Μητσοτάκης και Πιερρακάκης παρουσίασαν ένα μεγάλο πακέτο παρεμβάσεων από τη ΔΕΘ. Όταν όμως φύγουν οι τίτλοι και μπουν δίπλα δίπλα δικαιούχοι, ποσά και –κυρίως– ημερομηνίες εφαρμογής, προκύπτει ένα πολιτικά ενδιαφέρον ερώτημα: έχουμε ένα ενιαίο σχέδιο αντιμετώπισης της πίεσης στα νοικοκυριά ή ένα πακέτο εξαιρετικά προσεκτικά κατανεμημένο σε κοινωνικές και εκλογικές ομάδες;
Η κυβέρνηση θέλει να παρουσιάσει τη φετινή ΔΕΘ ως στροφή προς τη μεσαία τάξη, τις οικογένειες, τους συνταξιούχους, τους δημοσίους υπαλλήλους, τους αγρότες και τους επαγγελματίες.
Υπάρχει όμως μία λεπτομέρεια που αλλάζει την πολιτική ανάγνωση: δεν ξεκινούν όλα μαζί και δεν ολοκληρώνονται όλα πριν από τις επόμενες εκλογές.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο του πακέτου.
Το ημερολόγιο λέει περισσότερα από τους τίτλους
Οι ημερομηνίες εφαρμογής απλώνονται από το τέλος του 2026 και το 2027 μέχρι το 2028 και ακόμη αργότερα για ορισμένες παρεμβάσεις.
Και εφόσον η χώρα οδεύει προς εκλογές μέσα στο 2027, ένα μέρος των εξαγγελιών βρίσκεται ουσιαστικά στην άλλη πλευρά της κάλπης.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη πολιτική συνθήκη.
Ο ψηφοφόρος καλείται να αξιολογήσει σήμερα όχι μόνο όσα θα λάβει πριν ψηφίσει, αλλά και όσα του υπόσχονται ότι θα λάβει εφόσον συνεχιστεί η ίδια κυβερνητική πολιτική μετά τις εκλογές.
Με άλλα λόγια, ένα μέρος του πακέτου λειτουργεί ως παροχή και ένα άλλο ως υπόσχεση συνέχειας.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό ζήτημα.
Δεν παίρνουν όλοι – παίρνουν συγκεκριμένες ομάδες
Η δεύτερη παρατήρηση αφορά τη στόχευση.
Το πακέτο δεν αποτελεί μία οριζόντια παρέμβαση που αυξάνει με τον ίδιο τρόπο το διαθέσιμο εισόδημα όλων.
Αντίθετα, αποτελείται από πολλές διαφορετικές παρεμβάσεις με συγκεκριμένους δικαιούχους.
Οι συνταξιούχοι παίρνουν τη μόνιμη ενίσχυση. Οι δημόσιοι υπάλληλοι το επίδομα Χριστουγέννων. Οι αγρότες αποκτούν σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις και φθηνότερο αγροτικό πετρέλαιο. Οι τρίτεκνοι ευνοούνται από τη νέα φορολογική μεταχείριση. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες βλέπουν σημαντική υποχώρηση του τεκμαρτού μηχανισμού. Οι επιχειρήσεις παίρνουν σταδιακές μειώσεις σε τέλος επιτηδεύματος και προκαταβολή φόρου.
Πρόκειται αναμφίβολα για πραγματικές παρεμβάσεις για όσους εμπίπτουν στις συγκεκριμένες κατηγορίες.
Το ερώτημα όμως είναι διαφορετικό:
Τι αλλάζει για εκείνον που βρίσκεται ανάμεσα στις κατηγορίες;
Ο εργαζόμενος που πληρώνει τα πάντα σήμερα
Υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που δεν αξιολογεί την οικονομία μέσα από φορολογικούς συντελεστές του 2028.
Την αξιολογεί κάθε εβδομάδα.
Στο σούπερ μάρκετ.
Στο πρατήριο.
Στον λογαριασμό του ηλεκτρικού.
Στο ενοίκιο.
Στη δόση του στεγαστικού.
Για αυτόν τον πολίτη το κρίσιμο ερώτημα είναι πολύ απλό:
Πόσα περισσότερα χρήματα θα μου μείνουν τον επόμενο μήνα;
Και εκεί το κυβερνητικό πακέτο γίνεται πολύ λιγότερο εντυπωσιακό από όσο φαίνεται όταν παρουσιάζεται ως άθροισμα δεκάδων διαφορετικών μέτρων.
Το στεγαστικό παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα
Το «Σπίτι μου ΙΙΙ» μπορεί να προσφέρει πραγματική βοήθεια σε χιλιάδες νοικοκυριά που θα καταφέρουν να ενταχθούν.
Δεν αποτελεί όμως λύση για το σύνολο της στεγαστικής κρίσης.
Ο ενοικιαστής που πληρώνει σήμερα 700, 800 ή 900 ευρώ δεν βλέπει αυτομάτως το ενοίκιό του να μειώνεται επειδή δημιουργείται ένα νέο πρόγραμμα στεγαστικών δανείων.
Ούτε η επέκταση των φορολογικών κινήτρων για τα κλειστά ακίνητα εγγυάται από μόνη της ότι θα αυξηθεί τόσο η προσφορά ώστε να υποχωρήσουν ουσιαστικά οι τιμές.
Το πρόγραμμα βοηθά όσους μπουν. Το στεγαστικό όμως αφορά και όσους θα μείνουν έξω.
Και στην ενέργεια υπάρχει ακόμη «στόχος»
Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται και στο ηλεκτρικό ρεύμα.
Η κυβέρνηση θέτει ως στόχο σημαντική αποκλιμάκωση του ενεργειακού κόστους.
Ο στόχος όμως δεν είναι λογαριασμός.
Ο καταναλωτής χρειάζεται έναν μηχανισμό που θα εξασφαλίζει ότι η μείωση θα περάσει πράγματι στην τελική τιμή που πληρώνει.
Γιατί τα νοικοκυριά δεν πληρώνουν κυβερνητικούς στόχους.
Πληρώνουν κιλοβατώρες.
Τα 400 και τα 500 ευρώ έχουν πολιτική αξία – αλλά έχουν και αριθμητική
Η ίδια ψυχρή αριθμητική χρειάζεται στις ετήσιες ενισχύσεις.
Τα 500 ευρώ μικτά για τους δημοσίους υπαλλήλους αποτελούν πρόσθετο εισόδημα. Αλλά δεν είναι 13ος μισθός.
Αντίστοιχα, τα 400 ευρώ για έναν συνταξιούχο αποτελούν βοήθεια. Δεν αποτελούν όμως συνολική αποκατάσταση της αγοραστικής δύναμης που έχει χαθεί από τις ανατιμήσεις των τελευταίων ετών.
Αυτό είναι ίσως το μεγάλο επικοινωνιακό χαρακτηριστικό του πακέτου:
πολλά μέτρα είναι αρκετά μεγάλα για να γίνουν τίτλος, αλλά όχι απαραίτητα αρκετά μεγάλα ώστε να αλλάξουν την καθημερινότητα.
Και μετά έρχεται η κάλπη
Εδώ η οικονομική συζήτηση γίνεται καθαρά πολιτική.
Εάν οι εκλογές πραγματοποιηθούν πριν ολοκληρωθεί η εφαρμογή του συνόλου των εξαγγελιών, ο πολίτης θα βρεθεί μπροστά σε μια ασυνήθιστη εξίσωση:
Ένα μέρος θα έχει ήδη δοθεί.
Ένα δεύτερο θα έχει νομοθετηθεί ή δρομολογηθεί.
Και ένα τρίτο θα βρίσκεται ακόμη μπροστά.
Η κυβέρνηση θα μπορεί τότε να πει:
«Ξεκινήσαμε – αφήστε μας να ολοκληρώσουμε».
Πρόκειται για πανίσχυρο προεκλογικό μήνυμα.
Και ακριβώς γι’ αυτό η χρονική διασπορά των μέτρων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή τεχνική λεπτομέρεια.
Πακέτο οικονομικής πολιτικής ή εκλογικός χάρτης;
Δεν χρειάζεται να υποστηρίξει κανείς ότι τα μέτρα είναι ανύπαρκτα για να ασκήσει κριτική.
Αρκετά είναι πραγματικά και για συγκεκριμένες κατηγορίες σημαντικά.
Το πολιτικό ερώτημα βρίσκεται αλλού.
Γιατί επιλέχθηκαν αυτές οι ομάδες; Γιατί αυτά τα ποσά; Και κυρίως γιατί αυτό το ημερολόγιο;
Συνταξιούχοι, δημόσιοι υπάλληλοι, αγρότες, τρίτεκνοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, μικρομεσαίοι, ιδιοκτήτες κατοικιών.
Δεν είναι μόνο κοινωνικές κατηγορίες.
Είναι και τεράστιες δεξαμενές ψηφοφόρων.
Και σε μια περίοδο κατά την οποία η Νέα Δημοκρατία προσπαθεί να συγκρατήσει διαρροές προς διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις, η στόχευση αποκτά αναπόφευκτα και εκλογική διάσταση.
Το πραγματικό ερώτημα της ΔΕΘ
Η κυβέρνηση μπορεί απολύτως να υποστηρίζει ότι σχεδιάζει μέτρα με βάση τις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας και ότι είναι λογικό οι παρεμβάσεις να εφαρμόζονται σταδιακά.
Αυτό όμως δεν ακυρώνει το πολιτικό αποτέλεσμα.
Όταν σημαντικές εξαγγελίες τοποθετούνται μετά την πιθανή εκλογική αναμέτρηση, η οικονομική υπόσχεση συνδέεται αντικειμενικά με την πολιτική συνέχεια.
Και κάπου εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της φετινής ΔΕΘ.
Δεν παρουσιάστηκε ένα μεγάλο οριζόντιο μέτρο που αλλάζει δραστικά το διαθέσιμο εισόδημα.
Παρουσιάστηκαν πολλές στοχευμένες παρεμβάσεις, διαφορετικών ποσών και διαφορετικών ημερομηνιών.
Αρκετές για να δημιουργηθεί η εικόνα ότι «κάτι παίρνουν όλοι».
Όχι όμως αρκετές ώστε όλοι να αισθανθούν ότι άλλαξε η καθημερινότητά τους.
Και το πιο πολιτικά κρίσιμο;
Για να φτάσει ο πολίτης μέχρι το τέλος του πακέτου, ενδέχεται πρώτα να πρέπει να περάσει από την κάλπη.
