Υπάρχει μια Ελλάδα που ζουν οι πολίτες και υπάρχει και μια άλλη Ελλάδα. Η Ελλάδα των κυβερνητικών απολογισμών.
Στη δεύτερη, μέσα σε μία εβδομάδα, περίπου τα πάντα πηγαίνουν θαυμάσια.
Ο Όλυμπος μπαίνει στην UNESCO, φράγματα κατασκευάζονται, λιμάνια αναβαθμίζονται, καλώδια ποντίζονται, γήπεδα φτιάχνονται, πλατείες αναπλάθονται, νοσοκομεία εξοπλίζονται, αγρότες αποζημιώνονται, γιατροί στεγάζονται, μαθητικές εστίες χρηματοδοτούνται και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά εμφανίζεται ακόμη και το ΣΠΑΡΤΑΘΛΟΝ.
Αν συνεχίσουμε λίγο ακόμη, πιθανότατα μέχρι την επόμενη εβδομάδα θα έχει λυθεί και το δημογραφικό.
Αυτή είναι περίπου η εικόνα που επιχειρεί να παρουσιάσει ο Θανάσης Κοντογεώργης στον εβδομαδιαίο απολογισμό του για την Περιφέρεια.
Και το πρόβλημα δεν είναι ότι όσα έργα αναφέρει δεν έχουν σημασία. Πολλά είναι σημαντικά, αναγκαία και ασφαλώς πρέπει να γίνουν.
Το πρόβλημα είναι το επικοινωνιακό τέχνασμα:
μαζεύουμε σε ένα κείμενο δεκάδες διαφορετικά έργα, διαφορετικών φορέων, διαφορετικών χρηματοδοτήσεων και διαφορετικών σταδίων ωρίμανσης και δημιουργούμε την εντύπωση μιας χώρας που ολόκληρη μεταμορφώνεται με ταχύτητα φωτός.
Το μεγάλο κυβερνητικό μπλέντερ
Η συνταγή είναι απλή.
Παίρνεις 13,2 εκατ. για τον Όλυμπο.
Προσθέτεις 50 εκατ. για παραγωγούς.
Ρίχνεις μέσα 7,2 εκατ. για αναπλάσεις στο Αγρίνιο, 6,6 εκατ. για διοικητήριο στο Άκτιο-Βόνιτσα, 15 εκατ. για Ειδική Αγωγή στη Νέα Προποντίδα, 11,8 εκατ. για αρδευτικό δίκτυο, 6 εκατ. για νοσοκομεία, 78,4 εκατ. για λιμενικά έργα.
Τα χτυπάς όλα μαζί στο κυβερνητικό μίξερ και σερβίρεις:
«Το μέλλον της Ελλάδας χτίζεται στην Περιφέρεια».
Ωραίο ακούγεται.
Μόνο που έτσι δεν γίνεται απολογισμός δημόσιας πολιτικής. Γίνεται φυλλάδιο παρουσίασης.
Γιατί άλλο ένα έργο που ανακοινώνεται, άλλο ένα έργο που χρηματοδοτείται, άλλο ένα έργο που δημοπρατείται, άλλο ένα έργο που συμβασιοποιείται και άλλο ένα έργο που παραδίδεται και λειτουργεί.
Στον επικοινωνιακό απολογισμό, όμως, όλα χωράνε στην ίδια κατηγορία:
«Προχωρούν».
Η μαγική λέξη της ελληνικής πολιτικής.
«Προχωρά», «δρομολογείται», «ανοίγει ο δρόμος»
Διαβάζοντας προσεκτικά το ίδιο το κείμενο, συναντά κανείς όλο το λεξικό της κρατικής αισιοδοξίας.
«Προχωρούν παρεμβάσεις».
«Ξεκινά η διαγωνιστική διαδικασία».
«Ανοίγει ο δρόμος για την υπογραφή».
«Εντάσσεται έργο».
«Εξασφαλίζονται χρήματα».
«Εγκρίθηκε το masterplan».
Εξαιρετικά.
Το ερώτημα του πολίτη, όμως, είναι πολύ πιο πεζό:
Πότε τελειώνει;
Πότε θα χρησιμοποιηθεί;
Πότε θα αλλάξει την καθημερινότητά μου;
Διότι ο κάτοικος μιας περιοχής δεν κυκλοφορεί πάνω σε «εντάξεις», δεν πίνει νερό από «διαγωνιστικές διαδικασίες» και δεν πηγαίνει στο νοσοκομείο για να τον εξετάσει μια «εξασφαλισμένη χρηματοδότηση».
Και κάπου εκεί εμφανίζεται και η Κεφαλονιά
Στον μεγάλο αυτόν κατάλογο επιτυχιών υπάρχει φυσικά και η Κεφαλονιά.
Μαθαίνουμε ότι τέθηκαν σε λειτουργία οι αναβαθμισμένες ηλεκτρικές διασυνδέσεις Ζακύνθου–Κεφαλονιάς και Κεφαλονιάς–Λευκάδας, με δύο νέα καλωδιακά συστήματα συνολικού μήκους άνω των 35 χιλιομέτρων.
Πολύ σημαντικό έργο.
Όπως σημαντικές είναι και οι λιμενικές παρεμβάσεις στις οποίες περιλαμβάνεται το Αργοστόλι.
Αλλά εδώ ακριβώς αρχίζει η ενδιαφέρουσα συζήτηση.
Γιατί η Κεφαλονιά δεν είναι δύο καλώδια και μία εγγραφή σε έναν κατάλογο λιμενικών έργων.
Η πραγματική περιφερειακή ανάπτυξη κρίνεται από το εάν ο κάτοικος μπορεί να έχει αξιοπρεπείς υπηρεσίες Υγείας, ασφαλείς δρόμους, επαρκείς συγκοινωνίες, σύγχρονες υποδομές και πραγματικές προοπτικές ώστε να παραμείνει στον τόπο του.
Δεν αρκεί λοιπόν να περνά ένα υποθαλάσσιο καλώδιο για να ανακηρύξουμε την περιφερειακή ανάπτυξη ολοκληρωμένη.
Γιατί μπορεί να έχεις σύγχρονο καλώδιο και να εξακολουθείς να ψάχνεις γιατρό.
Μπορεί να έχεις λιμενικό έργο και να συζητάς ακόμη για τις ακτοπλοϊκές σου συνδέσεις.
Μπορεί να έχεις εκατομμύρια σε χρηματοδοτήσεις και ο πολίτης να αναρωτιέται πού ακριβώς τα βλέπει στην καθημερινότητά του.
Η Ελλάδα των εκατομμυρίων
Υπάρχει και κάτι ακόμη εντυπωσιακό.
Στην κυβερνητική αφήγηση τα εκατομμύρια έχουν αποκτήσει σχεδόν μεταφυσική δύναμη.
7 εκατομμύρια εδώ.
13 εκεί.
50 παραπέρα.
78 λίγο πιο κάτω.
Το ποσό παρουσιάζεται σχεδόν ως αποτέλεσμα.
Όμως τα δημόσια έργα δεν αξιολογούνται από το πόσο εντυπωσιακό είναι το νούμερο στο δελτίο Τύπου.
Αξιολογούνται από το τι παραδόθηκε, πότε παραδόθηκε, πόσο κόστισε τελικά και κυρίως τι άλλαξε για τον πολίτη.
Ένα έργο 10 εκατομμυρίων που βρίσκεται επί χρόνια στα χαρτιά δεν είναι μεγαλύτερη επιτυχία από ένα έργο ενός εκατομμυρίου που ολοκληρώθηκε και λύνει πραγματικό πρόβλημα.
Αλλά τα 10 εκατομμύρια γράφουν καλύτερα.
Και φυσικά, όλα συνδέονται με όλα
Εδώ βρίσκεται ίσως το ωραιότερο σημείο της αφήγησης.
Ξεκινάμε από την UNESCO και τον Όλυμπο, περνάμε στους αγρότες, από εκεί στις κατοικίες γιατρών, μετά στις μαθητικές εστίες, συνεχίζουμε σε αστρονομικό πάρκο, κολυμβητήρια, ΣΠΑΡΤΑΘΛΟΝ, φράγματα, καλώδια, νοσοκομεία, πλατείες, αρχαιολογικούς χώρους, λιμάνια και αεροδρόμια.
Και στο τέλος αποκαλύπτεται το «κοινό νήμα».
Το κοινό νήμα είναι ότι όλα αποτελούν απόδειξη πως η Περιφέρεια αναπτύσσεται.
Με αυτή τη μέθοδο, βέβαια, μπορείς να αποδείξεις περίπου οτιδήποτε.
Αν συγκεντρώσεις όλα τα έργα που εκτελούνται σε μια χώρα έντεκα εκατομμυρίων κατοίκων, σε δεκατρείς Περιφέρειες και εκατοντάδες Δήμους, προφανώς θα δημιουργήσεις έναν εντυπωσιακό κατάλογο.
Το ερώτημα δεν είναι αν κάπου στην Ελλάδα γίνεται κάποιο έργο.
Θα ήταν πραγματικά ανησυχητικό εάν δεν γινόταν.
Το ερώτημα είναι αν το σύνολο αυτών των έργων κλείνει τις πραγματικές αναπτυξιακές ανισότητες της Περιφέρειας και αν βελτιώνει με μετρήσιμο τρόπο τη ζωή των ανθρώπων.
Η Περιφέρεια δεν χρειάζεται εβδομαδιαίο δελτίο αισιοδοξίας
Και εδώ βρίσκεται η ουσία.
Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν θα ισχυριστεί ότι δεν γίνονται έργα στην Ελλάδα.
Ούτε ότι κάθε κυβερνητική παρέμβαση είναι αποτυχημένη.
Αυτό θα ήταν τόσο προπαγανδιστικό όσο και το αντίθετο.
Αλλά εξίσου προβληματικό είναι να παρουσιάζεται ένας κατάλογος χρηματοδοτήσεων, δημοπρατήσεων, συμβάσεων, ολοκληρωμένων έργων και μελλοντικών σχεδιασμών σαν να αποτελούν όλα μαζί απόδειξη μιας ενιαίας αναπτυξιακής έκρηξης.
Γιατί τότε δεν κάνεις απολογισμό.
Κάνεις μοντάζ.
Παίρνεις από κάθε γωνιά της Ελλάδας ένα θετικό πλάνο, τα ενώνεις όλα μαζί, βάζεις από πάνω τη μουσική της «ανάπτυξης» και στο τέλος εμφανίζεται ο τίτλος:
«Το μέλλον της Ελλάδας χτίζεται στην Περιφέρεια».
Μακάρι.
Αλλά οι κάτοικοι της Περιφέρειας έχουν το ενοχλητικό συνήθειο να μη ζουν μέσα στα δελτία Τύπου.
Ζουν στους δρόμους της.
Πηγαίνουν στα νοσοκομεία της.
Χρησιμοποιούν τα λιμάνια της.
Πληρώνουν τη βενζίνη της.
Ψάχνουν σπίτι.
Ψάχνουν γιατρό.
Ψάχνουν δουλειά.
Και τελικά ξέρουν καλύτερα από οποιοδήποτε εβδομαδιαίο κυβερνητικό briefing αν ο τόπος τους αλλάζει πραγματικά.
Γι’ αυτό και η ανάπτυξη δεν μετριέται με το πόσες φορές εμφανίζεται η λέξη «εκατομμύρια» σε ένα κείμενο.
Μετριέται με κάτι πολύ πιο δύσκολο:
με το πόσα από αυτά τα εκατομμύρια μετατράπηκαν πράγματι σε καλύτερη ζωή.
Μέχρι τότε, μπορούμε κάθε εβδομάδα να βάζουμε τον Όλυμπο, τα φράγματα, τα καλώδια, τα γήπεδα, τις πλατείες και τα λιμάνια στο ίδιο καλάθι.
Και να ανακαλύπτουμε κάθε Παρασκευή ότι η Ελλάδα άλλαξε ξανά.
Οι πολίτες απλώς περιμένουν κάποια στιγμή να το καταλάβουν κι αυτοί.
