Υπάρχει ένας πολύ βολικός τρόπος να αντιμετωπίζεις ένα πολιτικό σκάνδαλο όταν τα πραγματικά γεγονότα αρχίζουν να σε πιέζουν.
Δεν συζητάς πλέον για το σκάνδαλο.
Δεν συζητάς για το πώς λειτουργούσε το σύστημα.
Δεν συζητάς για τις παράνομες επιδοτήσεις, τις διοικήσεις, τους ελέγχους, τις ευρωπαϊκές έρευνες και τις πολιτικές ευθύνες.
Παίρνεις μερικές επιμέρους δικαστικές εξελίξεις, τις βάζεις στο μπλέντερ της πολιτικής επικοινωνίας και καταλήγεις:
«Έλα μωρέ, Novartis είναι κι αυτό».
Ωραίο.
Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα:
δεν αποδεικνύει απολύτως τίποτα από όσα υποτίθεται ότι αποδεικνύει.
Ας αρχίσουμε λοιπόν από το βασικό.
Το γεγονός ότι μια υπόθεση που αφορά συγκεκριμένο πολιτικό πρόσωπο αρχειοθετείται δεν εξαφανίζει το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Όπως και το γεγονός ότι κάποιος πολιτικός μπορεί να μην έχει ποινική ευθύνη δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πολιτικές και διοικητικές ευθύνες για όσα συνέβησαν σε έναν οργανισμό τον οποίο διοικούσε το κράτος.
Αυτά είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Και όποιος τα συγχέει είτε δεν αντιλαμβάνεται τη διαφορά είτε —πολύ πιθανότερο— δεν θέλει να την αντιληφθεί.
Το μαγικό κόλπο: από τον ΟΠΕΚΕΠΕ περάσαμε στους… 11 πολιτικούς
Ας δούμε πώς στήνεται το επιχείρημα.
Υπήρξε ένα τεράστιο ζήτημα με αγροτικές επιδοτήσεις.
Υπήρξαν ευρωπαϊκές έρευνες.
Υπήρξαν καταγγελίες για παράνομες ενισχύσεις.
Υπήρξαν προβλήματα στη λειτουργία και στους ελέγχους του Οργανισμού.
Και τι απαντά η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία;
«Ναι, αλλά αρχειοθετήθηκαν οι τάδε πολιτικοί».
Συγγνώμη, αλλά ποιος είπε ότι ολόκληρη η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ εξαντλείται στην προσωπική ποινική ευθύνη έντεκα πολιτικών;
Κανείς.
Αυτό ακριβώς είναι το τέχνασμα.
Παίρνεις ένα τμήμα μιας πολύ μεγαλύτερης υπόθεσης και προσπαθείς μέσω αυτού να αθωώσεις πολιτικά ολόκληρο το σύστημα.
Δεν λειτουργεί έτσι.
Αν αύριο αποδειχθεί ότι κανένας υπουργός δεν έβαλε ούτε ένα ευρώ στην τσέπη του, αυτό ασφαλώς είναι εξαιρετικά σημαντικό για τους συγκεκριμένους υπουργούς.
Αλλά εξακολουθεί να υπάρχει ένα απλό ερώτημα:
Πώς λειτουργούσε ο ΟΠΕΚΕΠΕ;
Ποιος είχε την πολιτική ευθύνη λειτουργίας του;
Ποιος διόριζε διοικήσεις;
Ποιος είχε την εποπτεία;
Ποιος γνώριζε τα προβλήματα;
Πότε τα πληροφορήθηκε;
Τι έκανε όταν τα πληροφορήθηκε;
Και, κυρίως:
πώς φτάσαμε εδώ;
Σε αυτά δεν απαντά η λέξη «αρχειοθέτηση».
Και ξαφνικά ανακαλύψαμε τα… 450 ευρώ
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το δεύτερο μέρος της υπερασπιστικής γραμμής.
Μας παρουσιάζονται μικρά χρηματικά ποσά περίπου σαν απόδειξη ότι όλη η υπόθεση ήταν μια φούσκα.
Ακόμη κι αν δεχθούμε ως απολύτως ακριβείς τους συγκεκριμένους αριθμούς που διακινούνται, υπάρχει ένα στοιχειώδες λογικό πρόβλημα:
Από πότε το συνολικό μέγεθος ενός σκανδάλου ταυτίζεται με το ποσό που μπορεί να αφορά προσωπικά έναν συγκεκριμένο πολιτικό;
Αν μια τεράστια διοικητική δυσλειτουργία επιτρέπει παράνομες πληρωμές εκατομμυρίων, αλλά ένας υπουργός ελέγχεται για μια παρέμβαση που αφορά πολύ μικρό ποσό, τότε τι ακριβώς αποδεικνύεται;
Ότι το συνολικό πρόβλημα δεν υπήρξε;
Προφανώς όχι.
Με αυτή τη λογική μπορούμε να εξαφανίσουμε οποιοδήποτε πολιτικό σκάνδαλο.
Δεν κοιτάμε πλέον τι συνέβη στο σύστημα.
Κοιτάμε μόνο το μικρότερο ποσό που μπορούμε να βρούμε σε μία επιμέρους περίπτωση και αναφωνούμε:
«Για αυτά τα λεφτά μιλάμε;»
Όχι.
Δεν μιλάμε μόνο γι’ αυτά.
Και εκεί βρίσκεται ολόκληρη η παραπλάνηση.
Και μετά πετάμε τη λέξη «Novartis»
Εδώ ολοκληρώνεται το επικοινωνιακό κόλπο.
Η Novartis λειτουργεί πλέον ως πολιτικός κωδικός.
Αρκεί να πεις:
«Όπως Novartis».
Και έχεις προσπαθήσει μέσα σε δύο λέξεις να μετατρέψεις μια ολόκληρη υπόθεση σε «σκευωρία».
Μόνο που για να σταθεί αυτή η σύγκριση πρέπει να αποδειχθεί κάτι πολύ συγκεκριμένο:
Ότι η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ κατασκευάστηκε για να ενοχοποιηθούν πολιτικοί αντίπαλοι.
Ποιος ακριβώς το απέδειξε αυτό;
Κανείς.
Και υπάρχει και μια μάλλον άβολη λεπτομέρεια:
Η έρευνα για τον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αποτελεί κάποιο κομματικό φυλλάδιο της ελληνικής αντιπολίτευσης. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει πραγματοποιήσει έρευνες και έχει ανακοινώσει υποθέσεις σχετικές με απάτες σε αγροτικές ενισχύσεις στην Ελλάδα.
Άρα το «Novartis» δεν είναι επιχείρημα.
Είναι λέξη που χρησιμοποιείται για να σταματήσει η συζήτηση πριν φτάσει στα δύσκολα ερωτήματα.
Η κυβέρνηση μπορεί να μην έχει ποινική ευθύνη. Πολιτική ευθύνη όμως;
Αυτό είναι το σημείο που η συγκεκριμένη υπερασπιστική γραμμή κάνει ότι δεν βλέπει.
Σε μια δημοκρατία υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα ευθύνης.
Υπάρχει ποινική ευθύνη.
Υπάρχει διοικητική ευθύνη.
Και υπάρχει πολιτική ευθύνη.
Δεν χρειάζεται ένας υπουργός να έχει πάρει χρήματα για να κριθεί πολιτικά για έναν οργανισμό που υπαγόταν στην κυβερνητική εποπτεία.
Διαφορετικά, ας καταργήσουμε εντελώς την έννοια της πολιτικής ευθύνης.
Κάθε κυβέρνηση θα μπορεί να απαντά:
«Δεν έκλεψε προσωπικά ο υπουργός, άρα όλα καλά».
Όχι.
Η πολιτική αξιολόγηση μιας κυβέρνησης περιλαμβάνει και το εάν το κράτος που διοικεί λειτουργεί.
Και υπάρχει μια ακόμη μεγαλύτερη αντίφαση
Όταν υπάρχουν θετικές οικονομικές επιδόσεις, επενδύσεις, ψηφιοποίηση, αύξηση εσόδων ή επιτυχίες ενός δημόσιου οργανισμού, η κυβέρνηση δικαίως λέει:
«Είναι αποτέλεσμα της πολιτικής μας».
Όταν όμως ένας κρατικός οργανισμός παρουσιάζει σοβαρότατα προβλήματα, ξαφνικά η κυβέρνηση πρέπει να αντιμετωπίζεται περίπου ως εξωτερικός παρατηρητής.
Δεν γίνεται και τα δύο.
Ή κυβερνάς ή δεν κυβερνάς.
Δεν μπορεί οι επιτυχίες του κράτους να είναι κυβερνητικές και οι αποτυχίες του να είναι… ορφανές.
Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν παραμένει
Αν οι συγκεκριμένοι πολιτικοί δεν έχουν ποινικές ευθύνες, αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά και χωρίς αστερίσκους.
Και οι αρχειοθετήσεις πρέπει να δημοσιοποιούνται με την ίδια ένταση με την οποία δημοσιοποιήθηκαν οι αρχικές έρευνες.
Αυτό επιβάλλει η στοιχειώδης δικαιοσύνη.
Αλλά μέχρι εκεί.
Από αυτό μέχρι το:
«Άρα ΟΠΕΚΕΠΕ = Novartis»
υπάρχει ένα λογικό άλμα τεραστίων διαστάσεων.
Και είναι ένα άλμα εξαιρετικά βολικό για τη Νέα Δημοκρατία.
Γιατί μετατρέπει τη συζήτηση από:
«Τι συνέβη στον ΟΠΕΚΕΠΕ και ποιος έχει την πολιτική ευθύνη;»
στο:
«Συκοφαντήθηκαν οι υπουργοί μας».
Έτσι όμως δεν απαντάς στο σκάνδαλο.
Αλλάζεις θέμα.
Και όσα «450 ευρώ», «7.000 ευρώ» και «αρχειοθετήσεις» κι αν επιστρατευθούν, ένα ερώτημα θα παραμένει πεισματικά πάνω στο τραπέζι:
Τι ακριβώς συνέβη επί χρόνια στον ΟΠΕΚΕΠΕ, πώς συνέβη και γιατί το κράτος δεν το σταμάτησε εγκαίρως;
Όταν υπάρξει πειστική απάντηση σε αυτό, μπορούμε να συζητήσουμε και για τη Novartis.
Μέχρι τότε, το «όπως Novartis» δεν αποτελεί αποδόμηση του σκανδάλου.
Αποτελεί απόπειρα να αλλάξουμε συζήτηση επειδή η πραγματική συζήτηση είναι πολύ πιο άβολη.
