Μια δικαστική απόφαση που αναμένεται να προκαλέσει αλυσιδωτές εξελίξεις για χιλιάδες υπερχρεωμένους πολίτες εκδόθηκε στην Αθήνα, ανοίγοντας ξανά τη συζήτηση για τη δυνατότητα ένταξης οφειλών προς το Δημόσιο και τον e-ΕΦΚΑ στον Νόμο Κατσέλη.
Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών, δικάζοντας σε δεύτερο βαθμό, απέρριψε τις εφέσεις που είχαν ασκήσει το Ελληνικό Δημόσιο και το ΚΕΑΟ, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμη και χρέη προς την Εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία μπορούν να υπαχθούν στις προστατευτικές διατάξεις του Νόμου Κατσέλη υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η απόφαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς έρχεται να αποδομήσει βασικά επιχειρήματα που προέβαλλαν εδώ και χρόνια οι κρατικοί φορείς, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια δυνατότητα είναι δήθεν αντισυνταγματική.
Η υπόθεση που άνοιξε τον δρόμο
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρέθηκε ελεύθερος επαγγελματίας, σκηνογράφος και θεατρικός φωτιστής, ο οποίος είχε βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρά οικονομικά αδιέξοδα, συσσωρεύοντας οφειλές προς τράπεζες, Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία.
Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο είχε ήδη αποφασίσει την υπαγωγή του στον Νόμο Κατσέλη, προβλέποντας:
- καταβολές 300 ευρώ τον μήνα προς τους πιστωτές για τρία χρόνια
- προστασία της κύριας κατοικίας του
- αποπληρωμή ποσού 147.090 ευρώ σε 360 δόσεις για να διατηρήσει το σπίτι του
Ωστόσο, Δημόσιο και ΕΦΚΑ επιχείρησαν να ανατρέψουν την απόφαση μέσω εφέσεων, υποστηρίζοντας ότι οι συγκεκριμένες οφειλές δεν θα έπρεπε να υπάγονται στο καθεστώς προστασίας.
Το βασικό επιχείρημα της Εφορίας
Η πλευρά του Δημοσίου ισχυρίστηκε ότι η ένταξη φορολογικών χρεών στον Νόμο Κατσέλη παραβιάζει τη συνταγματική αρχή της φορολογικής ισότητας.
Με απλά λόγια, η Εφορία υποστήριξε ότι δημιουργείται ευνοϊκή μεταχείριση υπέρ όσων δεν πληρώνουν τις υποχρεώσεις τους, σε σύγκριση με τους συνεπείς φορολογούμενους που καταβάλλουν κανονικά φόρους και εισφορές.
Το δικαστήριο όμως δεν αποδέχθηκε αυτή τη συλλογιστική.
Στην απόφασή του ξεκαθαρίζει ότι ένας πολίτης που έχει αποδεδειγμένα περιέλθει σε μόνιμη οικονομική αδυναμία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια μέτρα και σταθμά όπως κάποιος που διαθέτει κανονική φοροδοτική ικανότητα.
Οι δικαστές τόνισαν ότι πρόκειται για δύο τελείως διαφορετικές περιπτώσεις και συνεπώς δεν υφίσταται ζήτημα άνισης μεταχείρισης.
Το μήνυμα προς το Δημόσιο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σκεπτικό της απόφασης, σύμφωνα με το οποίο το κράτος πρέπει να λειτουργεί και με ρεαλισμό.
Το δικαστήριο ουσιαστικά επισημαίνει ότι πολλές από αυτές τις οφειλές είναι ήδη ανεπίδεκτες είσπραξης, αφού οι οφειλέτες αδυνατούν αντικειμενικά να πληρώσουν.
Μέσω μιας οργανωμένης δικαστικής ρύθμισης, το Δημόσιο έχει τη δυνατότητα να εισπράξει τουλάχιστον μέρος των ποσών, αντί να διατηρεί ανείσπρακτα χρέη που δύσκολα θα αποδοθούν ποτέ.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι το δημόσιο συμφέρον δεν εξυπηρετείται από την οικονομική εξόντωση των πολιτών, αλλά από την επανένταξή τους στην παραγωγική και κοινωνική ζωή.
Τι υποστήριξε ο ΕΦΚΑ
Από την πλευρά του, ο e-ΕΦΚΑ επιχείρησε να εξαιρεθούν οι ασφαλιστικές οφειλές από τη ρύθμιση, επικαλούμενος κίνδυνο για τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών ταμείων.
Το ΚΕΑΟ έκανε λόγο για «εισφοροδοτική αμνηστία», υποστηρίζοντας ότι ενδεχόμενο “κούρεμα” ασφαλιστικών εισφορών θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις μελλοντικές συντάξεις και το ασφαλιστικό σύστημα συνολικά.
Και αυτός όμως ο ισχυρισμός απορρίφθηκε.
Το δικαστήριο ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να γίνεται λόγος για απώλεια πραγματικών εσόδων, όταν πρόκειται για απαιτήσεις που αντικειμενικά δεν είναι δυνατό να εισπραχθούν.
Μεταξύ άλλων, οι δικαστές επεσήμαναν ότι εάν ο ΕΦΚΑ εξαιρούνταν από τη διαδικασία ρύθμισης, τότε η απαλλαγή από τα τραπεζικά χρέη θα έχανε ουσιαστικά το νόημά της, αφού ο πολίτης θα παρέμενε εγκλωβισμένος στις υποχρεώσεις προς τα ασφαλιστικά ταμεία.
Το κρίσιμο θέμα της εμπορικής ιδιότητας
Ένα ακόμη βασικό σημείο της υπόθεσης ήταν το κατά πόσο ο οφειλέτης μπορούσε να θεωρηθεί έμπορος.
Δημόσιο και ΕΦΚΑ υποστήριξαν ότι, επειδή είχε υπάρξει ομόρρυθμο μέλος εταιρείας, δεν θα έπρεπε να υπάγεται στον Νόμο Κατσέλη, ο οποίος αφορά κυρίως φυσικά πρόσωπα χωρίς εμπορική ιδιότητα.
Το δικαστήριο όμως έκρινε ότι στην πραγματικότητα επρόκειτο για «μικρέμπορο», δηλαδή επαγγελματία του οποίου το εισόδημα βασιζόταν κυρίως στην προσωπική εργασία και όχι σε εμπορική κερδοσκοπία.
Έτσι, αναγνώρισε ότι η επαγγελματική του δραστηριότητα είχε περισσότερο χαρακτήρα ελευθέριου επαγγέλματος, επιτρέποντας την πλήρη προστασία του μέσω του νόμου.
Τι σημαίνει η απόφαση για χιλιάδες οφειλέτες
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να αποτελέσει “οδηγό” και για άλλες αντίστοιχες υποθέσεις υπερχρεωμένων πολιτών που έχουν ανοιχτά μέτωπα τόσο με τράπεζες όσο και με το Δημόσιο.
Η απόφαση επαναφέρει δυναμικά στο προσκήνιο το ζήτημα της συνολικής ρύθμισης χρεών και της προστασίας της πρώτης κατοικίας, σε μια περίοδο όπου χιλιάδες νοικοκυριά εξακολουθούν να πιέζονται από αυξημένες υποχρεώσεις, πλειστηριασμούς και ληξιπρόθεσμες οφειλές.
Παράλληλα, στέλνει σαφές μήνυμα ότι η Δικαιοσύνη εξακολουθεί να εξετάζει με κοινωνικά κριτήρια τις υποθέσεις πραγματικά αδύναμων οφειλετών, ειδικά όταν αποδεικνύεται μόνιμη αδυναμία αποπληρωμής.
Η απόφαση δημοσιεύθηκε με επιμέλεια των δικηγόρων Μ. Κούβαρη και Α. Περδικομάτη.
