Εντυπωσιακό ακούστηκε από το βήμα της ΔΕΘ το ποσό των 60.000 ευρώ που θα μπορεί να έχει ένα παιδί όταν συμπληρώσει τα 18 του χρόνια μέσω του νέου «Κουμπαρά για τη Νέα Γενιά». Μόνο που τα 60.000 ευρώ δεν τα χαρίζει το κράτος. Για να φτάσει κανείς εκεί απαιτείται συστηματική αποταμίευση από την οικογένεια επί 18 χρόνια και απόδοση του κεφαλαίου.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι οι γονείς θα μπορούν, μέσα στα δύο πρώτα χρόνια από τη γέννηση του παιδιού, να ανοίγουν ειδικό λογαριασμό. Για κάθε ποσό που καταθέτει ο γονιός, το κράτος θα βάζει ισόποσο ποσό, με αρχικό ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ ετησίως. Το όριο προβλέπεται να αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία.
Το παράδειγμα που κυριάρχησε, όμως, ήταν άλλο:
«100 ευρώ ο γονιός, 100 ευρώ η Πολιτεία» και πάνω από 60.000 ευρώ όταν το παιδί γίνει 18 ετών.
Η αριθμητική χρειάζεται εξήγηση.
Τα 100 + 100 ευρώ από μόνα τους δεν κάνουν 60.000
Εάν κάποιος έκανε τον απλούστερο υπολογισμό, χωρίς καμία αύξηση των ορίων και χωρίς καμία απόδοση, θα είχαμε:
100 ευρώ τον μήνα από τον γονιό + 100 ευρώ από το Δημόσιο = 200 ευρώ τον μήνα.
Σε 18 χρόνια:
200 × 12 × 18 = 43.200 ευρώ.
Άρα τα 60.000 ευρώ δεν προκύπτουν απλώς από το «100 ευρώ ο γονιός και 100 ευρώ το κράτος».
Υπάρχουν δύο ακόμη παράγοντες: η αύξηση του ανώτατου ορίου κατά 10% ανά πενταετία και η απόδοση που θα έχει το συσσωρευμένο κεφάλαιο.
Τι αλλάζει με την αύξηση κατά 10%
Εάν θεωρήσουμε ότι η οικογένεια αξιοποιεί κάθε φορά ολόκληρο το αυξανόμενο όριο και το κράτος συνεχίζει να βάζει ισόποση συμμετοχή, οι συνολικές μηνιαίες εισφορές γονέα και Δημοσίου διαμορφώνονται ενδεικτικά ως εξής:
- 1ο–5ο έτος: 200 ευρώ/μήνα → 12.000 ευρώ
- 6ο–10ο έτος: 220 ευρώ/μήνα → 13.200 ευρώ
- 11ο–15ο έτος: 242 ευρώ/μήνα → 14.520 ευρώ
- 16ο–18ο έτος: 266,20 ευρώ/μήνα → 9.583,20 ευρώ
Συνολικά, λοιπόν, γονείς και Δημόσιο θα έχουν βάλει περίπου:
49.303 ευρώ
Και πάλι δεν έχουμε φτάσει στα 60.000.
Λείπουν περίπου 10.697 ευρώ.
Αυτά πρέπει να προκύψουν από την απόδοση του κεφαλαίου στη διάρκεια της 18ετίας.
Επομένως, η αναφορά στα «πάνω από 60.000 ευρώ» προϋποθέτει ότι τα χρήματα δεν θα παραμένουν απλώς κατατεθειμένα χωρίς απόδοση.
Και πόσα από τα 49.303 ευρώ βάζει η οικογένεια;
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια.
Εφόσον η συμμετοχή είναι 50%-50%, περίπου τα μισά από τα 49.303 ευρώ θα έχουν προέλθει από τον γονιό:
24.651,60 ευρώ από την οικογένεια
και άλλα περίπου:
24.651,60 ευρώ από το Δημόσιο.
Τα υπόλοιπα μέχρι τα 60.000 ευρώ θα πρέπει να προκύψουν από τις αποδόσεις.
Άρα το παιδί δεν αποκτά 60.000 ευρώ επειδή το Δημόσιο του δημιουργεί ένα κεφάλαιο αυτού του ύψους.
Η οικογένεια πρέπει να έχει καταφέρει να αποταμιεύσει σχεδόν 25.000 ευρώ μέσα σε 18 χρόνια.
Το δύσκολο σημείο: πρέπει να περισσεύουν τα χρήματα κάθε μήνα
Εδώ η αριθμητική συναντά την πραγματική οικονομία μιας οικογένειας.
Για ένα παιδί, στην αρχική περίοδο, απαιτούνται 100 ευρώ κάθε μήνα από τους γονείς ώστε να αξιοποιηθεί πλήρως η κρατική συμμετοχή.
Για δύο παιδιά απαιτούνται:
200 ευρώ τον μήνα.
Για τρία παιδιά:
300 ευρώ τον μήνα.
Και εφόσον το ανώτατο όριο αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία, θα πρέπει αντίστοιχα να αυξάνεται και η αποταμίευση της οικογένειας εάν θέλει να αξιοποιεί στο έπακρο την κρατική συνεισφορά.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από ένα καθολικό επίδομα.
Το μέγιστο όφελος το παίρνει εκείνος που έχει τη δυνατότητα να αποταμιεύει.
Μια οικογένεια που δεν μπορεί να διαθέσει 100 ευρώ τον μήνα δεν χάνει το δικαίωμα συμμετοχής, αλλά δεν θα πάρει και τη μέγιστη κρατική συνεισφορά.
Αν μπορεί να βάζει 30 ευρώ, το κράτος θα προσθέτει 30. Αν μπορεί 50, θα προσθέτει 50.
Και εδώ δημιουργείται ένα ενδιαφέρον κοινωνικό ζήτημα: οι οικογένειες με μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα μπορούν ευκολότερα να απορροφήσουν το σύνολο της κρατικής ενίσχυσης.
Για μια οικογένεια με δύο παιδιά η εξίσωση δυσκολεύει
Ας πάρουμε μια οικογένεια με δύο παιδιά.
Για να αξιοποιήσει πλήρως το πρόγραμμα στην πρώτη πενταετία χρειάζεται 2.400 ευρώ τον χρόνο από δικούς της πόρους.
Σε μια περίοδο κατά την οποία υπάρχουν έξοδα για στέγαση, τρόφιμα, ενέργεια, δραστηριότητες, ξένες γλώσσες, φροντιστήρια και γενικότερα ανατροφή των παιδιών, η δυνατότητα να «κλειδώνει» μια οικογένεια 200 ευρώ κάθε μήνα για το μέλλον δεν είναι δεδομένη.
Και υπάρχει μια επιπλέον ιδιαιτερότητα: τα χρήματα θα είναι δεσμευμένα μέχρι την ενηλικίωση του παιδιού. Αυτό ακριβώς ανέφερε ο πρωθυπουργός στην ομιλία του.
Επομένως, δεν πρόκειται για αποταμίευση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί αν στα 12 ή στα 15 χρόνια του παιδιού παρουσιαστεί μια μεγάλη οικογενειακή ανάγκη.
Υπάρχει όμως και μια πολύ μεγάλη κρατική ενίσχυση
Από την άλλη πλευρά, θα ήταν λάθος να υποβαθμιστεί το οικονομικό πλεονέκτημα του μέτρου.
Η αντιστοίχιση ένα ευρώ του γονιού προς ένα ευρώ του Δημοσίου είναι εξαιρετικά ισχυρό κίνητρο αποταμίευσης.
Ο γονιός που καταθέτει 1.200 ευρώ δεν ξεκινά την επένδυσή του με 1.200 αλλά με 2.400 ευρώ, επειδή τα άλλα 1.200 τα προσθέτει το κράτος.
Αυτό είναι ουσιαστικό οικονομικό όφελος.
Το πρόβλημα βρίσκεται περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται το τελικό ποσό.
Το «60.000 ευρώ στα 18» είναι το τελικό αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου σεναρίου μέγιστης συμμετοχής και μακροχρόνιας απόδοσης, όχι ένα εγγυημένο ποσό που θα περιμένει κάθε παιδί όταν ενηλικιωθεί.
Το μεγάλο ερώτημα είναι η απόδοση
Υπάρχει ακόμη ένα κρίσιμο στοιχείο που πρέπει να αποσαφηνιστεί πλήρως όταν δημοσιοποιηθούν οι τεχνικοί όροι του προγράμματος:
πού θα επενδύονται τα χρήματα και ποιος θα αναλαμβάνει τον επενδυτικό κίνδυνο;
Το ποσό των 60.000 ευρώ εξαρτάται από την απόδοση του κεφαλαίου.
Οι σχετικές παρουσιάσεις του μέτρου επιβεβαιώνουν τόσο την ισόποση κρατική συμμετοχή όσο και την αύξηση του ορίου κατά 10% ανά πενταετία.
Μέχρι να υπάρξει πλήρης εξειδίκευση, όμως, χρειάζεται διάκριση μεταξύ καταβληθέντος κεφαλαίου και προσδοκώμενης τελικής αξίας.
Τελικά, είναι καλό μέτρο;
Η βασική ιδέα έχει ένα ισχυρό πλεονέκτημα: για κάθε ευρώ που αποταμιεύει η οικογένεια, το Δημόσιο προσθέτει άλλο ένα, μέχρι το προβλεπόμενο όριο.
Αυτό αποτελεί πραγματική και σημαντική ενίσχυση.
Όμως το εντυπωσιακό «60.000 ευρώ στα 18» χρειάζεται έναν μεγάλο αστερίσκο.
Για να φτάσει ένα παιδί σε αυτό το ποσό, οι γονείς πρέπει να αποταμιεύουν συστηματικά επί 18 χρόνια, να ακολουθούν την αύξηση του ορίου και ταυτόχρονα το συσσωρευμένο κεφάλαιο να παράγει τις απαιτούμενες αποδόσεις.
Και τελικά αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα του μέτρου:
όχι αν τα μαθηματικά μπορούν να οδηγήσουν στα 60.000 ευρώ, αλλά πόσες ελληνικές οικογένειες θα έχουν κάθε μήνα τα χρήματα που απαιτούνται για να φτάσουν μέχρι εκεί.
