Νέους κανόνες στις σχέσεις δανειοληπτών με τράπεζες και servicers επιχειρεί να επιβάλει η κυβέρνηση, βάζοντας συγκεκριμένες προθεσμίες στις διμερείς ρυθμίσεις οφειλών. Οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων θα υποχρεώνονται πλέον να επικοινωνούν με δανειολήπτες που έχουν δάνεια σε καθυστέρηση και να καταθέτουν συγκεκριμένη πρόταση ρύθμισης, ενώ προβλέπεται ακόμη και «πάγωμα» τόκων όταν η καθυστέρηση της διαδικασίας οφείλεται στον πιστωτή.
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που τέθηκε σε διαβούλευση και επιχειρεί να επιταχύνει τις διμερείς διαπραγματεύσεις, οι οποίες μέχρι σήμερα σε αρκετές περιπτώσεις εξελίσσονται με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς.
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι οι servicers δεν θα μπορούν απλώς να περιμένουν τον δανειολήπτη.
Για δάνεια που έχουν περάσει σε καθυστέρηση προβλέπεται συγκεκριμένος μηχανισμός ενεργοποίησης της διαδικασίας, με προθεσμίες τόσο για τον πιστωτή όσο και για τον οφειλέτη.
Παράλληλα, εισάγονται κανόνες για το περιεχόμενο των προτάσεων ρύθμισης, όριο στην προκαταβολή και ειδική προστασία της κύριας κατοικίας όσο βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία.
Υποχρεωτική επικοινωνία από τον servicer
Με το νέο καθεστώς, όταν ένα δάνειο βρίσκεται σε καθυστέρηση για περισσότερες από 90 ημέρες, ο πιστωτής θα πρέπει το αργότερο μέσα σε 60 ημέρες να ενημερώσει τον οφειλέτη για τη δυνατότητα υπαγωγής στη διαδικασία διμερούς ρύθμισης.
Από εκεί ξεκινά ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα.
Ο δανειολήπτης θα διαθέτει δύο μήνες για να υποβάλει την αίτηση και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά.
Από τη στιγμή που ο φάκελος είναι πλήρης, ο πιστωτής θα έχει έως τρεις μήνες για να απαντήσει.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις βασικότερες παρεμβάσεις: η απάντηση δεν μπορεί να είναι αόριστη.
Ο πιστωτής θα πρέπει είτε να υποβάλει πρόταση βιώσιμης ρύθμισης είτε να απορρίψει το αίτημα αιτιολογημένα.
Εφόσον λείπουν απαραίτητα έγγραφα, προβλέπεται μία μόνο παράταση έως 30 ημέρες.
Έναν μήνα θα έχει ο δανειολήπτης
Όταν κατατεθεί η πρόταση από τον πιστωτή, ο δανειολήπτης θα έχει έναν μήνα προκειμένου να αποφασίσει.
Θα μπορεί:
- να αποδεχθεί την πρόταση,
- να την απορρίψει,
- ή να καταθέσει αντιπρόταση.
Εφόσον οι δύο πλευρές καταλήξουν σε συμφωνία, η νέα σύμβαση ρύθμισης θα πρέπει να υπογραφεί μέσα σε έναν μήνα.
Στόχος είναι ολόκληρη η διαδικασία να μην παρατείνεται επ’ αόριστον, όπως μπορεί να συμβαίνει σήμερα, αλλά να ολοκληρώνεται μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο.
Δωρεάν η διαδικασία
Στη νέα διαδικασία θα μπορούν να ενταχθούν φυσικά και νομικά πρόσωπα, με εξαίρεση τις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι θα μπορούν να υπαχθούν ακόμη και οφειλές για τις οποίες έχει αρχίσει διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης, εφόσον δεν έχει ήδη ολοκληρωθεί ο πλειστηριασμός με κατακύρωση.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η διαδικασία θα είναι χωρίς κόστος για τον δανειολήπτη.
Οι πιστωτές δεν θα μπορούν να επιβάλλουν χρέωση στον οφειλέτη για την εξέταση του αιτήματος ρύθμισης.
Πλαφόν 15% στην προκαταβολή
Αλλαγές προβλέπονται και στο περιεχόμενο της πρότασης που θα υποβάλλουν οι servicers.
Η ρύθμιση θα πρέπει να είναι τεκμηριωμένη και να λαμβάνει υπόψη την πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής του δανειολήπτη, καθώς και τις εύλογες δαπάνες διαβίωσής του.
Παράλληλα τίθεται ανώτατο όριο 15% του κεφαλαίου στην προκαταβολή που μπορεί να ζητηθεί.
Ακόμη και αυτό το ποσό, όμως, θα πρέπει να μπορεί να περιορίζεται ή να μηδενίζεται όταν συντρέχουν συγκεκριμένες συνθήκες.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται ιδιαίτερη οικονομική δυσχέρεια, σοβαρά προβλήματα υγείας και κοινωνικά κριτήρια.
Εφόσον δεν καταστεί δυνατή μια συμβατική ρύθμιση, μπορεί να υπάρξει συμφωνία οριστικής διευθέτησης της οφειλής, η οποία, με τη συναίνεση του δανειολήπτη, μπορεί να περιλαμβάνει ακόμη και μεταβίβαση της κυριότητας ακινήτου.
«Ασπίδα» στην πρώτη κατοικία όσο γίνεται η διαπραγμάτευση
Από τις σημαντικότερες προβλέψεις του νέου πλαισίου είναι εκείνη που αφορά την κύρια κατοικία.
Από την υποβολή της πλήρους αίτησης και όσο βρίσκεται σε εξέλιξη η προβλεπόμενη διαδικασία διαπραγμάτευσης, επιβάλλεται στον πιστωτή υποχρέωση καλής πίστης.
Στο διάστημα αυτό δεν θα επιτρέπεται η επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης στην κύρια κατοικία, η λήψη ασφαλιστικών μέτρων ούτε η εγγραφή νέας υποθήκης.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσωρινή προστασία που συνδέεται άμεσα με τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης.
Δεν αποτελεί, όμως, μόνιμη προστασία της πρώτης κατοικίας.
Εάν ο οφειλέτης υπογράψει τη ρύθμιση και στη συνέχεια την αθετήσει, η συγκεκριμένη προστασία αίρεται.
Μάλιστα, η σύμβαση ρύθμισης καθίσταται άμεσα εκτελεστός τίτλος για την ενεργοποίηση μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης.
Η μεγάλη αλλαγή: «Πάγωμα» τόκων αν καθυστερεί ο servicer
Το νομοσχέδιο προβλέπει έναν μηχανισμό που φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει μία από τις συχνότερες καταγγελίες των οφειλετών: τις μεγάλες καθυστερήσεις στις απαντήσεις των εταιρειών διαχείρισης.
Εάν παρέλθει η προβλεπόμενη τρίμηνη προθεσμία χωρίς απάντηση του servicer, η ηλεκτρονική πλατφόρμα θα χαρακτηρίζει αυτομάτως την υπόθεση «εκπρόθεσμη».
Και η καθυστέρηση θα έχει οικονομική συνέπεια για τον πιστωτή.
Για όσο χρονικό διάστημα η υπέρβαση της προθεσμίας οφείλεται σε αυτόν, θα αναστέλλεται ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίηση των τόκων.
Έτσι δημιουργείται για πρώτη φορά ένα άμεσο οικονομικό αντικίνητρο στην καθυστέρηση της διαπραγμάτευσης.
Αυτόματη αναφορά στην Τράπεζα της Ελλάδος
Η υπόθεση δεν θα χρειάζεται μάλιστα να φτάσει στην εποπτική αρχή έπειτα από καταγγελία του πολίτη.
Το πληροφοριακό σύστημα θα αποστέλλει αυτόματη αναφορά στην Τράπεζα της Ελλάδος όταν καταγράφεται παραβίαση της προθεσμίας.
Η Τράπεζα της Ελλάδος αποκτά έτσι ενισχυμένο εποπτικό ρόλο.
Θα μπορεί να ελέγχει εάν τηρούνται οι προθεσμίες και εάν οι απαντήσεις των τραπεζών και των εταιρειών διαχείρισης ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις που θέτει ο νόμος.
Σε περιπτώσεις παραβάσεων ή υποτροπής θα υπάρχει δυνατότητα επιβολής διοικητικών προστίμων και άλλων κυρώσεων.
Για διαφορές επί της ουσίας μεταξύ πιστωτή και δανειολήπτη προβλέπεται συνδρομή του Χρηματοοικονομικού Μεσολαβητή.
Τι γίνεται με τον Εξωδικαστικό Μηχανισμό
Το νέο σύστημα δεν καταργεί ούτε αντικαθιστά τον Εξωδικαστικό Μηχανισμό.
Τα δύο εργαλεία προβλέπεται να λειτουργούν συμπληρωματικά.
Εάν κατά τη διάρκεια της διμερούς διαδικασίας ο οφειλέτης υποβάλει αίτηση στον Εξωδικαστικό, η πρώτη διαδικασία αναστέλλεται.
Εάν η προσπάθεια μέσω του Εξωδικαστικού δεν καταλήξει σε λύση, η διμερής διαπραγμάτευση μπορεί να συνεχιστεί από το σημείο στο οποίο είχε διακοπεί, εφόσον αυτό ζητηθεί εντός 30 ημερών.
Παράλληλα, το γεγονός ότι κάποιος οφειλέτης είχε προηγουμένως προσφύγει στον Εξωδικαστικό δεν θα αποτελεί λόγο για να αρνηθεί ο servicer να συμμετάσχει στη νέα διαδικασία.
Μια τέτοια άρνηση προβλέπεται ότι θα θεωρείται καταχρηστική.
Τι αλλάζει πραγματικά για τους δανειολήπτες
Το κρίσιμο στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ότι επιχειρεί να μετατρέψει τη διμερή ρύθμιση από μια διαδικασία χωρίς σαφή χρονικά όρια σε μια θεσμοθετημένη διαπραγμάτευση με προθεσμίες και συνέπειες.
Ο servicer θα πρέπει να επικοινωνήσει, να εξετάσει τον φάκελο και να απαντήσει.
Και εφόσον απορρίπτει τη ρύθμιση, θα πρέπει να αιτιολογεί την απόφασή του.
Από την άλλη πλευρά, και ο δανειολήπτης θα πρέπει να ανταποκρίνεται μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες και, εφόσον συμφωνήσει σε νέα ρύθμιση, να την τηρεί.
Το μεγάλο στοίχημα θα είναι πλέον η εφαρμογή.
Γιατί οι νέες διατάξεις αποκτούν πραγματική αξία μόνο εφόσον οι αυστηρές προθεσμίες, οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι και οι κυρώσεις εφαρμοστούν στην πράξη.
