Εκτός της πρώτης φάσης εφαρμογής του νέου κρατικού συστήματος πιστοληπτικής αξιολόγησης μένει, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, ο αποκαλούμενος «Τειρεσίας των ενοικιαστών», δηλαδή η δυνατότητα αξιολόγησης της συνέπειας των πολιτών ως προς την καταβολή των ενοικίων τους.
Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη σε ένα θέμα που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς η δημιουργία ενός αρχείου «φερεγγυότητας» των ενοικιαστών άνοιγε μια μεγάλη συζήτηση για το ποια στοιχεία θα καταγράφονται, ποιος θα έχει πρόσβαση σε αυτά και κυρίως ποιες συνέπειες θα μπορούσε να έχει μια αρνητική καταγραφή για κάποιον που αναζητά κατοικία.
Η πρόταση είχε βρει θετική ανταπόκριση από την πλευρά των ιδιοκτητών, καθώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόσθετο εργαλείο προστασίας απέναντι στους συστηματικούς κακοπληρωτές. Από την άλλη πλευρά, όμως, είχαν διατυπωθεί σοβαρές ενστάσεις για τον κίνδυνο δημιουργίας μιας ουσιαστικής «μαύρης λίστας» ενοικιαστών.
Τι ήταν ο «Τειρεσίας των ενοικιαστών»
Η βασική φιλοσοφία του σχεδιασμού ήταν σχετικά απλή: πριν ένας ιδιοκτήτης παραχωρήσει το ακίνητό του σε έναν νέο μισθωτή, να μπορεί να έχει μια εικόνα για την οικονομική του συνέπεια.
Στην πράξη, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να επιτρέπει την αξιοποίηση πληροφοριών σχετικών με οφειλές ή την προηγούμενη συμπεριφορά ενός μισθωτή, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος ο ιδιοκτήτης να βρεθεί αντιμέτωπος με απλήρωτα ενοίκια.
Το μεγάλο ζήτημα, ωστόσο, ήταν πού θα τελείωνε η προστασία του ιδιοκτήτη και πού θα άρχιζε ο οικονομικός αποκλεισμός του ενοικιαστή.
Διότι μια καθυστέρηση πληρωμής δεν σημαίνει απαραίτητα στρατηγική αθέτηση. Μπορεί να οφείλεται σε ανεργία, προσωρινή απώλεια εισοδήματος, οικογενειακή ή άλλη οικονομική δυσκολία.
Εάν μια τέτοια περίπτωση οδηγούσε σε αρνητική βαθμολόγηση, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: κάποιος που δυσκολεύτηκε κάποτε να πληρώσει το ενοίκιό του θα μπορούσε στη συνέχεια να δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο να βρει νέο σπίτι.
Γιατί το θέμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο
Η συζήτηση γίνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η πρόσβαση σε προσιτή κατοικία αποτελεί ήδη ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά προβλήματα για χιλιάδες νοικοκυριά.
Οι τιμές των ενοικίων έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια σε πολλές περιοχές, ενώ οι υποψήφιοι ενοικιαστές βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με υψηλές απαιτήσεις: εγγυήσεις, προκαταβολές, αποδεικτικά εισοδήματος και αυστηρότερα κριτήρια επιλογής.
Η προσθήκη ενός ακόμη μηχανισμού αξιολόγησης θα μπορούσε επομένως να μεταβάλει ακόμη περισσότερο τη σχέση ιδιοκτήτη και ενοικιαστή.
Αυτό ακριβώς εξηγεί και γιατί η δημιουργία ενός «Τειρεσία» για τα ενοίκια δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό μέτρο καταγραφής οικονομικών δεδομένων.
Αγγίζει άμεσα το δικαίωμα πρόσβασης στη στέγη.
Η πλευρά των ιδιοκτητών
Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη πλευρά.
Οι ιδιοκτήτες υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι βρίσκονται συχνά εκτεθειμένοι απέναντι σε περιπτώσεις μισθωτών που σταματούν να καταβάλλουν το ενοίκιο, ενώ η διαδικασία για την ανάκτηση του ακινήτου και των οφειλομένων μπορεί να είναι χρονοβόρα και δαπανηρή.
Από αυτή την οπτική, ένα αξιόπιστο σύστημα πληροφόρησης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μηχανισμός περιορισμού του κινδύνου.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως παραμένει: πώς ξεχωρίζει ένας πραγματικός στρατηγικός κακοπληρωτής από έναν πολίτη που βρέθηκε προσωρινά σε οικονομική αδυναμία;
Χωρίς σαφείς ασφαλιστικές δικλίδες, χρονικά όρια διατήρησης των δεδομένων, δυνατότητα διόρθωσης λανθασμένων καταχωρίσεων και συγκεκριμένους κανόνες πρόσβασης, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιχειρεί να επιλύσει.
Τι αλλάζει τώρα
Με τον «Τειρεσία των ενοικιαστών» να μένει εκτός της πρώτης φάσης, δεν προκύπτει ότι εγκαταλείπεται οριστικά η ιδέα.
Πρακτικά, όμως, η εφαρμογή της μετατίθεται και το ζήτημα παραμένει ανοιχτό για επόμενη φάση του σχεδιασμού.
Αυτό σημαίνει ότι δεν δημιουργείται άμεσα ένα γενικευμένο κρατικό σύστημα βαθμολόγησης των ενοικιαστών με βάση τη συνέπειά τους στην καταβολή των μισθωμάτων.
Και αυτή είναι μια ουσιαστική διάκριση: άλλο η αναβολή ή η μη ένταξη στην πρώτη φάση και άλλο η οριστική κατάργηση του σχεδίου.
Η μεγάλη συζήτηση παραμένει
Το στεγαστικό πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσα από τον έλεγχο του ποιος πληρώνει και ποιος δεν πληρώνει εγκαίρως το ενοίκιό του.
Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται πολύ βαθύτερα: στη σχέση μεταξύ διαθέσιμων κατοικιών, εισοδημάτων και ύψους των ενοικίων.
Οι ιδιοκτήτες χρειάζονται αποτελεσματική προστασία απέναντι στους πραγματικούς στρατηγικούς κακοπληρωτές. Ταυτόχρονα, όμως, ένας άνθρωπος που έχασε τη δουλειά του ή αντιμετώπισε μια πρόσκαιρη οικονομική δυσκολία δεν μπορεί να αποκτά ένα μόνιμο ψηφιακό «στίγμα» που θα τον ακολουθεί κάθε φορά που αναζητά σπίτι.
Επομένως, το δύσκολο κομμάτι δεν είναι να δημιουργηθεί απλώς ένα ακόμη μητρώο.
Είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία της ιδιοκτησίας και στην αποτροπή ενός νέου μηχανισμού αποκλεισμού από τη στέγη.
Και μέχρι να απαντηθεί πειστικά αυτό το ερώτημα, ο «Τειρεσίας των ενοικιαστών» φαίνεται ότι θα παραμένει στον πάγο.
