Δημόσιο και Δήμοι: Πότε επιτρέπεται δεύτερη δουλειά και πότε κινδυνεύετε με πειθαρχική δίωξη – Τι ισχύει για τις εταιρείες
Η παράλληλη απασχόληση δημοσίων και δημοτικών υπαλλήλων στον ιδιωτικό τομέα επιτρέπεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η νομοθεσία προβλέπει προηγούμενη άδεια, περιορισμούς στην εμπορική δραστηριότητα και στη συμμετοχή σε εταιρείες, αλλά και πειθαρχικές συνέπειες για όσους εργάζονται χωρίς την απαιτούμενη έγκριση.
Μπορεί ένας δημόσιος ή δημοτικός υπάλληλος να έχει δεύτερη δουλειά στον ιδιωτικό τομέα; Μπορεί να συμμετέχει σε εταιρεία, να είναι μέτοχος ή να διατηρεί ατομική επιχείρηση;
Τα ερωτήματα αυτά απασχολούν πολλούς εργαζομένους στο Δημόσιο και στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα όταν αναζητούν συμπληρωματικό εισόδημα.
Η απάντηση εξαρτάται από το είδος της εργασίας, τη σχέση απασχόλησης με το Δημόσιο, τη συμβατότητα της δραστηριότητας με τα υπηρεσιακά καθήκοντα και την τήρηση των νόμιμων διαδικασιών.
Το βασικό νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνεται στο άρθρο 31 του ν. 3528/2007, που αφορά τους δημοσίους υπαλλήλους, και στο άρθρο 38 του ν. 3584/2007, που αφορά τους δημοτικούς και κοινοτικούς υπαλλήλους.
Πότε επιτρέπεται η δεύτερη εργασία στο Δημόσιο
Σύμφωνα με το άρθρο 31 του Υπαλληλικού Κώδικα, ο δημόσιος υπάλληλος μπορεί να ασκεί ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή, εφόσον έχει λάβει προηγουμένως την προβλεπόμενη άδεια.
Η άδεια αφορά συγκεκριμένο έργο ή εργασία και δεν αποτελεί γενική εξουσιοδότηση για οποιαδήποτε επαγγελματική δραστηριότητα.
Για τη χορήγησή της εξετάζεται εάν:
- Η πρόσθετη εργασία συμβιβάζεται με τα υπηρεσιακά καθήκοντα.
- Δεν δημιουργείται σύγκρουση συμφερόντων.
- Δεν εμποδίζεται η ομαλή λειτουργία της υπηρεσίας.
- Ο χρόνος και η συχνότητα της απασχόλησης δεν επηρεάζουν την απόδοση του υπαλλήλου.
Ακόμη και όταν η δεύτερη εργασία πραγματοποιείται εκτός υπηρεσιακού ωραρίου, εξετάζεται εάν ο πρόσθετος φόρτος μπορεί να επηρεάσει την άσκηση των κύριων καθηκόντων.
Η σχετική άδεια χορηγείται από το αρμόδιο όργανο, ύστερα από την προβλεπόμενη γνωμοδότηση του υπηρεσιακού συμβουλίου.
Τι ισχύει για τους δημοτικούς υπαλλήλους
Για τους υπαλλήλους των δήμων εφαρμόζεται το άρθρο 38 του Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων.
Η διάταξη προβλέπει ως γενικό κανόνα την απαγόρευση άσκησης ιδιωτικού έργου ή εργασίας με αμοιβή, επιτρέποντας όμως εξαιρέσεις υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η δεύτερη εργασία μπορεί να εγκριθεί εφόσον είναι συμβατή με τα καθήκοντα του υπαλλήλου και δεν εμποδίζει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας.
Η άδεια χορηγείται με απόφαση του αρμόδιου προς διορισμό οργάνου, ύστερα από σύμφωνη γνώμη του υπηρεσιακού συμβουλίου.
Αφορά συγκεκριμένη δραστηριότητα και μπορεί να ανακληθεί με την προβλεπόμενη διαδικασία.
Ακόμη και για περιστασιακή εργασία μπορεί να απαιτείται άδεια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση εργαζομένων που αναλαμβάνουν περιστασιακά κάποια αμειβόμενη δραστηριότητα.
Στη νομική ερμηνεία έχει διατυπωθεί η άποψη ότι μια εντελώς μεμονωμένη ή τυχαία εργασία δεν αποτελεί συστηματική άσκηση ιδιωτικού έργου.
Ωστόσο, η γνωμοδότηση 81/2021 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους δέχεται ότι η προηγούμενη άδεια απαιτείται ακόμη και όταν η αμειβόμενη εργασία παρέχεται μία φορά ή περιστασιακά.
Επομένως, οι υπάλληλοι δεν πρέπει να θεωρούν ότι μια δεύτερη δραστηριότητα απαλλάσσεται αυτομάτως από την υποχρέωση άδειας επειδή είναι ολιγοήμερη ή ευκαιριακή.
Τι ισχύει για ΙΔΟΧ και ΙΔΑΧ
Το καθεστώς διαφοροποιείται ανάλογα με τη σχέση εργασίας.
Για εργαζομένους με σύμβαση ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου (ΙΔΟΧ), από τις διατάξεις που παρατίθενται προκύπτει ότι δεν εφαρμόζεται γενικά η ίδια υποχρέωση προηγούμενης άδειας του άρθρου 31 του Υπαλληλικού Κώδικα.
Ωστόσο, οι εργαζόμενοι αυτοί εξακολουθούν να έχουν υποχρέωση πίστης προς τον εργοδότη τους.
Δεν επιτρέπεται να προβαίνουν σε ενέργειες που βλάπτουν τα συμφέροντα της υπηρεσίας ή κλονίζουν την εμπιστοσύνη προς αυτήν.
Η παραβίαση των σχετικών υποχρεώσεων μπορεί να αποτελέσει λόγο καταγγελίας της σύμβασης εργασίας.
Αντίθετα, για τους εργαζομένους με σχέση ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου (ΙΔΑΧ), το άρθρο 14 του π.δ. 410/1988 προβλέπει εφαρμογή των σχετικών περιορισμών του Υπαλληλικού Κώδικα.
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να εξετάζονται και τυχόν ειδικές διατάξεις που ισχύουν για τον φορέα ή τη συγκεκριμένη θέση εργασίας.
Τι απαγορεύεται στην εμπορική δραστηριότητα
Η νομοθεσία διαχωρίζει την παροχή ιδιωτικής εργασίας από την κατ’ επάγγελμα άσκηση εμπορίας.
Η δεύτερη απαγορεύεται στους δημοσίους και δημοτικούς υπαλλήλους.
Αυτό σημαίνει ότι η χορήγηση άδειας για ιδιωτικό έργο δεν επιτρέπει αυτομάτως στον υπάλληλο να ασκεί εμπορική δραστηριότητα κατά παράβαση των ειδικών περιορισμών.
Η συστηματική άσκηση εμπορικών πράξεων με επαγγελματικό χαρακτήρα αντιμετωπίζεται διαφορετικά από μια μεμονωμένη πράξη που δεν συνιστά κατ’ επάγγελμα εμπορία.
Συμμετοχή σε εταιρείες: Τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται
Ιδιαίτερα αυστηρό είναι το πλαίσιο για τη συμμετοχή υπαλλήλων σε εμπορικές εταιρείες.
Οι περιορισμοί διαφοροποιούνται ανάλογα με τη νομική μορφή της εταιρείας και την ιδιότητα του υπαλλήλου.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία και τις γνωμοδοτήσεις που παρατίθενται, ισχύουν συνοπτικά τα εξής:
| Μορφή εταιρείας ή ιδιότητα | Καθεστώς |
|---|---|
| Ομόρρυθμη εταιρεία (ΟΕ), εταίρος | Απαγορεύεται |
| Ετερόρρυθμη εταιρεία (ΕΕ), ετερόρρυθμος εταίρος | Απαγορεύεται |
| Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης (ΕΠΕ), εταίρος | Απαγορεύεται |
| Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία (ΙΚΕ), εταίρος ακόμη και ενός μεριδίου | Απαγορεύεται |
| Κοινοπραξία, μέλος | Απαγορεύεται |
| Εμπορική εταιρεία, διαχειριστής | Απαγορεύεται, χωρίς δυνατότητα άδειας |
| Ανώνυμη Εταιρεία (ΑΕ), διευθύνων ή εντεταλμένος σύμβουλος | Απαγορεύεται, χωρίς δυνατότητα άδειας |
| ΑΕ, μέλος διοικητικού συμβουλίου | Επιτρέπεται μετά από άδεια |
| ΑΕ, απλός μέτοχος | Καταρχήν επιτρέπεται |
| ΑΕ υπό ειδικό έλεγχο της υπηρεσίας, μέτοχος | Απαγορεύεται |
| ΚοινΣΕπ, απλό μέλος | Επιτρέπεται |
| ΚοινΣΕπ, πρόεδρος ή ταμίας διοικούσας επιτροπής | Απαγορεύεται |
| Ενεργειακή κοινότητα, συμμετοχή | Επιτρέπεται |
| ΑΜΚΕ, απλό μέλος | Καταρχήν επιτρέπεται, κατά την κρατούσα άποψη |
Οι παραπάνω κατηγορίες αποτελούν συνοπτική παρουσίαση του πλαισίου. Η εφαρμογή τους σε συγκεκριμένη περίπτωση απαιτεί εξέταση της ιδιότητας του υπαλλήλου, της εταιρικής μορφής και τυχόν ειδικών περιορισμών.
Τι ισχύει για την ατομική επιχείρηση
Η ατομική επιχείρηση δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιπτώσεις.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν η δραστηριότητα συνιστά κατ’ επάγγελμα εμπορία, η οποία απαγορεύεται, ή ιδιωτικό έργο που μπορεί να επιτραπεί υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 31.
Για τον λόγο αυτό, η δυνατότητα άσκησης ατομικής δραστηριότητας πρέπει να εξετάζεται με βάση το πραγματικό αντικείμενο της εργασίας.
Η απλή ύπαρξη άδειας ιδιωτικού έργου δεν αίρει την απαγόρευση της κατ’ επάγγελμα εμπορίας.
Πότε υπάρχει κίνδυνος πειθαρχικής δίωξης
Η άσκηση αμειβόμενης ιδιωτικής εργασίας χωρίς την απαιτούμενη άδεια μπορεί να οδηγήσει σε πειθαρχικό έλεγχο.
Η σχετική διαδικασία αποσκοπεί στη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας των υπηρεσιών και στην αποτροπή παραμέλησης των υπηρεσιακών καθηκόντων.
Ο πειθαρχικός έλεγχος μπορεί να κινηθεί όταν διαπιστωθεί ότι ο υπάλληλος παρέχει έργο ή εργασία έναντι αμοιβής χωρίς να έχει εξασφαλίσει την προβλεπόμενη έγκριση.
Η ύπαρξη άδειας, εξάλλου, δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται οποιαδήποτε επαγγελματική ή εταιρική δραστηριότητα, καθώς εξακολουθούν να ισχύουν οι ειδικές απαγορεύσεις.
Τι πρέπει να κάνουν οι υπάλληλοι πριν ξεκινήσουν δεύτερη δουλειά
Πριν από την ανάληψη οποιασδήποτε αμειβόμενης δραστηριότητας, ο δημόσιος ή δημοτικός υπάλληλος πρέπει να εξακριβώσει ποιο νομικό καθεστώς εφαρμόζεται στη δική του περίπτωση.
Εφόσον απαιτείται άδεια, η σχετική διαδικασία πρέπει να ολοκληρωθεί πριν από την έναρξη της εργασίας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η δραστηριότητα συνδέεται με εμπορική επιχείρηση ή εταιρική συμμετοχή, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις η απαγόρευση είναι απόλυτη και δεν αίρεται με άδεια.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η δεύτερη εργασία δεν απαγορεύεται σε κάθε περίπτωση, αλλά ούτε και επιτρέπεται ανεξέλεγκτα. Η νομιμότητά της εξαρτάται από τη φύση της απασχόλησης, την προηγούμενη έγκριση όπου απαιτείται και την τήρηση των περιορισμών που προβλέπει η νομοθεσία.



