«Γίδια», «ηλίθιοι», «μπε μπε μπε» και «αναλύσεις από τον πάγκο των τυριών του Σκλαβενίτη».
Εντυπωσιακό λεξιλόγιο.
Μόνο που όταν αποφασίζεις να εμφανιστείς ως ο άνθρωπος που βάζει στη θέση τους όλους τους αδαείς του διαδικτύου, υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια:
πρέπει τα δικά σου επιχειρήματα να αντέχουν στον ίδιο έλεγχο που απαιτείς από τους άλλους.
Και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα.
Γιατί μέσα στα οκτώ σημεία υπάρχουν πράγματι περιπτώσεις όπου κυκλοφόρησαν ανακριβείς ή παραπλανητικοί ισχυρισμοί.
Από αυτό όμως μέχρι το συμπέρασμα ότι κάθε κριτική στην κυβέρνηση, στη ΔΕΗ, στα data centers ή στην αγορά καυσίμων αποτελεί «παπάτζα», υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Και αυτή την απόσταση δεν τη γεφυρώνεις γράφοντας «μπε μπε μπε».
Τη γεφυρώνεις με στοιχεία.
1. Μαζωνάκης: το πραγματικό σκάνδαλο δεν εξαφανίζεται λόγω μιας συνωνυμίας
Ας δεχθούμε ότι κυκλοφόρησε λανθασμένος ισχυρισμός πως συγκεκριμένο πρόσωπο είχε διοριστεί από την κυβέρνηση και ότι επρόκειτο για συνωνυμία.
Εφόσον είναι έτσι, το fake πρέπει να διορθωθεί.
Τελεία.
Αλλά τι ακριβώς αποδεικνύει αυτό για την ουσία της υπόθεσης Μαζωνάκη;
Σχεδόν τίποτα.
Οι Αρχές διερευνούν τις συνθήκες του θανάτου του τραγουδιστή και τη λειτουργία του συγκεκριμένου χώρου. Ο ίδιος ο γιατρός φέρεται να κατέθεσε ότι την πλασμαφαίρεση πραγματοποίησε η σύζυγός του, ενώ ακολούθησαν αστυνομική, εισαγγελική και πειθαρχική διερεύνηση.
Ακόμη σοβαρότερο: σύμφωνα με όσα δήλωσε δημόσια ο υπουργός Υγείας, η άδεια του χώρου αφορούσε απλό παθολογικό ιατρείο και σε τέτοιο χώρο δεν επιτρέπεται να πραγματοποιείται πλασμαφαίρεση. Το MEGA μετέδωσε επίσης ότι η συγκεκριμένη πράξη απαιτεί νοσοκομειακό ή αντίστοιχα οργανωμένο περιβάλλον.
Άρα το επιχείρημα:
«Κάποιος μπέρδεψε δύο συνώνυμους, συνεπώς καταρρέει το αφήγημα»
είναι λογικό τέχνασμα.
Καταρρέει ο συγκεκριμένος λανθασμένος ισχυρισμός.
Δεν καταρρέουν τα πραγματικά ερωτήματα της υπόθεσης.
2. Οι φωτογραφίες με κυβερνητικά στελέχη
Το ίδιο ισχύει και εδώ.
Αν αποδόθηκε σε συγκεκριμένο πρόσωπο φωτογραφία άλλου ανθρώπου επειδή έμοιαζαν, αυτό είναι λάθος.
Και πρέπει να διορθωθεί.
Αλλά η διόρθωση ενός fake δεν αποτελεί αθωωτική απόφαση για οτιδήποτε άλλο ερευνάται.
Αυτό είναι το παράδοξο ολόκληρου του κειμένου.
Κατηγορεί τους άλλους ότι γενικεύουν από ελλιπή δεδομένα και στη συνέχεια κάνει ακριβώς το ίδιο από την ανάποδη.
3. Άλλο «η κυβέρνηση παρουσίασε τη δουλειά της» και άλλο υπουργικός χαιρετισμός
Και εδώ η διάκριση είναι σωστή.
Ένας υπουργός που χαιρετίζει μια επιστημονική εκδήλωση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το υπουργείο υιοθετεί κάθε θεραπευτική μέθοδο που μπορεί να παρουσιαστεί εκεί.
Επομένως, αν αυτό ήταν το πραγματικό περιστατικό, δεν πρέπει να διογκώνεται.
Μέχρι εδώ σωστά.
Το ερώτημα όμως παραμένει:
τι σχέση έχει αυτό με τη νομιμότητα της πλασμαφαίρεσης στο συγκεκριμένο ιατρείο;
Καμία.
Κι όμως τα τέσσερα πρώτα σημεία παρουσιάζονται σαν ένα ενιαίο πακέτο που δήθεν αποδεικνύει ότι ολόκληρη η δημόσια συζήτηση ήταν κατασκευασμένη.
Δεν ήταν.
Η ίδια η πολιτεία ερευνά την υπόθεση.
4. Πλασμαφαίρεση και αιμοκάθαρση: εδώ γίνεται το μεγαλύτερο μπέρδεμα
Εάν πράγματι κάποιο δημοσίευμα παρουσίασε κυβερνητική συζήτηση για την αιμοκάθαρση τουριστών ως κρατική «διαφήμιση της πλασμαφαίρεσης», τότε μιλάμε για δύο διαφορετικές ιατρικές διαδικασίες και η σύγχυση πρέπει να διορθωθεί.
Αλλά και πάλι:
τι σχέση έχει αυτό με το εάν επιτρεπόταν να πραγματοποιείται πλασμαφαίρεση στο συγκεκριμένο ιατρείο;
Καμία.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ απλούστερο:
Είχε ο συγκεκριμένος χώρος την απαιτούμενη άδεια για τη συγκεκριμένη ιατρική πράξη;
Οι μέχρι τώρα δημόσιες πληροφορίες και οι δηλώσεις του υπουργού Υγείας δείχνουν ότι αυτό ακριβώς αποτελεί κεντρικό αντικείμενο της έρευνας.
Τα υπόλοιπα είναι αντιπερισπασμός.
5. Tesla FSD: εδώ η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη
Πάμε στο FSD.
Είναι σωστό ότι η Ελλάδα δεν αποφασίζει μόνη της κατά το δοκούν ότι «από αύριο κυκλοφορεί το FSD».
Η ευρωπαϊκή έγκριση οχημάτων και συστημάτων λειτουργεί μέσα σε εναρμονισμένο κανονιστικό πλαίσιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι μέσω του Whole Vehicle Type-Approval System μια έγκριση τύπου που αποκτάται σε κράτος-μέλος μπορεί να ισχύει σε ολόκληρη την ΕΕ.
Αλλά εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που χαλάει την απόλυτη βεβαιότητα του post.
Η ίδια η Tesla αναφέρει ότι το FSD (Supervised) μπορεί να απαιτεί ρητή ρυθμιστική έγκριση από τις τοπικές αρχές, ανάλογα με τη χώρα. Και στην τρέχουσα λίστα ευρωπαϊκών αγορών όπου αναφέρει επιτυχημένο rollout περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, Ολλανδία, Δανία, Βέλγιο και Σλοβενία — όχι την Ελλάδα.
Άρα ούτε το «η Ελλάδα θα το εγκρίνει μόνη της» είναι ακριβές ούτε όμως και το «η Ελλάδα δεν έχει καμία απολύτως εμπλοκή».
Η πραγματικότητα είναι πιο τεχνική.
Και, δυστυχώς, η πραγματικότητα δεν χωράει εύκολα σε ένα «μπε».
6. Φορολογία: τζίρος και κρατικά έσοδα πράγματι δεν είναι το ίδιο
Εδώ η βασική παρατήρηση είναι σωστή.
Τζίρος συναλλαγών δεν σημαίνει φορολογικά έσοδα του Δημοσίου.
Αν κάποιος παρουσίασε στοιχεία συνολικής αξίας συναλλαγών ως χρήματα που εισέπραξε ο κρατικός προϋπολογισμός, πρόκειται για θεμελιώδες οικονομικό λάθος.
Όμως και εδώ χρειάζεται το ίδιο μέτρο που απαιτείται από τους άλλους.
Ποια ακριβώς στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν;
Ποια ήταν η αρχική πηγή;
Ποιο μέγεθος παρουσιάστηκε ως ποιο;
Χωρίς αυτά, δεν έχουμε fact-check.
Έχουμε κάποιον που μας διαβεβαιώνει ότι έκανε fact-check.
Και αυτά είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
7. ΔΕΗ και Amazon: εδώ αρχίζει η πραγματική «παπάτζα»
Το post υποστηρίζει περίπου ότι η ανησυχία για την κατανάλωση νερού και ενέργειας από τα data centers αποτελεί αφήγημα που ξεκίνησε στις ΗΠΑ και ότι υπάρχουν στοιχεία πως πίσω από την εκστρατεία βρίσκεται κινεζική χρηματοδότηση.
Πολύ σοβαρός ισχυρισμός.
Πού είναι τα στοιχεία;
Δεν παρατίθενται.
Και στον έλεγχο που κάναμε δεν βρήκαμε αξιόπιστη τεκμηρίωση που να επιτρέπει να παρουσιάσουμε αυτόν τον ισχυρισμό ως γεγονός.
Αν υπάρχει συγκεκριμένη έρευνα που αποδεικνύει χρηματοδότηση από την Κίνα μιας οργανωμένης αμερικανικής καμπάνιας εναντίον των data centers, ας παρουσιαστεί.
Μέχρι τότε είναι ισχυρισμός.
Όχι fact.
Και τα data centers καταναλώνουν πράγματι ενέργεια
Αυτό δεν είναι άποψη κάποιου «αρνητή της προόδου».
Το αμερικανικό Department of Energy επισημαίνει ότι η ηλεκτρική ζήτηση των data centers αυξάνεται γρήγορα, ότι οι μεγάλες συγκεντρώσεις φορτίου μπορούν να επηρεάσουν περιφερειακά ηλεκτρικά δίκτυα και ότι απαιτούν αξιόπιστη συνεχή τροφοδοσία.
Το ίδιο Department of Energy έχει ολόκληρο τεχνικό οδηγό για τη χρήση νερού στην ψύξη data centers, σημειώνοντας ότι τα συστήματα με πύργους ψύξης μπορούν να είναι υδροβόρα, αλλά και ότι υπάρχουν τεχνολογίες που μειώνουν δραστικά την κατανάλωση.
Άρα:
«Τα data centers θα μας πιουν όλο το νερό»;
Υπεραπλούστευση.
«Τα σύγχρονα data centers δεν έχουν ουσιαστικό ενεργειακό ή υδατικό αποτύπωμα»;
Επίσης υπεραπλούστευση.
Το σωστό ερώτημα είναι ποια τεχνολογία ψύξης θα χρησιμοποιηθεί, ποια θα είναι η πραγματική κατανάλωση νερού, ποια η ηλεκτρική ισχύς και από πού θα τροφοδοτείται.
Και εδώ υπάρχει κάτι ακόμη σημαντικό
Η επίσημη ανακοίνωση της ίδιας της ΔΕΗ για το project με την AWS μιλά για αρχική ισχύ τροφοδοσίας 300 MW και πιθανή επέκταση έως 1 GW.
Επίσης αναφέρει ότι η AWS θα αγοράζει και η ΔΕΗ θα παρέχει ενέργεια μέσω μακροχρόνιων PPAs από ανανεώσιμες πηγές.
Άρα η φράση ότι ένα τέτοιο data center περίπου «δεν θέλει ενέργεια» δεν στέκει.
300 MW αρχικής ισχύος δεν είναι αμελητέο ενεργειακό μέγεθος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επένδυση είναι κακή.
Σημαίνει ότι έχει ενεργειακές απαιτήσεις που πρέπει να εξεταστούν σοβαρά.
Και υπάρχει μία ακόμη διόρθωση: προς το παρόν δεν έχουμε ολοκληρωμένο έργο με όλους τους όρους κλειδωμένους. Η ΔΕΗ ανακοίνωσε δεσμευτικό MoU, αλλά διευκρινίζει ότι το project και οι εμπορικοί όροι τελούν υπό την υπογραφή οριστικών συμφωνιών, due diligence, σύνδεση στο δίκτυο και τις απαιτούμενες εγκρίσεις.
Αυτή είναι η πραγματική εικόνα.
Ούτε καταστροφολογία.
Ούτε θριαμβολογία.
8. «Η ΔΕΗ αξίζει 14,6 δισ., άρα…»
Και εδώ εμφανίζεται ένα κλασικό λογικό άλμα.
Ας υποθέσουμε ότι τα χρηματιστηριακά στοιχεία που παρατίθενται είναι απολύτως ακριβή.
Η μεγάλη αύξηση της κεφαλαιοποίησης μιας εταιρείας αποτελεί σημαντικό οικονομικό γεγονός.
Αλλά τι ακριβώς αποδεικνύει για κάθε επιμέρους πολιτική της;
Μια εισηγμένη εταιρεία μπορεί ταυτόχρονα:
να έχει αυξήσει θεαματικά την αξία της,
να πραγματοποιεί μεγάλες επενδύσεις,
να έχει βελτιώσει οικονομικά μεγέθη,
και να δέχεται απολύτως νόμιμη κριτική για συγκεκριμένες επιχειρηματικές επιλογές.
Η χρηματιστηριακή αξία δεν είναι πιστοποιητικό πολιτικού αλάθητου.
Όπως ακριβώς η πτώση μιας μετοχής δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι μια κυβέρνηση απέτυχε.
9. Καύσιμα: εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη υπεκφυγή
Και φτάνουμε στο καλύτερο.
«Τα καρτέλ θησαυρίζουν και για όλα φταίει ο Μητσοτάκης. Είναι ο Μητσοτάκης μάλλον που έβαλε τους Χούθι να βομβαρδίσουν τη Μέκκα».
Όχι.
Προφανώς ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν ελέγχει τους Χούθι.
Ούτε καθορίζει την τιμή του Brent.
Ούτε προκάλεσε τη σημερινή γεωπολιτική κρίση.
Και πράγματι υπάρχει σοβαρός διεθνής παράγοντας πίσω από τη σημερινή εκτίναξη των τιμών: οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν πλήξει ενεργειακές υποδομές και θαλάσσιες μεταφορές, ενώ η Aramco έχει ακυρώσει ή αναβάλει φορτία προς ευρωπαϊκά διυλιστήρια.
Στην Ελλάδα η αμόλυβδη είχε ήδη φθάσει περίπου στα 2,20 ευρώ κατά μέσο όρο σε πρόσφατα στοιχεία, με υψηλότερες τιμές σε επιμέρους περιοχές.
Αλλά από πότε η ύπαρξη διεθνούς αιτίας σημαίνει ότι μια κυβέρνηση δεν έχει καμία ευθύνη για την πολιτική αντιμετώπισης των συνεπειών;
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ταχυδακτυλουργία.
Άλλο:
«Ο Μητσοτάκης προκάλεσε την αύξηση της διεθνούς τιμής πετρελαίου».
Προφανώς ψευδές.
Και άλλο:
«Τι κάνει η κυβέρνηση όταν η βενζίνη φτάνει σε αυτά τα επίπεδα;»
Απολύτως θεμιτό πολιτικό ερώτημα.
Η κυβέρνηση αποφασίζει για τη φορολογία των καυσίμων.
Η κυβέρνηση αποφασίζει αν και πώς θα παρέμβει.
Η κυβέρνηση έχει ελεγκτικούς μηχανισμούς για την αγορά.
Η κυβέρνηση αποφασίζει ποια εισοδηματικά ή άλλα μέτρα θα χρησιμοποιήσει για να περιορίσει την επίπτωση στα νοικοκυριά.
Άρα το «φταίν οι Χούθι» εξηγεί μέρος της αιτίας της διεθνούς αύξησης.
Δεν απαντά στο ερώτημα της εσωτερικής πολιτικής αντιμετώπισης.
Και οι ΗΠΑ;
Το ότι οι τιμές αυξάνονται και στις ΗΠΑ είναι χρήσιμο στοιχείο επειδή αποδεικνύει ότι υπάρχει διεθνής ενεργειακή κρίση.
Δεν αποδεικνύει ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί να αξιολογηθεί για τη δική της αντίδραση.
Ακριβώς όπως ένας διεθνής πληθωρισμός δεν σημαίνει ότι όλες οι χώρες έχουν τον ίδιο πληθωρισμό, την ίδια φορολογία, τους ίδιους μισθούς και την ίδια αγοραστική δύναμη.
Αυτό είναι το λάθος της σύγκρισης.
Τελικά ποιος κάνει «παπάτζα»;
Το αρχικό post ξεκινά από μια σωστή αφετηρία:
τα fake news πρέπει να αποκαλύπτονται.
Συμφωνούμε απολύτως.
Εάν κάποιος μπέρδεψε συνώνυμους, να διορθωθεί.
Εάν χρησιμοποίησε φωτογραφία άλλου ανθρώπου, να διορθωθεί.
Εάν μπέρδεψε αιμοκάθαρση με πλασμαφαίρεση, να διορθωθεί.
Εάν παρουσίασε τζίρο ως κρατικά έσοδα, να διορθωθεί.
Αλλά fact-checking δεν σημαίνει:
«Βρήκα τέσσερα λάθη στο Facebook, άρα κάθε κριτική στην κυβέρνηση είναι για γίδια».
Ούτε:
«Η μετοχή της ΔΕΗ ανέβηκε, άρα όποιος ρωτά για την ενεργειακή κατανάλωση ενός data center είναι ηλίθιος».
Ούτε:
«Οι Χούθι επηρεάζουν το πετρέλαιο, άρα δεν δικαιούσαι να ρωτάς τι κάνει η ελληνική κυβέρνηση για τη βενζίνη».
Και σίγουρα fact-checking δεν είναι να πετάς έναν εξαιρετικά σοβαρό ισχυρισμό περί κινεζικής χρηματοδότησης μιας αμερικανικής εκστρατείας χωρίς να παρουσιάζεις την τεκμηρίωση.
Γιατί τότε συμβαίνει κάτι αρκετά ειρωνικό.
Ξεκινάς για να ξεσκεπάσεις τις «παπάτζες» των άλλων.
Και στο τέλος χρειάζεται fact-checking…
το ίδιο το fact-checking σου.
