Μια σημαντική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας ξεκαθαρίζει το τοπίο για τις αποζημιώσεις πολιτών που έχουν υποστεί σοβαρό τραυματισμό και για τον οποίο θεμελιώνεται ευθύνη του Δημοσίου.
Με την απόφαση 1030/2026 του Α΄ Τμήματος του ΣτΕ γίνεται σαφής διαχωρισμός μεταξύ της αποζημίωσης για την οικονομική ζημία που έχει υποστεί ο πολίτης και της χρηματικής ικανοποίησης που μπορεί να δικαιούται λόγω ηθικής βλάβης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η κρίση ότι παροχές όπως η σύνταξη αναπηρίας ή η δωρεάν νοσηλεία σε δημόσιο νοσοκομείο δεν αποτελούν, από μόνες τους, λόγο για να μειωθεί η χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.
Πότε μπορεί ένας πολίτης να ζητήσει αποζημίωση από το Δημόσιο
Η ευθύνη του Δημοσίου για αποζημίωση συνδέεται κατά βάση με παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας.
Το σχετικό πλαίσιο απορρέει από το άρθρο 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα.
Για να αποκτήσει ένας πολίτης αξίωση αποζημίωσης, δεν αρκεί απλώς να έχει υποστεί έναν σοβαρό τραυματισμό.
Θα πρέπει να μπορεί να στοιχειοθετηθεί η απαιτούμενη σύνδεση ανάμεσα στην παράνομη πράξη ή παράλειψη κρατικού οργάνου και στη ζημία που υπέστη.
Η ευθύνη μπορεί να προκύψει και από παράλειψη υποχρεώσεων οι οποίες απορρέουν από τη νομοθεσία, τους κανονισμούς, τα ιδιαίτερα καθήκοντα μιας δημόσιας υπηρεσίας ή τις απαιτήσεις της χρηστής διοίκησης.
Δύο διαφορετικές κατηγορίες αποζημίωσης
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της απόφασης είναι ο διαχωρισμός ανάμεσα στην περιουσιακή ζημία και την ηθική βλάβη.
Στην πρώτη κατηγορία μπορούν, ανάλογα με την υπόθεση, να εντάσσονται συγκεκριμένες οικονομικές απώλειες, όπως αναγκαίες ιατρικές δαπάνες ή απώλεια εισοδήματος.
Διαφορετικό χαρακτήρα έχει η χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, η οποία προβλέπεται από το άρθρο 932 του Αστικού Κώδικα.
Η συγκεκριμένη χρηματική ικανοποίηση δεν έχει σκοπό να αντικαταστήσει ένα χαμένο εισόδημα ή να καλύψει έναν λογαριασμό νοσηλείας. Αφορά την ηθική και ψυχική διάσταση των συνεπειών που προκάλεσε στον παθόντα ο τραυματισμός.
Τι αποφάσισε το ΣτΕ για τη σύνταξη αναπηρίας
Κομβικό ζήτημα που αντιμετώπισε το Συμβούλιο της Επικρατείας ήταν εάν η καταβολή σύνταξης αναπηρίας μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερη χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη.
Η απάντηση του δικαστηρίου είναι αρνητική, εφόσον η συγκεκριμένη κρατική παροχή εξυπηρετεί διαφορετικό σκοπό.
Η σύνταξη αναπηρίας αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αναγκών διαβίωσης που προκύπτουν από την αναπηρία.
Αντίθετα, η χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη αποβλέπει στην αντιμετώπιση της ηθικής και ψυχικής διάστασης της βλάβης.
Επομένως, σύμφωνα με την απόφαση, η ύπαρξη σύνταξης αναπηρίας δεν αρκεί για να «ψαλιδιστεί» η χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.
Τι ισχύει εάν η νοσηλεία έγινε δωρεάν σε δημόσιο νοσοκομείο
Ανάλογη είναι η αντιμετώπιση και στην περίπτωση κατά την οποία ο τραυματισμένος πολίτης νοσηλεύτηκε σε δημόσιο νοσοκομείο και τα έξοδα της περίθαλψής του καλύφθηκαν από το Δημόσιο.
Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί από μόνο του λόγο για να μειωθεί η χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη.
Η λογική είναι αντίστοιχη: άλλο η κάλυψη των πραγματικών εξόδων νοσηλείας και άλλο η αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που προκάλεσε ένας σοβαρός τραυματισμός.
Πότε μπορεί να συνυπολογιστεί ποσό που έχει ήδη καταβληθεί
Η απόφαση, πάντως, δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε ποσό έχει ήδη λάβει ο παθών από το Δημόσιο είναι αυτομάτως αδιάφορο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο σκοπός της παροχής.
Ποσά που έχουν καταβληθεί βάσει νόμου μπορούν να συνεκτιμηθούν όταν αφορούν την ίδια αιτία και εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό με τη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη.
Αντίθετα, σύμφωνα με την απόφαση 1030/2026, η σύνταξη αναπηρίας και η κάλυψη των εξόδων νοσηλείας δεν έχουν αυτόν τον χαρακτήρα.
Δεν υπάρχει «τιμοκατάλογος» αποζημιώσεων
Ιδιαίτερα σημαντική είναι ακόμη μία διευκρίνιση: δεν υπάρχει ένα προκαθορισμένο ποσό το οποίο αντιστοιχεί αυτομάτως σε έναν συγκεκριμένο τραυματισμό ή σε ένα συγκεκριμένο ποσοστό αναπηρίας.
Το δικαστήριο εξετάζει ξεχωριστά κάθε περίπτωση.
Για τον καθορισμό του εύλογου ποσού μπορούν να αξιολογηθούν, μεταξύ άλλων, η σοβαρότητα και η μονιμότητα του τραυματισμού, οι επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή του παθόντος, οι συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το περιστατικό και ενδεχόμενο συντρέχον πταίσμα.
Παράλληλα, το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να βρίσκεται σε συμφωνία με την αρχή της αναλογικότητας.
Τι σημαίνει πρακτικά η απόφαση για τους πολίτες
Η απόφαση 1030/2026 αποκτά ιδιαίτερη σημασία για υποθέσεις σοβαρών τραυματισμών στις οποίες έχει στοιχειοθετηθεί ευθύνη κρατικού οργάνου.
Ουσιαστικά ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορούν να συγχέονται διαφορετικές μορφές οικονομικής προστασίας.
Ένας πολίτης μπορεί να λαμβάνει σύνταξη αναπηρίας για να καλύπτει τις ανάγκες διαβίωσής του και ταυτόχρονα να έχει αυτοτελή αξίωση χρηματικής ικανοποίησης για την ηθική βλάβη που υπέστη, εφόσον φυσικά συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Το ίδιο ισχύει για τη δωρεάν περίθαλψη: η κάλυψη των ιατρικών εξόδων δεν εξαφανίζει τον σωματικό και ψυχικό αντίκτυπο ενός σοβαρού τραυματισμού.
Η τελική κρίση, ωστόσο, εξακολουθεί να ανήκει στο δικαστήριο και εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τα αποδεικτικά στοιχεία κάθε συγκεκριμένης υπόθεσης.
