Υπάρχει μια φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ που αξίζει να μείνει.
«Δεν βγαίνουν οι αριθμοί για 13η σύνταξη και 13ο μισθό στο Δημόσιο».
Και αμέσως μετά μια δεύτερη:
«Δείχνει οκνηρία ότι επαναλαμβάνουμε τα ίδια και τα ίδια».
Εδώ, όμως, υπάρχει ένα πρόβλημα.
Μόλις μία ημέρα νωρίτερα ο ίδιος πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι από τον Δεκέμβριο του 2027 θα καταβάλλεται στους δημοσίους υπαλλήλους ένα μόνιμο επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ μικτά. Το μέτρο αφορά περίπου 720.000 εργαζομένους.
Δηλαδή, τα χρήματα για έναν πλήρη 13ο μισθό «δεν βγαίνουν».
Αλλά κάποια χρήματα για ένα μικρό κομμάτι του 13ου μισθού τελικά βγαίνουν.
Και μάλιστα όχι σήμερα.
Από τον Δεκέμβριο του 2027.
Εδώ λοιπόν δεν έχουμε μόνο μια οικονομική συζήτηση.
Έχουμε μια πολιτική επιλογή που παρουσιάζεται περίπου ως μαθηματικό αξίωμα.
Οι αριθμοί δεν λένε «ναι» ή «όχι» – η κυβέρνηση αποφασίζει πού θα πάνε
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα κάτι.
Προφανώς η πλήρης επαναφορά 13ου μισθού και 13ης σύνταξης έχει μεγάλο δημοσιονομικό κόστος.
Κανένα σοβαρό άρθρο δεν πρέπει να προσποιείται ότι τα χρήματα εμφανίζονται από το πουθενά.
Αλλά το «δεν βγαίνουν οι αριθμοί» δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποιος ουδέτερος μαθηματικός τύπος που απαγορεύει το συγκεκριμένο μέτρο.
Σημαίνει ότι, με τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και τις δεσμεύσεις της χώρας, η κυβέρνηση επιλέγει να διαθέσει τα χρήματα αλλού.
Και αυτό είναι απολύτως θεμιτό.
Αλλά λέγεται πολιτική προτεραιότητα.
Όχι μαθηματική αδυναμία.
Η κυβέρνηση αποφασίζει πόσο δημοσιονομικό χώρο θα διαθέσει σε φοροελαφρύνσεις, πόσο στο στεγαστικό, πόσο στο δημογραφικό, πόσο στους συνταξιούχους, πόσο στους δημοσίους υπαλλήλους, πόσο σε επενδύσεις και πόσο σε κάθε άλλη πολιτική.
Αυτό ακριβώς έκανε και στη φετινή ΔΕΘ.
Επομένως η καθαρή απάντηση θα ήταν:
«Δεν θεωρούμε ότι η επαναφορά του πλήρους 13ου μισθού και της 13ης σύνταξης είναι η καλύτερη χρήση του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου».
Αυτό μπορεί κάποιος να το υποστηρίξει ή να το απορρίψει.
Το «δεν βγαίνουν οι αριθμοί», όμως, επιχειρεί να παρουσιάσει μια πολιτική απόφαση σαν να μην υπάρχει καν εναλλακτική.
Και τότε πώς «βγαίνουν» τα 500 ευρώ;
Εδώ αρχίζει η πραγματικά ενδιαφέρουσα αντίφαση.
Η κυβέρνηση δεν επαναφέρει τον 13ο μισθό.
Επαναφέρει όμως επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ μικτά.
Και το χαρακτηρίζει μόνιμο.
Μάλιστα, σύμφωνα με τις εξαγγελίες, θα συνυπολογίζεται και για τη σύνταξη.
Άρα η ίδια η κυβέρνηση αναγνωρίζει στην πράξη ότι υπάρχει περιθώριο για την μερική επαναφορά μιας πρόσθετης ετήσιας μισθολογικής παροχής.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο.
Διότι πλέον η συζήτηση δεν είναι:
«Υπάρχουν ή δεν υπάρχουν καθόλου χρήματα;»
Η συζήτηση είναι:
«Πόσα χρήματα υπάρχουν και πόσα επιλέγει η κυβέρνηση να δώσει;»
Και αυτό είναι εντελώς διαφορετικό.
Και γιατί από τον Δεκέμβριο του 2027;
Υπάρχει όμως και ο ελέφαντας στο δωμάτιο.
Το επίδομα των 500 ευρώ δεν ξεκινά τα φετινά Χριστούγεννα.
Ούτε τα Χριστούγεννα του 2026.
Η πρώτη καταβολή έχει ανακοινωθεί για τον Δεκέμβριο του 2027.
Και εδώ η πολιτική συζήτηση γίνεται αναπόφευκτη.
Οι επόμενες εθνικές εκλογές πρέπει κανονικά να πραγματοποιηθούν μέσα στο 2027, εκτός αν προκηρυχθούν νωρίτερα.
Άρα η κυβέρνηση σήμερα υπόσχεται σε 720.000 δημοσίους υπαλλήλους μια μόνιμη παροχή, η πρώτη καταβολή της οποίας τοποθετείται στο τέλος του 2027.
Με άλλα λόγια, υπάρχει μια σημαντική πιθανότητα η πρώτη πληρωμή να βρίσκεται μετά την εκλογική αναμέτρηση.
Και τότε γεννάται ένα πολύ απλό πολιτικό ερώτημα:
Αφού τα 500 ευρώ «βγαίνουν», γιατί δεν βγαίνουν νωρίτερα;
Γιατί Δεκέμβριος του 2027;
Γιατί όχι Δεκέμβριος του 2026;
Εάν η απάντηση είναι ότι ο δημοσιονομικός χώρος δημιουργείται τότε, να παρουσιαστεί αναλυτικά.
Γιατί διαφορετικά η εικόνα που δημιουργείται είναι πολιτικά εξαιρετικά βολική:
η εξαγγελία γίνεται πριν από τις εκλογές και η πληρωμή αργότερα.
Ολόκληρος 13ος μισθός: «Οκνηρία» – 500 ευρώ: κυβερνητική μεταρρύθμιση
Υπάρχει και κάτι ακόμη που ενοχλεί περισσότερο από την οικονομική διαφωνία.
Η λέξη «οκνηρία».
Δεν είναι οκνηρία να συζητάς για το εισόδημα εκατοντάδων χιλιάδων εργαζομένων.
Δεν είναι οκνηρία να ρωτάς εάν, δεκαέξι χρόνια μετά την κατάργηση των δώρων στο Δημόσιο, υπάρχουν περιθώρια σταδιακής αποκατάστασής τους.
Και γίνεται ακόμη πιο παράδοξο να χαρακτηρίζεται περίπου κουραστική η συγκεκριμένη συζήτηση την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση ανακοινώνει η ίδια την επιστροφή ενός επιδόματος Χριστουγέννων.
Εάν η συζήτηση περί 13ου μισθού είναι τόσο παρωχημένη, γιατί το νέο μέτρο ονομάζεται «επίδομα Χριστουγέννων»;
Γιατί επιλέγεται ακριβώς αυτή η χρονική στιγμή καταβολής;
Και γιατί παρουσιάζεται ως σημαντική αποκατάσταση για τους δημοσίους υπαλλήλους;
Η κυβέρνηση ουσιαστικά λέει:
Ο 13ος μισθός που ζητά η αντιπολίτευση είναι δημοσιονομικά αδύνατος και η συζήτησή του οκνηρή – αλλά τα 500 ευρώ Χριστουγέννων που δίνουμε εμείς είναι υπεύθυνη οικονομική πολιτική.
Αυτό δεν είναι μαθηματική διαφορά.
Είναι πρωτίστως διαφορά μεγέθους και πολιτικής επιλογής.
Και στους συνταξιούχους η ίδια λογική
Παρόμοια είναι η εικόνα και στις συντάξεις.
Η κυβέρνηση απορρίπτει την πλήρη 13η σύνταξη.
Ταυτόχρονα όμως προβλέπει ετήσιες ενισχύσεις προς συνταξιούχους. Στο φετινό πακέτο έχει ανακοινωθεί ενίσχυση 500 ευρώ για δικαιούχους, με διεύρυνση της σχετικής παρέμβασης.
Άρα και εδώ δεν ισχύει ότι το κράτος δεν μπορεί να διαθέσει ούτε ένα ευρώ επιπλέον.
Επιλέγει διαφορετικό μοντέλο ενίσχυσης.
Μπορεί να θεωρεί ότι αυτό είναι δικαιότερο, αποτελεσματικότερο ή δημοσιονομικά ασφαλέστερο.
Ας το υπερασπιστεί λοιπόν έτσι.
Αλλά δεν μπορεί κάθε εναλλακτική πρόταση να αντιμετωπίζεται σαν να συγκρούεται με τους νόμους των μαθηματικών.
Και μετά ήρθαν οι «μπαταχτσήδες»
Ακόμη πιο προβληματικό είναι το δεύτερο σκέλος της τοποθέτησης του πρωθυπουργού για τα δάνεια.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε για τους συνεπείς δανειολήπτες και δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν πρόκειται να επιβραβεύσει τους «μπαταχτσήδες», υποστηρίζοντας ότι πίσω από τον νόμο Κατσέλη «κρύφτηκαν όλοι οι κακοπληρωτές».
Εδώ απαιτείται πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Άλλο ο στρατηγικός κακοπληρωτής, ο οποίος έχει οικονομική δυνατότητα και επιλέγει να μην πληρώνει.
Και άλλο ο υπερχρεωμένος πολίτης που έχασε εισόδημα, εργασία ή οικονομική δυνατότητα μέσα σε μια δεκαετία βαθιάς κρίσης.
Η ύπαρξη στρατηγικών κακοπληρωτών δεν μετατρέπει αυτομάτως όλους όσοι προσέφυγαν σε μηχανισμούς προστασίας σε «μπαταχτσήδες».
Και κυρίως δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως συλλογική ταμπέλα.
Το ίδιο το γεγονός ότι σήμερα λειτουργεί εξωδικαστικός μηχανισμός και δεκάδες χιλιάδες πολίτες έχουν ενταχθεί σε ρυθμίσεις αποδεικνύει ότι η υπερχρέωση δεν αντιμετωπίζεται σοβαρά με το απλοϊκό δίπολο:
«συνεπής ή μπαταχτσής».
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν λεφτά για όλα
Προφανώς δεν υπάρχουν.
Καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα κάθε αίτημα, κάθε κοινωνική ομάδα και κάθε εξαγγελία.
Αυτό ακριβώς όμως είναι η πολιτική:
η επιλογή προτεραιοτήτων μέσα σε περιορισμένους πόρους.
Γι’ αυτό και το «δεν βγαίνουν οι αριθμοί» δεν αρκεί.
Οι αριθμοί πρέπει να παρουσιαστούν.
Πόσο κοστίζει ο πλήρης 13ος μισθός;
Πόσο κοστίζει η 13η σύνταξη;
Πόσο κοστίζουν τα 500 ευρώ;
Ποιο είναι το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο;
Ποιες άλλες παρεμβάσεις επιλέγονται αντί αυτών;
Και τότε ο πολίτης μπορεί να κρίνει.
Αυτό είναι σοβαρή πολιτική συζήτηση.
Όχι το «δεν βγαίνουν, πάμε παρακάτω».
Η μεγάλη αντίφαση της ΔΕΘ
Τελικά η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια αντίφαση που δημιούργησε η ίδια.
Από τη μία:
«Δεν βγαίνουν οι αριθμοί για 13ο μισθό».
Από την άλλη:
500 ευρώ επίδομα Χριστουγέννων.
Από τη μία:
η επαναφορά του 13ου μισθού παρουσιάζεται ως μη ρεαλιστική απαίτηση.
Από την άλλη:
η κυβέρνηση επαναφέρει ένα μικρό μέρος της ίδιας ακριβώς λογικής και το παρουσιάζει ως σημαντική μόνιμη ενίσχυση.
Και υπάρχει μια τελευταία λεπτομέρεια που δεν πρέπει να χαθεί:
τα 500 ευρώ δεν θα πληρωθούν τώρα. Θα πληρωθούν για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2027.
Εκεί βρίσκεται ίσως και το πιο δύσκολο πολιτικό ερώτημα.
Αν οι αριθμοί «δεν βγαίνουν» σήμερα αλλά θα βγαίνουν στο τέλος του 2027, η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει τι ακριβώς αλλάζει δημοσιονομικά μέχρι τότε.
Γιατί διαφορετικά η εξήγηση γίνεται πολύ πιο απλή και πολύ πιο πολιτική:
οι εξαγγελίες γίνονται τώρα. Οι πληρωμές αργότερα. Και ανάμεσα στα δύο μεσολαβεί η κάλπη.
