Η συζήτηση για τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης επιστρέφει δυναμικά, καθώς οι δημογραφικές πιέσεις και η σύνδεση του ασφαλιστικού συστήματος με το προσδόκιμο ζωής δημιουργούν ανησυχία σε χιλιάδες ασφαλισμένους. Παρότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ειλημμένη απόφαση για αύξηση, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προβλέπει περιοδική επανεξέταση των δεδομένων, με το 2027 και στη συνέχεια το 2030 να βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης.
Οι εξελίξεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ενισχύουν την ανησυχία, καθώς η γήρανση του πληθυσμού υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να αναζητούν τρόπους διατήρησης της βιωσιμότητας των ασφαλιστικών συστημάτων.
Γιατί όλοι κοιτούν το 2027
Το κρίσιμο στοιχείο για την Ελλάδα είναι η λεγόμενη «ρήτρα προσδόκιμου ζωής», δηλαδή ο μηχανισμός που συνδέει τα όρια συνταξιοδότησης με την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής.
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, εξετάζεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα η μεταβολή του προσδόκιμου ζωής και μπορεί, εφόσον προκύψουν οι σχετικές προϋποθέσεις, να ακολουθήσει αναπροσαρμογή των ηλικιακών ορίων.
Προς το τέλος του 2026 ή στις αρχές του 2027 αναμένεται, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, να εξεταστεί η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής των ατόμων άνω των 65 ετών κατά την περίοδο 2016-2025.
Αυτός είναι και ο λόγος που το 2027 έχει μετατραπεί σε ημερομηνία-κλειδί για πολλούς ασφαλισμένους.
Ωστόσο, χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η ύπαρξη του μηχανισμού επανεξέτασης δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποφασιστεί αύξηση των ορίων από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Στο βάθος και το 2030
Ακόμη και αν δεν υπάρξει μεταβολή το 2027, η συζήτηση δεν τελειώνει εκεί.
Νέα αξιολόγηση αναμένεται να πραγματοποιηθεί προς το τέλος του 2029, γεγονός που μπορεί να επαναφέρει το θέμα για εφαρμογή αλλαγών από την 1η Ιανουαρίου 2030.
Αντίστοιχη διαδικασία προβλέπεται να ακολουθήσει και τα επόμενα χρόνια.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι νεότερες ηλικίες βρίσκονται αντιμέτωπες με μεγαλύτερη αβεβαιότητα σε σχέση με το ακριβές ηλικιακό όριο στο οποίο τελικά θα μπορέσουν να συνταξιοδοτηθούν.
Μητρόπουλος: «Τον λογαριασμό θα τον πληρώσουν οι ασφαλισμένοι»
Την ανησυχία ενισχύουν οι εκτιμήσεις του καθηγητή Εργατικού Δικαίου Αλέξη Μητρόπουλου, ο οποίος, μιλώντας στο MEGA, αναφέρθηκε τόσο στην Ελλάδα όσο και στις εξελίξεις στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Κατά τον ίδιο, οι χώρες με έντονο δημογραφικό πρόβλημα βρίσκονται αντιμέτωπες με δύο δύσκολες επιλογές: είτε να αυξήσουν τον εργασιακό βίο είτε να περιορίσουν τις συνταξιοδοτικές δαπάνες.
Ο κ. Μητρόπουλος εκτίμησε μάλιστα ότι το ζήτημα των ορίων ηλικίας θα μπορούσε να βρεθεί στην ατζέντα της επόμενης κυβέρνησης.
Πρόκειται, πάντως, για εκτίμηση και όχι για ανακοινωμένη κυβερνητική απόφαση.
Τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη
Το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σε συνδυασμό με τη μείωση των γεννήσεων μεταβάλλει την αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους και αυξάνει την πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα.
Ο Αλέξης Μητρόπουλος αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στη Γερμανία και τη Δανία, υποστηρίζοντας ότι οι σημερινοί εργαζόμενοι ηλικίας περίπου 35-40 ετών σε ορισμένες χώρες μπορεί μελλοντικά να οδηγούνται σε συνταξιοδότηση στα 69 ή ακόμη και στα 70 χρόνια.
Οι εξελίξεις αυτές παρακολουθούνται στενά και στην Ελλάδα, ακριβώς επειδή το δημογραφικό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μακροπρόθεσμες απειλές για το ασφαλιστικό σύστημα.
Γιατί αυξάνονται οι αιτήσεις συνταξιοδότησης
Η αβεβαιότητα φαίνεται να επηρεάζει ήδη τη συμπεριφορά ασφαλισμένων που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, το κύμα αιτήσεων παραμένει υψηλό, ενώ περίπου επτά στις δέκα νέες αιτήσεις προέρχονται από γυναίκες.
Η ΕΝΥΠΕΚΚ αποδίδει την τάση σε μια σειρά παραγόντων, με σημαντικότερο τον φόβο μελλοντικής αύξησης των ηλικιακών ορίων.
Στους λόγους που αναφέρονται περιλαμβάνονται επίσης η ανησυχία για πιθανές αλλαγές στην εξαγορά πλασματικών ετών, ο τρόπος υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών και η δυνατότητα των συνταξιούχων να συνεχίζουν να εργάζονται με ευνοϊκότερο καθεστώς σε σχέση με το παρελθόν.
Τα πλασματικά έτη παραμένουν «κλειδί»
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η αναγνώριση πλασματικού χρόνου.
Σύμφωνα με την ΕΝΥΠΕΚΚ, σημαντικό ποσοστό ασφαλισμένων αξιοποιεί πλασματικά έτη από σπουδές, στρατιωτική θητεία, τέκνα και άλλες προβλεπόμενες περιπτώσεις, είτε για να θεμελιώσει νωρίτερα συνταξιοδοτικό δικαίωμα είτε για να βελτιώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.
Γι’ αυτό και οποιαδήποτε μελλοντική αλλαγή στο συγκεκριμένο καθεστώς θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικό αριθμό εργαζομένων.
Ποιο είναι το βασικό όριο σήμερα
Για τη μεγάλη πλειονότητα των ασφαλισμένων, το γενικό πλαίσιο προβλέπει πλήρη σύνταξη στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης ή στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης, με τις ειδικότερες προϋποθέσεις και εξαιρέσεις που προβλέπει η ασφαλιστική νομοθεσία.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί μελλοντικά εάν η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής οδηγήσει στην ενεργοποίηση της σχετικής νομοθετικής πρόβλεψης.
Τι πρέπει να κρατήσουν οι ασφαλισμένοι
Για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, η συζήτηση δημιουργεί εύλογη ανησυχία. Χρειάζεται όμως να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ όσων ισχύουν ήδη, όσων προβλέπει ως δυνατότητα ο νόμος και όσων αποτελούν εκτιμήσεις για μελλοντικές κυβερνητικές αποφάσεις.
Μέχρι στιγμής δεν προκύπτει από το κείμενο κάποια οριστική απόφαση που να «κλειδώνει» αύξηση των ελληνικών ορίων ηλικίας από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Υπάρχει, όμως, ο θεσμικός μηχανισμός που επιτρέπει την επανεξέτασή τους με βάση το προσδόκιμο ζωής. Και όσο το δημογραφικό πρόβλημα επιδεινώνεται, τόσο η συζήτηση για το μέχρι ποια ηλικία θα πρέπει να εργάζονται οι σημερινοί 30άρηδες, 40άρηδες και 50άρηδες δύσκολα θα φύγει από την ατζέντα.
