθητο σημείο του θέματος.

Το αρχικό δημοσίευμα υποστηρίζει ότι η Αίγυπτος, αποδεχόμενη τις περιοχές που έχει ορίσει η Τουρκία για τη διεξαγωγή της άσκησης, αναγνωρίζει έμμεσα την τουρκολιβυκή οριοθέτηση.

Ωστόσο, από τα στοιχεία που παρατίθενται δεν αποδεικνύεται μια τέτοια αναγνώριση.

Για να αξιολογηθεί η συγκεκριμένη εκτίμηση απαιτούνται οι ακριβείς συντεταγμένες των περιοχών της άσκησης, οι σχετικές ναυτικές αναγγελίες και, κυρίως, η επίσημη διπλωματική στάση της Αιγύπτου.

Η συμμετοχή σε μια στρατιωτική άσκηση δεν ισοδυναμεί από μόνη της με νομική αποδοχή συγκεκριμένης θαλάσσιας οριοθέτησης.

Επιπλέον, άλλο είναι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ κρατών και άλλο η προσωρινή δέσμευση περιοχών για στρατιωτικές δραστηριότητες.

Η διάκριση αυτή έχει καθοριστική σημασία για την ακριβή αξιολόγηση των εξελίξεων.

Το σενάριο για επιπλέον 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα

Στο ίδιο δημοσίευμα διατυπώνεται ο ισχυρισμός ότι μια ενδεχόμενη τουρκική πρόταση οριοθέτησης θα μπορούσε να προσφέρει στην Αίγυπτο περίπου 15.000 επιπλέον τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας περιοχής σε σύγκριση με την ελληνική πρόταση.

Το συγκεκριμένο μέγεθος παρουσιάζεται ως στοιχείο του γεωπολιτικού προβληματισμού, αλλά δεν συνοδεύεται στο παρεχόμενο υλικό από χάρτες, συντεταγμένες ή επίσημα έγγραφα που να επιτρέπουν ανεξάρτητη επαλήθευση.

Επομένως, δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως επιβεβαιωμένη προσφορά ή ως απόφαση της αιγυπτιακής κυβέρνησης.

Το εάν το Κάιρο θα επιδιώξει διαφορετική συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Άγκυρα παραμένει ανοιχτό ερώτημα και όχι διαπιστωμένη εξέλιξη.

Τι σημαίνουν οι εξελίξεις για την Αθήνα

Η ενίσχυση των στρατιωτικών σχέσεων Τουρκίας και Αιγύπτου αποτελεί εξέλιξη που έχει σημασία για τις περιφερειακές ισορροπίες.

Για την ελληνική διπλωματία, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διατήρηση των διαύλων συνεργασίας με το Κάιρο, καθώς και η παρακολούθηση οποιασδήποτε επίσημης πρωτοβουλίας σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες.

Η προγραμματισμένη άσκηση της 4ης έως 9ης Νοεμβρίου αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη επαναπροσέγγιση Άγκυρας και Καΐρου.

Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι η Αίγυπτος εγκαταλείπει τη συμφωνία της με την Ελλάδα ή ότι αποδέχεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Το πραγματικό διπλωματικό ζήτημα είναι εάν η στρατιωτική συνεργασία θα συνοδευτεί στο μέλλον από επίσημες αλλαγές στις θέσεις της Αιγύπτου για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις. Μέχρι τότε, η κοινή άσκηση αποτελεί σημαντικό γεγονός, αλλά όχι τεκμήριο αναγνώρισης της τουρκολιβυκής ΑΟΖ.