Ένα κρίσιμο χρονικό ορόσημο πλησιάζει για χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων σε ολόκληρη τη χώρα και απειλεί να τινάξει στον αέρα μεταβιβάσεις, γονικές παροχές και δωρεές. Η προθεσμία για την τακτοποίηση αυθαίρετων κατασκευών μικρής και μεσαίας κλίμακας βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία, με το ρολόι να μετρά αντίστροφα έως τις 31 Μαρτίου 2026.
Η ημερομηνία αυτή έχει τεθεί από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ως καταληκτική για τη νομιμοποίηση αυθαιρεσιών που εντάσσονται στις κατηγορίες 1 έως 4. Πρόκειται για χιλιάδες περιπτώσεις κατοικιών και επαγγελματικών ακινήτων, οι οποίες παραμένουν «σε εκκρεμότητα» εδώ και χρόνια, με τους ιδιοκτήτες τους να αναβάλλουν τη ρύθμιση είτε λόγω κόστους είτε λόγω αβεβαιότητας για το τι θα ακολουθήσει.
Παράταση ή αυστηροποίηση; Το διπλό σενάριο στο τραπέζι
Παρότι το επίσημο χρονοδιάγραμμα παραμένει αμετάβλητο, πληροφορίες από την αγορά και το τεχνικό επιτελείο αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας περιορισμένης παράτασης. Ωστόσο, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε στο παρελθόν, αυτή δεν αναμένεται να είναι «χαλαρή».
Το πιθανότερο σενάριο προβλέπει ότι, ακόμη κι αν δοθεί επιπλέον χρόνος, αυτός θα συνοδευτεί από εντατικότερους ελέγχους και αυξημένα πρόστιμα για όσους συνεχίσουν να αγνοούν την υποχρέωση τακτοποίησης. Με άλλα λόγια, η πολιτεία δείχνει διατεθειμένη να κρατήσει την πόρτα μισάνοιχτη, αλλά με πολύ πιο αυστηρούς όρους.
Γιατί κινδυνεύουν οι μεταβιβάσεις
Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο την τυπική συμμόρφωση με τη νομοθεσία. Αν η προθεσμία λήξει χωρίς παράταση, τότε χιλιάδες πράξεις μεταβίβασης ακινήτων κινδυνεύουν να «παγώσουν». Αγοραπωλησίες, γονικές παροχές και δωρεές δεν θα μπορούν να ολοκληρωθούν, καθώς η ύπαρξη μη τακτοποιημένων αυθαιρεσιών καθιστά το ακίνητο πολεοδομικά προβληματικό.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ακίνητα με μικρές ή μεσαίες παραβάσεις – ακόμη κι αν χρησιμοποιούνται κανονικά εδώ και χρόνια – θα καθίστανται μη μεταβιβάσιμα. Το αποτέλεσμα θα είναι ένα ντόμινο καθυστερήσεων στην αγορά ακινήτων, με άμεσες επιπτώσεις τόσο στους ιδιοκτήτες όσο και στους συμβολαιογράφους, τους μηχανικούς και τις τράπεζες.
Η «Ταυτότητα Κτιρίου» ως κλειδί
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το βασικό πλάνο του υπουργείου προβλέπει τη σύνδεση της τακτοποίησης των αυθαιρέτων με την έκδοση της Ταυτότητας Κτιρίου. Δηλαδή, η υποχρέωση νομιμοποίησης θα ενεργοποιείται ουσιαστικά τη στιγμή που ο ιδιοκτήτης θα θελήσει να ολοκληρώσει την Ταυτότητα Κτιρίου, η οποία πλέον αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο κάθε μεταβίβασης.
Η φιλοσοφία είναι σαφής: καμία μεταβίβαση χωρίς πλήρη εικόνα της πολεοδομικής κατάστασης του ακινήτου. Ωστόσο, παραμένει αδιαπραγμάτευτος ένας βασικός κανόνας: αυθαίρετα που κατασκευάστηκαν μετά τον Ιούλιο του 2011 δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να νομιμοποιηθούν. Για τις περιπτώσεις αυτές, η νομοθεσία παραμένει απολύτως αυστηρή.
Το αγκάθι της Κατηγορίας 5
Ιδιαίτερο πονοκέφαλο εξακολουθούν να προκαλούν τα αυθαίρετα της Κατηγορίας 5, δηλαδή τα μεγάλα κτίρια με σοβαρές πολεοδομικές παραβάσεις ή χωρίς οικοδομική άδεια. Πρόκειται για περιπτώσεις που βρίσκονται ουσιαστικά σε θεσμικό κενό, χωρίς ξεκάθαρη λύση στον ορίζοντα.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε ιδιωτικά ακίνητα. Αντιθέτως, αφορά και δημόσια κτίρια, όπως σχολεία, δημαρχεία, νοσοκομεία και άλλες υποδομές, οι οποίες λειτουργούν κανονικά αλλά παραμένουν πολεοδομικά «μετέωρες». Η έλλειψη ενός ολοκληρωμένου πλαισίου για την Κατηγορία 5 καθιστά εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε συνολική αντιμετώπιση.
Τι πρέπει να κάνουν οι ιδιοκτήτες τώρα
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: όσοι διαθέτουν ακίνητα με εκκρεμείς αυθαιρεσίες δεν έχουν την πολυτέλεια της αναμονής. Η έγκαιρη επικοινωνία με μηχανικό και η διερεύνηση των δυνατοτήτων τακτοποίησης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, όχι μόνο για την αποφυγή προστίμων, αλλά και για τη διασφάλιση της εμπορικής αξίας του ακινήτου.
Καθώς πλησιάζουμε προς το 2026, το περιθώριο ελιγμών στενεύει. Και για πολλούς ιδιοκτήτες, η απόφαση να δράσουν τώρα ή να καθυστερήσουν άλλο μπορεί να κρίνει αν το ακίνητό τους θα παραμείνει αξιοποιήσιμο ή θα εγκλωβιστεί σε μια μακροχρόνια πολεοδομική εκκρεμότητα.
