Η συζήτηση για περισσότερο πράσινο στο Αργοστόλι είναι όχι μόνο θεμιτή αλλά και αναγκαία. Περισσότερα δέντρα, περισσότερη φυσική σκιά, προστασία των ώριμων δέντρων και καλύτεροι χώροι πρασίνου είναι στόχοι με τους οποίους δύσκολα μπορεί κάποιος να διαφωνήσει.
Όμως, όταν ένας διεθνής επιστημονικός κανόνας-οδηγία μετατρέπεται περίπου σε «τεστ» που καλείται να περάσει μια συγκεκριμένη πόλη, χρειάζεται να εξηγούμε στον αναγνώστη τι ακριβώς είναι αυτό που επικαλούμαστε.
Γιατί ο περίφημος 3–30–300 δεν είναι νόμος, ούτε δεσμευτικό ευρωπαϊκό πολεοδομικό πρότυπο, ούτε κάποιο κριτήριο με βάση το οποίο κρίνονται οι ελληνικοί δήμοι.
Είναι μια επιστημονική κατευθυντήρια πρόταση για το αστικό πράσινο.
Και αυτή η λεπτομέρεια αλλάζει αρκετά τη συζήτηση.
Τι είναι πραγματικά το 3–30–300
Ο κανόνας προτάθηκε από τον ερευνητή Cecil Konijnendijk και παρουσιάστηκε επιστημονικά ως μια απλή κατευθυντήρια γραμμή για πιο πράσινες και υγιείς πόλεις.
Προτείνει:
3 καλά αναπτυγμένα δέντρα ορατά από κάθε σπίτι, σχολείο ή χώρο εργασίας.
30% κάλυψη της κάθε γειτονιάς από κόμη δέντρων.
300 μέτρα μέγιστη απόσταση μιας κατοικίας από δημόσιο χώρο πρασίνου.
Μέχρι εδώ, λοιπόν, το δημοσίευμα περιγράφει σωστά τη βασική φιλοσοφία.
Υπάρχει όμως μια πολύ ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που σπανίως αναφέρεται.
Ακόμη και ο ίδιος ο δημιουργός του κανόνα διευκρινίζει ότι ο συγκεκριμένος αριθμός των “3 δέντρων” δεν στηρίζεται σε συγκεκριμένη επιστημονική τεκμηρίωση.
Επιλέχθηκε, μεταξύ άλλων, ώστε το «3–30–300» να αποτελεί έναν απλό και εύκολα απομνημονεύσιμο κανόνα.
Άρα το:
«Ανοίξτε το παράθυρο. Βλέπετε τρία δέντρα;»
είναι ένα ωραίο επικοινωνιακό παιχνίδι.
Δεν είναι όμως επιστημονική μέτρηση της ποιότητας του αστικού περιβάλλοντος μιας πόλης.
Και πώς ακριβώς εξετάστηκε το Αργοστόλι;
Εδώ βρίσκεται το βασικότερο πρόβλημα.
Το άρθρο ρωτά:
«Πόσοι κάτοικοι του Αργοστολίου βλέπουν τρία μεγάλα δέντρα από το σπίτι τους;»
Πολύ ενδιαφέρον ερώτημα.
Ποια είναι η απάντηση;
Δεν υπάρχει.
Ρωτά πόσες γειτονιές διαθέτουν 30% δενδροκάλυψη.
Υπάρχει μέτρηση;
Δεν παρουσιάζεται.
Ρωτά πόσοι κάτοικοι βρίσκονται εντός 300 μέτρων από ποιοτικό χώρο πρασίνου.
Υπάρχει χαρτογράφηση;
Και πάλι όχι.
Επομένως δεν έχουμε αξιολόγηση του Αργοστολίου με βάση τον 3–30–300.
Έχουμε μια υπόθεση ότι το Αργοστόλι πιθανότατα δεν περνά το τεστ, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί το ίδιο το τεστ.
Και αυτά είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Αν θέλουμε πραγματικά το 3–30–300, ας το μετρήσουμε
Εδώ θα μπορούσε να γίνει μια πραγματικά ενδιαφέρουσα δουλειά.
Να χαρτογραφηθεί η κόμη των δέντρων στο Αργοστόλι.
Να υπολογιστεί το ποσοστό δενδροκάλυψης ανά γειτονιά.
Να καταγραφούν οι δημόσιοι χώροι πρασίνου.
Να δημιουργηθούν ζώνες ακτίνας 300 μέτρων γύρω από αυτούς.
Να μετρηθεί πόσος πληθυσμός βρίσκεται εντός και εκτός αυτών των ζωνών.
Και τότε να πούμε:
«Αυτό είναι το Αργοστόλι με βάση τον 3–30–300».
Μάλιστα, η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία ασχολείται ακριβώς με το πώς μπορούν να μετρηθούν αντικειμενικά αυτά τα τρία κριτήρια στις πόλεις.
Αυτό θα ήταν έρευνα.
Το να κοιτάξει κάποιος από το παράθυρό του και να μετρήσει δέντρα είναι μια ωραία αφορμή για συζήτηση.
Δεν είναι πολεοδομική αξιολόγηση.
Το 30% είναι το πραγματικά δύσκολο κομμάτι
Μάλιστα, από τα τρία στοιχεία του κανόνα, το πλέον ενδιαφέρον για το Αργοστόλι δεν είναι καν εάν κάποιος βλέπει τρία δέντρα από το παράθυρό του.
Είναι το 30% της δενδροκάλυψης.
Εκεί χρειάζονται δεδομένα.
Και αυτό ακριβώς θα είχε αξία να μετρηθεί.
Διότι μια πόλη μπορεί να έχει εκατοντάδες ή χιλιάδες δέντρα και παρ’ όλα αυτά να διαθέτει ανεπαρκή συνολική σκίαση, εάν τα δέντρα είναι μικρά, συγκεντρωμένα σε λίγα σημεία ή οι κόμες τους δεν έχουν αναπτυχθεί αρκετά.
Αντιστρόφως, ένας δρόμος με λιγότερα αλλά μεγάλα ώριμα δέντρα μπορεί να διαθέτει εξαιρετική σκίαση.
Γι’ αυτό ακριβώς άλλο “πόσα δέντρα έχουμε” και άλλο “πόση δενδροκάλυψη έχουμε”.
Σε αυτό, μάλιστα, το αρχικό άρθρο έχει δίκιο: η ποιότητα και η ωριμότητα της φύτευσης έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από το να ανακοινώνουμε απλώς αριθμούς νέων φυτεύσεων.
Προσοχή και στα «300 μέτρα»
Υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια.
Το «300» δεν σημαίνει απλώς ότι υπάρχει οπουδήποτε ένα παρτέρι, μια μικρή νησίδα ή τρία δέντρα.
Η σχετική βιβλιογραφία μιλά για πρόσβαση σε ποιοτικό δημόσιο χώρο πρασίνου, ενώ μεταγενέστερη μεθοδολογική εργασία χρησιμοποιεί ως σημείο αναφοράς χώρο τουλάχιστον 0,5 εκταρίου.
Ακόμη και οι διεθνείς προσεγγίσεις δεν είναι απολύτως ταυτόσημες. Έκθεση του ΠΟΥ καταγράφει διαφορετικά πρότυπα και επισημαίνει ότι δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία ακόμη και ως προς το τι απόσταση αντιστοιχεί πρακτικά στην «προσβασιμότητα».
Άρα χρειάζεται περισσότερη προσοχή όταν ένας σύνθετος επιστημονικός σχεδιασμός μετατρέπεται σε:
«Κοίταξες από το παράθυρο; Είδες τρία δέντρα; Πέρασες. Δεν είδες; Κόπηκες».
Δεν λειτουργεί έτσι.
Και τα 3 δισεκατομμύρια δέντρα της ΕΕ;
Εδώ το άρθρο αναφέρει ένα απολύτως υπαρκτό στοιχείο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πράγματι δεσμευθεί για τουλάχιστον 3 δισεκατομμύρια επιπλέον δέντρα έως το 2030 στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών στρατηγικών για τη βιοποικιλότητα και τα δάση.
Μόνο που αυτό δεν αποτελεί τον κανόνα 3–30–300 για το Αργοστόλι.
Είναι διαφορετική ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική.
Η παράθεσή του μπορεί να ενισχύει το γενικό επιχείρημα ότι η Ευρώπη επιδιώκει περισσότερα δέντρα, αλλά δεν αποδεικνύει ότι μια συγκεκριμένη γειτονιά του Αργοστολίου βρίσκεται κάτω από κάποιο θεσμοθετημένο ευρωπαϊκό όριο.
Ναι, λοιπόν, να συζητήσουμε σοβαρά για περισσότερο πράσινο
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο.
Δεν χρειάζεται να απορρίψουμε τον 3–30–300 επειδή δεν είναι νόμος.
Το αντίθετο.
Θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εργαλείο για τον Δήμο Αργοστολίου.
Να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός για τις επόμενες αναπλάσεις.
Να προστατευθούν τα ώριμα δέντρα.
Να επιλεγούν κατάλληλα είδη για το κλίμα της Κεφαλονιάς.
Να δημιουργηθούν νέες δενδροστοιχίες όπου πραγματικά χωρούν.
Να αυξηθεί η σκίαση των πεζοδρομίων.
Να συνδεθούν πλατείες, παιδικές χαρές και χώροι πρασίνου.
Και, κυρίως, να μετρηθεί πρώτα η πραγματική σημερινή κατάσταση.
Γιατί αυτό θα ήταν πραγματικά χρήσιμο.
Ας κάνουμε λοιπόν το τεστ – αλλά ολόκληρο
Η ιδέα του άρθρου έχει ενδιαφέρον.
Μόνο που εάν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε έναν επιστημονικό κανόνα για να αξιολογήσουμε το Αργοστόλι, πρέπει να το κάνουμε σοβαρά.
Όχι με μία φωτογραφία.
Όχι με μια ματιά από ένα μπαλκόνι.
Όχι με γενικές εντυπώσεις.
Με στοιχεία.
Πόση είναι σήμερα η πραγματική δενδροκάλυψη του Αργοστολίου;
Ποιες γειτονιές βρίσκονται κάτω από 30%;
Πόσες κατοικίες απέχουν περισσότερο από 300 μέτρα από κατάλληλο δημόσιο χώρο πρασίνου;
Πώς έχει μεταβληθεί η δενδροκάλυψη τα τελευταία δέκα ή είκοσι χρόνια;
Πόσα ώριμα δέντρα υπάρχουν σήμερα και πόσα υπήρχαν παλαιότερα;
Αν έχουμε αυτές τις απαντήσεις, τότε μπορούμε να κάνουμε μια σοβαρή συζήτηση για το πού βρίσκεται το Αργοστόλι και πού πρέπει να φτάσει.
Μέχρι τότε, το 3–30–300 είναι μια ενδιαφέρουσα διεθνής κατευθυντήρια αρχή και μια καλή αφορμή για περισσότερο πράσινο.
Δεν είναι όμως πιστοποιητικό πολεοδομικής καταλληλότητας.
Και σίγουρα δεν αρκεί να ανοίξουμε το παράθυρο, να μετρήσουμε μέχρι το τρία και να αποφασίσουμε ότι ολόκληρο το Αργοστόλι απέτυχε στις εξετάσεις.
