Υπάρχει μια φωτογραφία από το κέντρο του Αργοστολίου που πράγματι δεν είναι όμορφη.
Ένα καλαθάκι στο Λιθόστρωτο έχει ξεχειλίσει. Γύρω του το πλακόστρωτο είναι λερωμένο. Πλαστικά μπουκάλια, ποτήρια, συσκευασίες και κάθε λογής μικροαπορρίμματα έχουν δημιουργήσει μια εικόνα που κανείς δεν θέλει να βλέπει στην καρδιά της πόλης, ιδιαίτερα τον Αύγουστο.
Μόνο που κοιτάζοντας προσεκτικά τη φωτογραφία γεννιέται και ένα διαφορετικό ερώτημα.
Ποιος έβαλε όλα αυτά τα σκουπίδια εκεί;
Γιατί υπάρχει μια περίεργη συνήθεια στον δημόσιο διάλογο: φωτογραφίζουμε έναν γεμάτο κάδο ή ένα ξεχειλισμένο καλαθάκι και σχεδόν αυτομάτως η συζήτηση μεταφέρεται στον Δήμο, στον αρμόδιο Αντιδήμαρχο, στην υπηρεσία καθαριότητας.
Η ευθύνη του Δήμου υπάρχει και είναι αυτονόητη.
Αλλά υπάρχει και η προσωπική ευθύνη του πολίτη, του επισκέπτη και του επαγγελματία.
Και αυτή δεν μπορεί κάθε φορά να εξαφανίζεται από τη φωτογραφία.
Ας κοιτάξουμε καλύτερα τι δείχνει η φωτογραφία
Η συγκεκριμένη εικόνα έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δείχνει κάτι περισσότερο από ένα γεμάτο καλαθάκι.
Βλέπουμε μεγάλες ποσότητες από πλαστικά μπουκάλια, ποτήρια και συσκευασίες να έχουν στοιβαχτεί επάνω του.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία.
Όταν βλέπεις ότι ένα καλαθάκι έχει ήδη γεμίσει, τι κάνεις;
Προσθέτεις και το δικό σου μπουκάλι στην κορυφή;
Σφηνώνεις ακόμη ένα ποτήρι;
Αφήνεις τη σακούλα σου απ’ έξω;
Ή περπατάς λίγα μέτρα περισσότερο μέχρι να βρεις διαθέσιμο κάδο;
Η απάντηση θα έπρεπε να είναι αυτονόητη.
Κι όμως, πολύ συχνά δεν είναι.
Το καλαθάκι του δρόμου δεν είναι κάδος απεριόριστης χωρητικότητας
Τα μικρά καλαθάκια που βρίσκονται στους δρόμους μιας πόλης έχουν συγκεκριμένο σκοπό.
Εξυπηρετούν τον πεζό που θέλει να πετάξει ένα μικρό αντικείμενο κατά τη μετακίνησή του.
Δεν έχουν σχεδιαστεί για να δέχονται ανεξέλεγκτα μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων.
Η λογική αυτή δεν είναι κάποια ιδιαιτερότητα του Αργοστολίου. Δημοτικοί κανονισμοί και οδηγίες καθαριότητας σε όλη τη χώρα προβλέπουν υποχρεώσεις και για τους ίδιους τους πολίτες και τις επιχειρήσεις: τα απορρίμματα πρέπει να τοποθετούνται στους κατάλληλους κάδους και όχι να εγκαταλείπονται σε κοινόχρηστους χώρους ή έξω από τα προβλεπόμενα μέσα συλλογής.
Άρα η καθαριότητα δεν είναι μια υπηρεσία που αγοράζουμε με τα δημοτικά τέλη και από εκεί και πέρα αποκτούμε το δικαίωμα να πετάμε οτιδήποτε, οπουδήποτε και οποτεδήποτε.
Είναι σχέση δύο πλευρών.
«Μα ο Δήμος πρέπει να τα μαζεύει»
Βεβαίως.
Και πρέπει να τα μαζεύει εγκαίρως.
Ιδίως στο Λιθόστρωτο, ιδιαίτερα τον Αύγουστο, η υπηρεσία καθαριότητας πρέπει να έχει αυξημένα αντανακλαστικά.
Αν ένα συγκεκριμένο καλαθάκι γεμίζει επανειλημμένα, ο Δήμος πρέπει να το γνωρίζει και να προσαρμόσει τη συχνότητα αποκομιδής.
Αν χρειάζεται μεγαλύτερο δοχείο απορριμμάτων, ας τοποθετηθεί.
Αν το πλακόστρωτο χρειάζεται πλύσιμο, πρέπει να πλυθεί.
Αν υπάρχει δυσοσμία, πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Τίποτε από αυτά δεν αμφισβητείται.
Αλλά το γεγονός ότι ο Δήμος έχει υποχρέωση να καθαρίζει δεν σημαίνει ότι ο πολίτης έχει δικαίωμα να ρυπαίνει.
Αυτές οι δύο προτάσεις μπορούν να είναι ταυτόχρονα αληθινές.
Πότε χάσαμε την έννοια της προσωπικής ευθύνης;
Αυτό ίσως είναι το μεγαλύτερο ζήτημα που αναδεικνύει η συγκεκριμένη εικόνα.
Έχουμε μάθει να αναζητούμε πάντοτε έναν θεσμικό υπεύθυνο.
Ένα σκουπίδι στον δρόμο;
Ο Δήμος.
Ένα γεμάτο καλαθάκι;
Ο Αντιδήμαρχος.
Μια σακούλα δίπλα στον κάδο;
Η υπηρεσία καθαριότητας.
Σπάνια όμως κάνουμε την προηγούμενη ερώτηση:
Ποιος το πέταξε;
Το μπουκάλι δεν πήγε μόνο του εκεί.
Το πλαστικό ποτήρι δεν εμφανίστηκε από το πουθενά.
Κάποιος τα κρατούσε στα χέρια του.
Κάποιος είδε το ήδη γεμάτο καλαθάκι.
Και κάποιος αποφάσισε ότι «αφού υπάρχει εκεί ένα καλαθάκι, θα τα αφήσω».
Από εκεί ξεκινά η βρωμιά μιας πόλης.
Ο Δήμος καλείται μετά να την απομακρύνει.
Ούτε ο Αντιδήμαρχος μπορεί να στέκεται δίπλα σε κάθε καλαθάκι
Υπάρχει επίσης κάτι υπερβολικά εύκολο στην ερώτηση «ο αρμόδιος Αντιδήμαρχος δεν περνά από εκεί;».
Ο αρμόδιος Αντιδήμαρχος έχει πολιτική ευθύνη για τη λειτουργία της υπηρεσίας.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχουν πρόγραμμα, προσωπικό, έλεγχος, επαρκής συχνότητα αποκομιδής και γρήγορη αντιμετώπιση προβλημάτων.
Δεν σημαίνει ότι ο Αντιδήμαρχος πρέπει να βρίσκεται κάθε στιγμή στη Χοϊδά για να παρακολουθεί εάν το τελευταίο πλαστικό μπουκάλι ξεπέρασε το χείλος του καλαθιού.
Ένας Δήμος αξιολογείται από το σύστημα καθαριότητας που έχει οργανώσει.
Και το σύστημα πρέπει να αξιολογείται με πραγματικά δεδομένα: πόσο συχνά καθαρίζεται η περιοχή, πότε αδειάζουν τα καλαθάκια, πόσο γρήγορα αντιμετωπίζονται προβλήματα και εάν υπάρχουν σημεία στα οποία απαιτείται συχνότερη παρέμβαση.
Η φωτογραφία λέει κάτι και για εμάς
Υπάρχει μάλιστα μια λεπτομέρεια στη φωτογραφία που αξίζει μεγαλύτερη προσοχή.
Το καλαθάκι φαίνεται ήδη υπερπλήρες.
Και όμως συνεχίζουν να υπάρχουν απορρίμματα στοιβαγμένα μέχρι επάνω.
Αυτό σημαίνει ότι, κάποια στιγμή, ένας άνθρωπος πλησίασε σε ένα ήδη γεμάτο καλαθάκι και αποφάσισε να προσθέσει το δικό του σκουπίδι.
Μετά πιθανότατα ένας δεύτερος έκανε το ίδιο.
Και ένας τρίτος.
Κάπως έτσι δημιουργείται η εικόνα που μετά φωτογραφίζουμε και παρουσιάζουμε ως αποκλειστικό πρόβλημα της υπηρεσίας καθαριότητας.
Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να συζητήσουμε.
Και οι επιχειρήσεις έχουν ευθύνη
Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση.
Το Λιθόστρωτο δεν είναι μια οποιαδήποτε κατοικημένη γειτονιά. Είναι το εμπορικό κέντρο της πόλης.
Υπάρχουν καταστήματα, χώροι εστίασης και μεγάλη κατανάλωση προϊόντων μιας χρήσης.
Δεν μπορεί επομένως όλο αυτό το φορτίο να καταλήγει ανεξέλεγκτα στα μικρά καλαθάκια των πεζών.
Η γενικότερη λογική των κανονισμών καθαριότητας είναι σαφής: υποχρεώσεις δεν έχει μόνο ο Δήμος αλλά και οι επιχειρήσεις, οι κάτοικοι και οι χρήστες του δημόσιου χώρου. Σε δήμους, για παράδειγμα, προβλέπεται ρητά ότι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν κοινόχρηστους χώρους οφείλουν να συμβάλλουν στη διατήρησή τους καθαρούς ανεξάρτητα από τον δημοτικό καθαρισμό.
Δεν μπορούμε να ζητάμε από μια τουριστική πόλη να λειτουργεί με ευρωπαϊκές προδιαγραφές και ταυτόχρονα να θεωρούμε ότι η συμπεριφορά του καθενός στον δημόσιο χώρο δεν έχει καμία σημασία.
Η καθαρή πόλη δεν δημιουργείται μόνο με περισσότερα απορριμματοφόρα
Ακόμη και η καλύτερη υπηρεσία καθαριότητας έχει ένα όριο.
Μπορείς να αυξήσεις τα δρομολόγια.
Μπορείς να βάλεις περισσότερα καλαθάκια.
Μπορείς να κάνεις περισσότερα πλυσίματα.
Μπορείς να αυξήσεις το προσωπικό.
Αν όμως λίγα λεπτά μετά τον καθαρισμό κάποιος θεωρεί φυσιολογικό να αφήσει τα απορρίμματά του όπου τον βολεύει, το πρόβλημα θα επιστρέψει.
Γι’ αυτό άλλωστε ακόμη και η επίσημη πολιτική πρόληψης αποβλήτων αντιμετωπίζει την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών και τη συνεργασία Δήμων, επιχειρήσεων και κοινωνίας ως μέρος της λύσης.
Η καθαριότητα είναι δημοτική αρμοδιότητα.
Η καθαρή πόλη όμως είναι συλλογικό αποτέλεσμα.
Να ζητάμε ευθύνες – από όλους
Αυτό δεν είναι άλλοθι για καμία Δημοτική Αρχή.
Αν η αποκομιδή δεν επαρκεί, να ενισχυθεί.
Αν τα καλαθάκια έχουν φθαρεί, να αντικατασταθούν.
Αν ένα σημείο μυρίζει, να πλυθεί.
Αν η αυξημένη τουριστική κίνηση δημιουργεί μεγαλύτερο φορτίο, το πρόγραμμα καθαριότητας πρέπει να προσαρμοστεί.
Αλλά μαζί με όλα αυτά χρειάζεται επιτέλους να μπει στη δημόσια συζήτηση και η άλλη πλευρά.
Η προσωπική ευθύνη.
Δεν γίνεται να απαιτούμε πεντακάθαρο Αργοστόλι και ταυτόχρονα να θεωρούμε φυσιολογικό να στοιβάζουμε το μπουκάλι μας πάνω σε ένα ήδη ξεχειλισμένο καλαθάκι.
Δεν γίνεται να ζητάμε σεβασμό στον δημόσιο χώρο μόνο από τον Δήμο.
Ο δημόσιος χώρος είναι δικός μας.
Και επομένως η υποχρέωση να τον σεβόμαστε είναι επίσης δική μας.
Η ερώτηση λοιπόν πρέπει να αλλάξει
Αντί να ρωτάμε μόνο:
«Πού είναι ο Δήμος;»
ίσως κάποιες φορές πρέπει να ρωτήσουμε και:
«Ποιος πέταξε όλα αυτά εκεί;»
Η φωτογραφία από το Λιθόστρωτο ασφαλώς δημιουργεί υποχρέωση στον Δήμο να καθαρίσει το σημείο.
Δημιουργεί όμως και έναν καθρέφτη για όλους εμάς.
Γιατί ο Δήμος έχει την ευθύνη να μαζεύει τα σκουπίδια.
Δεν είναι όμως ο Δήμος αυτός που τα πετά.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο άβολη αλλά και η πιο χρήσιμη αλήθεια της συγκεκριμένης εικόνας:
Καμία υπηρεσία καθαριότητας δεν μπορεί να κρατήσει πραγματικά καθαρή μια πόλη, αν οι ίδιοι οι άνθρωποι που τη χρησιμοποιούν δεν θεωρούν προσωπική τους υπόθεση να μην τη λερώνουν.
