Η ομόφωνη έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ανατρέπει την προηγούμενη στάση της ανατολικής Λιβύης απέναντι στην Τουρκία. Το υπουργείο Εξωτερικών επιμένει ότι η συμφωνία είναι παράνομη και άκυρη. Όμως η νέα εξέλιξη δημιουργεί ερωτήματα για την ελληνική διπλωματική στρατηγική, τις σχέσεις με τη λιβυκή πλευρά και τις επόμενες κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μια απόφαση που αλλάζει τα διπλωματικά δεδομένα
Μια σημαντική εξέλιξη σημειώθηκε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026 στη Λιβύη, με τη Βουλή των Αντιπροσώπων της χώρας να εγκρίνει ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς το συγκεκριμένο κοινοβούλιο είχε απορρίψει τη συμφωνία το 2020.
Πλέον όχι μόνο την εγκρίνει, αλλά ανακαλεί και προηγούμενες αποφάσεις που αφορούσαν την απόρριψη των συμφωνιών με την Άγκυρα και τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Αυτή η μεταστροφή αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αποτελεί νέα συμφωνία. Υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης.
Εκείνο που αλλάζει σήμερα είναι η στάση ενός λιβυκού θεσμού που επί χρόνια βρισκόταν απέναντι στη συμφωνία.
Και αυτή η αλλαγή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια απλή κοινοβουλευτική διαδικασία χωρίς πολιτική σημασία.
Η Ελλάδα απορρίπτει τη συμφωνία – Και έχει συγκεκριμένα νομικά επιχειρήματα
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε απορρίπτοντας την απόφαση της λιβυκής Βουλής.
Σύμφωνα με την ελληνική θέση, το μνημόνιο παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες περιοχές χωρίς την απαιτούμενη γεωγραφική και νομική βάση.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση.
Παράλληλα, επικαλείται τα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και του διεθνούς εθιμικού δικαίου.
Η ελληνική επιχειρηματολογία δεν μεταβάλλεται αυτομάτως επειδή ένα ξένο κοινοβούλιο ενέκρινε μια συμφωνία.
Μια κοινοβουλευτική απόφαση δεν μπορεί από μόνη της να καθορίσει δεσμευτικά τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Ωστόσο, εδώ χρειάζεται να διαχωριστούν δύο διαφορετικά ζητήματα.
Το πρώτο είναι η νομική θέση της Ελλάδας.
Το δεύτερο είναι η πολιτική και διπλωματική ενίσχυση της συμφωνίας από τη λιβυκή πλευρά.
Και το δεύτερο δεν εξαφανίζεται επειδή η Αθήνα έχει σοβαρές νομικές αντιρρήσεις.
Η ανατολική Λιβύη αλλάζει στάση – Το κρίσιμο ερώτημα για την Αθήνα
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης συνδέεται με το πολιτικό περιβάλλον της ανατολικής Λιβύης και του Χαλίφα Χαφτάρ.
Η προηγούμενη αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελούσε σημαντικό στοιχείο των περιφερειακών ισορροπιών.
Τώρα η εικόνα μεταβάλλεται.
Η ομόφωνη έγκριση της συμφωνίας δείχνει ότι η τουρκική διπλωματία έχει αποκτήσει δυνατότητα συνεννόησης και με μια πλευρά της Λιβύης που προηγουμένως αντιτασσόταν στη συμφωνία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας έχουν ταυτόσημες θέσεις ή ότι η Λιβύη έχει ξεπεράσει τις εσωτερικές της διαιρέσεις.
Σημαίνει, όμως, ότι ένα προηγούμενο εμπόδιο για την τουρκική στρατηγική έχει απομακρυνθεί.
Και εδώ τίθεται ένα ουσιαστικό ερώτημα για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Πώς εξελίχθηκαν οι σχέσεις της Αθήνας με την ανατολική Λιβύη και ποιες διπλωματικές κινήσεις έγιναν ώστε να αποτραπεί αυτή η μεταστροφή;
Δεν αρκεί να διαπιστώνεται εκ των υστέρων ότι η απόφαση δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας.
Χρειάζεται να εξηγηθεί πώς διαμορφώθηκε η νέα πολιτική πραγματικότητα.
Η νομική επιχειρηματολογία δεν υποκαθιστά τη διπλωματία
Η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο αποτελεί σταθερή βάση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Όμως οι διεθνείς σχέσεις δεν εξαντλούνται στη διατύπωση νομικών θέσεων.
Περιλαμβάνουν διαρκείς επαφές, διαπραγματεύσεις, συμμαχίες, οικονομικές σχέσεις και αξιολόγηση των μεταβολών στο περιφερειακό περιβάλλον.
Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να ενισχύσει την παρουσία της στη Λιβύη.
Η σημερινή απόφαση προσθέτει ένα νέο πολιτικό δεδομένο σε αυτή την προσπάθεια.
Απέναντι σε αυτή την εξέλιξη, η Ελλάδα χρειάζεται να παρουσιάσει όχι μόνο τους λόγους για τους οποίους απορρίπτει το μνημόνιο, αλλά και τα επόμενα βήματα της διπλωματικής της στρατηγικής.
Ποιες πρωτοβουλίες αναλαμβάνονται προς τη λιβυκή πλευρά;
Ποιος είναι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Πώς αξιοποιούνται οι σχέσεις με την Αίγυπτο και άλλους εταίρους της περιοχής;
Και πώς αντιμετωπίζεται το ενδεχόμενο νέων ενεργειακών ή ερευνητικών δραστηριοτήτων που θα στηρίζονται στις τουρκικές διεκδικήσεις;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη σημερινή απόφαση.
Οι συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο
Στην ανακοίνωσή του, το υπουργείο Εξωτερικών υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα έχει συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Ιταλία και την Αίγυπτο.
Πρόκειται για σημαντικά στοιχεία της ελληνικής διπλωματικής δραστηριότητας.
Οι συμφωνίες αυτές αποτελούν παραδείγματα οριοθέτησης μέσω διαπραγμάτευσης και συμφωνίας μεταξύ κρατών.
Δεν λύνουν, όμως, αυτομάτως όλες τις διαφορές στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ούτε αναιρούν την ανάγκη συνεχούς διπλωματικής προσπάθειας απέναντι στις τουρκικές και λιβυκές κινήσεις.
Η Ελλάδα μπορεί να επικαλείται τις συμφωνίες που έχει ήδη συνάψει.
Ταυτόχρονα, όμως, οφείλει να αξιολογεί τις νέες συνθήκες που δημιουργούνται.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο τι λέει η Αθήνα, αλλά τι κάνουν οι άλλοι
Η ελληνική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι έχει ενημερώσει εταίρους και συμμάχους και ότι θα προβεί στις ενδεδειγμένες ενέργειες για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.
Η δήλωση αυτή αποτελεί σαφή διπλωματική τοποθέτηση.
Όμως το περιεχόμενο των επόμενων ενεργειών έχει καθοριστική σημασία.
Η ενημέρωση των συμμάχων είναι ένα βήμα.
Η διαμόρφωση κοινών θέσεων και η ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών είναι ένα διαφορετικό, απαιτητικότερο βήμα.
Η εξέλιξη στη Λιβύη δημιουργεί την ανάγκη να διευκρινιστεί πώς θα επιδιωχθεί η διεθνής στήριξη των ελληνικών θέσεων.
Και κυρίως πώς θα αποτραπεί η μετατροπή μιας αμφισβητούμενης συμφωνίας σε βάση για νέες πρακτικές ενέργειες στην περιοχή.
Οι επιπτώσεις για την Ανατολική Μεσόγειο
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων δεν επιλύει τη διαφορά για τις θαλάσσιες ζώνες.
Δεν αποτελεί διεθνή δικαστική απόφαση.
Ούτε μπορεί από μόνη της να καταργήσει δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Μπορεί, ωστόσο, να ενισχύσει πολιτικά τις προσπάθειες της Τουρκίας να προβάλλει τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Η εξέλιξη αποκτά πρόσθετη σημασία λόγω των ενεργειακών και ερευνητικών δραστηριοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η περιοχή συνδέεται με σημαντικά σχέδια ενεργειακών διασυνδέσεων, έρευνας και αξιοποίησης θαλάσσιων πόρων.
Επομένως, οι διαφωνίες για τη θαλάσσια δικαιοδοσία δεν έχουν μόνο θεωρητικό χαρακτήρα.
Μπορούν να επηρεάσουν συγκεκριμένες οικονομικές και στρατηγικές δραστηριότητες.
Το ερώτημα της πολιτικής λογοδοσίας
Η σημερινή απόφαση δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η ελληνική διπλωματία απέτυχε συνολικά.
Μια τέτοια κρίση απαιτεί εξέταση των προηγούμενων επαφών, των συσχετισμών στη Λιβύη και των δυνατοτήτων που είχε πραγματικά η Αθήνα να επηρεάσει τις εξελίξεις.
Αποτελεί όμως σαφή μεταβολή ενός σημαντικού διπλωματικού δεδομένου.
Και γι’ αυτό η κυβέρνηση καλείται να δώσει συγκεκριμένες εξηγήσεις.
Τι είχε εκτιμήσει για τη στάση της ανατολικής Λιβύης;
Είχε εντοπίσει ενδείξεις αλλαγής της θέσης της;
Ποιες επαφές πραγματοποιήθηκαν πριν από την ψηφοφορία;
Και ποιο είναι το σχέδιο μετά την απόφαση;
Η δημόσια λογοδοσία στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής δεν απαιτεί την αποκάλυψη εμπιστευτικών διαπραγματεύσεων.
Απαιτεί, όμως, μια σαφή περιγραφή των πολιτικών στόχων και των διαθέσιμων διπλωματικών εργαλείων.
Οι ανακοινώσεις είναι η αρχή, όχι το τέλος
Η Ελλάδα έχει διατυπώσει με σαφήνεια τη νομική της θέση απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Αυτή η θέση παραμένει κρίσιμη.
Όμως η σημερινή εξέλιξη αναδεικνύει και τη σημασία της διπλωματικής επιρροής.
Η ανατολική Λιβύη, που είχε προηγουμένως απορρίψει το μνημόνιο, αποφάσισε πλέον να το εγκρίνει.
Η μεταστροφή αυτή χρειάζεται πολιτική εξήγηση και συγκεκριμένη ελληνική απάντηση.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η Αθήνα θα επαναλάβει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο. Αυτό το έχει ήδη κάνει.
Το ερώτημα είναι πώς θα αντιμετωπίσει μια νέα διπλωματική πραγματικότητα στην οποία η Τουρκία εξασφαλίζει την υποστήριξη ενός λιβυκού θεσμού που μέχρι πρόσφατα απέρριπτε τη συμφωνία.
Γιατί η υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων απαιτεί και νομική συνέπεια και αποτελεσματική διπλωματική δράση.
Και η επιτυχία της τελευταίας δεν κρίνεται μόνο από τη διατύπωση των ανακοινώσεων, αλλά και από τις εξελίξεις που ακολουθούν.
