Λίγες εβδομάδες πριν από τη ΔΕΘ, ο Παύλος Μαρινάκης έστειλε ένα μήνυμα που δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητο από εκατοντάδες χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες: «κρατήστε αυτή τη φράση», είπε, μιλώντας για τη σταδιακή απομάκρυνση των τεκμηρίων όσο αποδίδουν τα υπόλοιπα εργαλεία καταπολέμησης της φοροδιαφυγής.
Ακούγεται θετικό.
Υπάρχει όμως ένα βασικό πολιτικό πρόβλημα: τα τεκμήρια για τα οποία σήμερα η κυβέρνηση αφήνει να εννοηθεί ότι μπορεί να αρχίσει να καταργεί δεν της κληροδοτήθηκαν από κάποια προηγούμενη κυβέρνηση. Η ίδια τα θέσπισε.
Και μάλιστα τα υπερασπίστηκε ως αναγκαία μεταρρύθμιση.
Γι’ αυτό, πριν παρουσιαστεί μια πιθανή χαλάρωση στη ΔΕΘ ως μεγάλη παροχή προς τους επαγγελματίες, αξίζει να θυμηθούμε πώς φτάσαμε μέχρι εδώ.
Η κυβέρνηση δημιούργησε το πρόβλημα που τώρα υπόσχεται να διορθώσει
Με τον ν. 5073/2023 θεσπίστηκε το ελάχιστο τεκμαρτό καθαρό εισόδημα για όσους ασκούν ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα. Η φορολογική διοίκηση μπορεί έτσι, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να προσδιορίζει ελάχιστο εισόδημα ανεξάρτητα από το πραγματικό φορολογητέο αποτέλεσμα που δηλώνει ο επαγγελματίας.
Η φιλοσοφία ήταν γνωστή: υπήρχε μεγάλη αναντιστοιχία μεταξύ των εισοδημάτων που δήλωνε σημαντικό μέρος των αυτοαπασχολουμένων και της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας.
Η φοροδιαφυγή είναι πραγματικό πρόβλημα.
Αλλά από αυτό μέχρι την έμμεση παραδοχή ότι όποιος δηλώνει χαμηλότερο εισόδημα από ένα διοικητικά προσδιορισμένο όριο πρέπει καταρχήν να φορολογείται για περισσότερα, υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Και αυτή ακριβώς υπήρξε η βασική ένσταση πολλών επαγγελματικών οργανώσεων.
Το τεκμήριο δεν αποδεικνύει φοροδιαφυγή
Εδώ βρίσκεται η ουσία.
Δύο επαγγελματίες με την ίδια δραστηριότητα και τα ίδια χρόνια λειτουργίας δεν έχουν υποχρεωτικά το ίδιο πραγματικό εισόδημα.
Ο ένας μπορεί να βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας και ο άλλος σε ένα μικρό νησί ή χωριό.
Ο ένας μπορεί να έχει μεγάλη πελατεία και ο άλλος να περνά μια δύσκολη οικονομική χρονιά.
Ο ένας μπορεί να εργάζεται ολόκληρο το έτος και ο άλλος να δραστηριοποιείται σε αγορά με μεγάλες εποχικές διακυμάνσεις.
Γι’ αυτό και η πραγματική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής πρέπει να στηρίζεται πρωτίστως στον εντοπισμό του πραγματικού εισοδήματος και όχι στην υπόθεση του εισοδήματος.
Και εδώ ο ίδιος ο Μαρινάκης ουσιαστικά αναγνωρίζει το επιχείρημα.
Γιατί τι λέει σήμερα;
Ότι καθώς POS, ηλεκτρονικές συναλλαγές και τα υπόλοιπα ψηφιακά εργαλεία επιτρέπουν στο κράτος να ελέγχει αποτελεσματικότερα την οικονομική δραστηριότητα, τα τεκμήρια μπορούν σταδιακά να αποχωρούν.
Ακριβώς.
Αλλά τότε προκύπτει το ερώτημα: γιατί δεν επιταχύνθηκε εξαρχής αυτό το μοντέλο αντί να εφαρμοστεί μια οριζόντια τεκμαρτή λογική;
Το «καταργούμε τα τεκμήρια» χρειάζεται επίσης προσοχή
Υπάρχει και δεύτερο ζήτημα.
Από όσα είπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν προκύπτει σήμερα απόφαση πλήρους κατάργησης.
Ο Μαρινάκης μίλησε για στόχο να μην υπάρχουν «για πάντα» και για σταδιακή αφαίρεσή τους όταν αποδώσουν τα υπόλοιπα εργαλεία.
Άρα άλλο:
«καταργούνται τα τεκμήρια»
και άλλο:
«η κυβέρνηση εξετάζει σταδιακές παρεμβάσεις στα τεκμήρια».
Μέχρι να ανακοινωθούν συγκεκριμένοι συντελεστές, εξαιρέσεις, δικαιούχοι και χρόνος εφαρμογής, ο επαγγελματίας δεν γνωρίζει πόσο —ή εάν— θα μειωθεί ο δικός του φόρος.
Το «κρατήστε αυτή τη φράση» δημιουργεί πολιτική προσδοκία.
Δεν αποτελεί ακόμη φορολογική μεταρρύθμιση.
Και υπάρχει μια μεγάλη πολιτική αντίφαση
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το σύστημα απέδωσε στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής.
Εάν πράγματι απέδωσε, αυτό μπορεί να αποτελέσει επιχείρημα υπέρ της πολιτικής της.
Αλλά ταυτόχρονα η κυβέρνηση αφήνει τώρα να εννοηθεί ότι οι επαγγελματίες που είναι συνεπείς πρέπει να «πάρουν ανάσα».
Αυτό είναι σημαντική παραδοχή.
Γιατί αν χρειάζεται ανάσα ο συνεπής φορολογούμενος, σημαίνει ότι το σύστημα μπορεί να επιβαρύνει και ανθρώπους που δεν φοροδιαφεύγουν.
Ακριβώς αυτό υποστήριζαν εξαρχής οι επικριτές του.
Το πρόβλημα ενός τεκμαρτού συστήματος είναι ότι σχεδιάζεται για να συλλάβει τον φοροφυγά, αλλά μπορεί να συμπαρασύρει τον επαγγελματία που πράγματι είχε χαμηλό εισόδημα.
ΔΕΘ: «Μόνιμα μέτρα», αλλά ακόμη χωρίς μέτρα
Παρόμοια προσοχή χρειάζεται και στις αναφορές για τη ΔΕΘ.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος διαβεβαιώνει ότι οι παρεμβάσεις θα είναι μόνιμου χαρακτήρα και θα επιχειρήσουν μια «δίκαιη μοιρασιά» μεταξύ συνταξιούχων, εργαζομένων και επαγγελματιών.
Αυτό αποτελεί πολιτική πρόθεση.
Δεν είναι ακόμη πακέτο μέτρων.
Το πραγματικό αποτέλεσμα θα κριθεί όταν μάθουμε ποιος παίρνει τι.
Ένας φορολογούμενος δεν ενδιαφέρεται τόσο για το συνολικό ύψος ενός κυβερνητικού πακέτου όσο για το τι θα αλλάξει στο δικό του εκκαθαριστικό και στο διαθέσιμο εισόδημά του.
Και κυρίως εάν η ελάφρυνση αντισταθμίζει τις επιβαρύνσεις που αντιμετωπίζει από φόρους, εισφορές και αυξημένο κόστος λειτουργίας.
Και το «Σπίτι μου ΙΙΙ» προς το παρόν… δεν υπάρχει
Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται στον τίτλο περί νέου «Σπίτι μου».
Ο ίδιος ο Μαρινάκης ήταν αρκετά σαφής:
δεν γνωρίζει αυτή τη στιγμή κάτι έτοιμο προς ανακοίνωση.
Είπε ουσιαστικά ότι θα ήταν θετικό να βρεθούν πόροι για ένα νέο ή αντίστοιχο πρόγραμμα.
Επομένως δεν υπάρχει, με βάση αυτή τη δήλωση, εξαγγελία «Σπίτι μου ΙΙΙ».
Υπάρχει ένα ανοιχτό ενδεχόμενο.
Και υπάρχει επιπλέον μια σοβαρή οικονομική συζήτηση γύρω από τέτοια προγράμματα: όταν επιδοτείται ή διευκολύνεται η ζήτηση κατοικίας χωρίς να αυξάνεται επαρκώς η προσφορά, μέρος της πρόσθετης αγοραστικής δύναμης μπορεί να ενσωματωθεί στις τιμές.
Γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η αναφορά Μαρινάκη στα κλειστά ακίνητα.
Η αύξηση της προσφοράς κατοικιών είναι θεμελιώδες κομμάτι της λύσης του στεγαστικού.
Το κρίσιμο τεστ της ΔΕΘ
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να αλλάζει μια πολιτική όταν θεωρεί ότι ολοκλήρωσε τον κύκλο της ή ότι χρειάζεται διορθώσεις.
Μάλιστα, μια κυβέρνηση που αναγνωρίζει ότι ένα μέτρο πρέπει να αλλάξει είναι προτιμότερη από μια κυβέρνηση που επιμένει σε αυτό μόνο και μόνο για να μην παραδεχθεί λάθος.
Αλλά υπάρχει και μια απαραίτητη προϋπόθεση:
η διόρθωση δεν μπορεί να παρουσιάζεται σαν να εμφανίστηκε από το πουθενά.
Οι ελεύθεροι επαγγελματίες γνωρίζουν πολύ καλά ποιος θέσπισε το τεκμαρτό σύστημα.
Γνωρίζουν τι πλήρωσαν.
Και γνωρίζουν εάν το δηλωθέν εισόδημά τους ήταν πραγματικό ή όχι.
Γι’ αυτό η ουσία των ανακοινώσεων της ΔΕΘ δεν θα βρίσκεται στο «κρατήστε αυτή τη φράση».
Θα βρίσκεται στους αριθμούς.
Πόσο μειώνεται το τεκμαρτό εισόδημα; Για ποιους; Από πότε; Με ποια κριτήρια; Και κυρίως, πότε ένας αποδεδειγμένα συνεπής επαγγελματίας θα φορολογείται ξανά για αυτό που πραγματικά κερδίζει και όχι για αυτό που το κράτος υποθέτει ότι θα έπρεπε να κερδίζει;
Εάν δοθούν πειστικές απαντήσεις, θα πρόκειται πράγματι για σημαντική φορολογική αλλαγή.
Μέχρι τότε, όμως, υπάρχει μια ειρωνεία που δύσκολα κρύβεται:
η κυβέρνηση προετοιμάζεται να παρουσιάσει ως ελάφρυνση την υποχώρηση ενός συστήματος φορολόγησης που η ίδια επέβαλε μόλις λίγα χρόνια νωρίτερα.
